Şekil 1. Kutsal Roma imparatoru I. Maximillian'ın epik şiir tarzında yazılmış renkli ve alegorik otobiyografisi olan Theuerdank'da (1478), çığlar çizgi filmlerden alışık olduğumuz şekliyle dağlardan yuvarlanan dev kar topları olarak karşımıza çıkıyor. Halbuki böyle bir çığ oluşumu söz konusu bile değildir. Hatta, 19. yüzyılda bile büyük kar topu düşüncesi hala yaygın yer buluyordu (2). Resmin kaynağı: http://de.wikipedia.org/wiki/Theuerdank (telif hakkı kısıtlaması yoktur)

Bir
Ali Değer Özbakır
Ozan Mert Göktürk
ortak çalışmasıdır. Yazının büyük bölümünü kaleme alan ve burada da yayımlanmasına izin veren sevgili dostum dağdelisi Ali’ye sevgi ve saygılarımı sunuyorum. Dağdelisi‘ni de takip etmenizi tavsiye ederim.

———–
“En büyük çığı bile küçük şeyler tetikler”
Vernor Vinge
———–

Birikmiş kar ve eğim, dağlık alanlarda başa gelebilecek en büyük felaketin baş mimarıdır: Çığ. Çığlar da, heyelan ve kaya devrilmesi gibi temel olarak bir kütle hareketidir. Ancak kar, yeryüzünde yer alan diğer doğal malzemelere kıyasla çok daha düşük mukavemete sahiptir ve bu da çığları diğer kütle hareketlerine nazaran daha sık rastlanan bir fenomen yapar [1]. Diğer taraftan dünya genelinde çığlar çoğunlukla düşük nüfus yoğunluğuna sahip dağlık alanlarda meydana geldiğinden diğer büyük doğal afetlere kıyasla daha az can kaybına neden olur.

Özellikle Ocak ve Şubat aylarında meydana gelen yoğun kar yağışlarının ardından çığ haberleri de bültenlerde yerlerini aldı. Tunceli-Erzincan, Tunceli-Ovacık, Hakkari-Van, Hakkari-Çukurca ve Çukurca-Şırnak karayolları başta olmak üzere birçok hat ulaşıma kapandı. Bu yazıyı hazırladığımız sıralarda (17 Şubat Cuma akşamı) yoğun kar yağışı, sözünü ettiğimiz bölgeleri tekrar etkisi altına alıyor ve yeni çığlar kara ulaşımını engellemeye devam ediyordu. GFS modelinden elde edilen meteograma göre (Şekil 2), Bitlis’e Pazar akşamına kadar 36 mm yağış düşecek, bu, var olan 210 cm’nin üzerine yarım metre civarı daha kar yığılacağı anlamına geliyor. Bitlis’in, yerel özellikleri nedeniyle modellerin gösterdiği yağıştan çok daha fazlasını alabilen bir yer olduğunu göz önüne alırsak, eklenecek yarım metre kar için en az ifadesini kullanmak yanlış olmaz. Ülkemizin doğusunda Bitlis’e benzer yerel iklim özellikleri gösteren, ama daha küçük olduğu için kar kalınlık bilgisini elde edemediğimiz yüzlerce yerleşim yeri bulunuyor, ve bunların birçoğu önümüzdeki günlerde çığ tehdidi altında olacak.

Şekil 2. GFS modeline göre çıktı üreten FreeMeteo sitesinin Bitlis için yayımladığı meteogram.

Felaketin boyutları

Dünyada yılda 10⁶ mertebesi civarında çığ düşerek yüzlerce can kaybına ve hem alt/üst yapı, hem de ulaşım ağlarında ciddi zarara sebep olmaktadır. Dünya’da korkunç boyutta yaşanan büyük çığ felaketlerine 1962 ve 1970 Huascaran (Peru, sırasıyla 4,000 ve 20,000 ölü); bir kış sezonunda 649 adet çığın düştüğü 1951 Dehşet Kışı (Avusturya – İsviçre, 265 ölü); ve I. Dünya savaşında Alp cephesinde top atışlarının tetiklediği çığlar (Avusturya ve İtalya, 20,000 ölü) örnek olarak verilebilir [2]. Çığlardan kaynaklanacak zararı en aza indirmek için detaylı çığ istatistiklerinin tutulması büyük ehemmiyet taşımaktadır. Çünkü çığlar çoğunlukla belirli yamaçlarda meydana gelmektedir. İsviçre’de 1449, Fransa’da 1408′den bu yana meydana gelen büyün çığların kaydı tutulmaktadır. Türkiye’de ise düzgün çığ istatistikleri ancak 1990′lı yılların başlarından itibaren tutulmaya başlanmıştır. Bunda 1992 yılında Şırnak Görmeç’te 151 ve Bayburt Üzengili‘de 59 insanın çığlar yüzünden yaşamını yitirmesinin büyük etkisi olmuştur (Şekil 3a) [6].

Şekil 3a. Panel meydana gelen çığlarda hayatını kaybeden ve kurtulan vatandaşlarımızın ve kaydedilmiş çığ sayısını göstermektedir (6). Kırmızı düşey kesikli çizgi sağlıklı çığ istatistiklerinin tutulmaya başlandığı zamanı gösteriyor.

Belki bir çok insanın zihninde çığların (a) bir takım maceraperest dağcıları etkilediği ve (b) Şekil 1′de görüldüğü gibi yuvarlandıkça büyüyen kocaman bir kar topu olduğu yönünde (çizgi film çığı) yanlış bir kanı olabilir. Türkiye’de meydana gelen çığ kaynaklı 1417 ölümden (Şekil 3a) yalnızca 19 tanesi dağcılık faaliyetleri esnasında meydana gelmiştir [4, 5]. Çığlardan asıl etkilenen nüfus kırsal kesimde ve dağlık alanlarda yaşayanlar ile ulaşım esnasında çığa yakalanan vatandaşlarımızdır [6]. Doğal afetler araştırmacısı Ian Burton’un “zenginler daha güvenli yaşar” sözü deprem, sel, heyelan gibi afetler için genelgeçer bir doğruluk taşır. Ancak, dağcılık ve kış sporları göz önüne alındığında gelişmiş ülkelerde bu saptama doğru değildir [1]. Türkiye’de ise kırsal kesim çığlara karşı inşa edilebilecek korunma yapılarından mahrumdur ve Burton’un sözü Türkiye için çığlar konusunda da geçerliliğini korumaktadır. Zaten geçmişte yaşanan deprem ve selleri de hatırlarsak, doğal afetlere karşı sergilediğimiz kaderci ve önlem almak konusunda atıl tutumumuz belirginleşir. Nedenlerini burada ele almayıp, tartışmayı sosyologlara bırakalım.

Şekil 3b: Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki bazı il merkezlerinin 1962-2005 arasında ölçülen yıl yıl en yüksek kar kalınlığı değerleri. 17 Şubat 2012 Cuma günü ölçülen kar kalınlıkları da grafiğin sonunda gösteriliyor. Veriler: MGM.

Çığ nedir ve nasıl oluşur

Çığı heyelan gibi düşünün, ancak toprak yerine kar olsun; oldukça basit. Zaman içerisinde yağış ile bir yamaçta biriken kar örtüsü, güneş, rüzgar ve günlük sıcaklık değişimlerinin etkisiyle bir kar tabakasına dönüşür. Çeşitli dış etkenler sebebiyle bu tabaka üzerinde etkin olan kuvvetler mevcut dayanımı aşarsa, tabaka önce harekete geçer sonra ivmelenir ve enerjisinin bittiği yerlerde durur. Dolayısıyla, çığ olabilmesi için başta karın tutunabileceği bir eğimin ve ivmeleneceği mesafenin var olması gerekir. Tetiklendikten sonra hızları saatte 250 km’ye kadar varabilen çığlardan kaçmak pek mümkün değildir. Özetle bir çığın gelişimini zemin özellikleri, kar örtüsünün yapısı ve kar üzerine etkiyen dış kuvvetler belirler. Şekil 3b ve 9 Doğu Anadolu’da seçilmiş istasyonlarda kar yağışı istatistiklerini ve Türkiye genelinde yamaç eğimlerinin dağılımını göstermektedir. Bu iki şekli birleştirirsek Şekil 2′de gösterilen çığları saptamak hiç de zor değil.

Zemin koşulları öncelikle yağan karın tutunma kabiliyetini denetleyen bir faktördür. Eğer eğim çok fazlaysa kar yamaca tutunamaz. Kar kristalinin yamaçlara tutunabilme kabiliyeti bir taraftan da içerdiği su miktarına bağlıdır. Islak kar daha yapışkandır, bu yüzden görece daha dik eğimlere de tutunabilir. Çığlar çoğunlukla 30 ila 45 derece eğimlerde meydana gelmektedir. Ancak ıslak kar çığları 10 – 25 derecelerde harekete geçerek istisnai bir durum teşkil eder. Bir yamaçta kar örtüsü oluştuktan sonra yamacın konumu, geometrisi ve pürüzlülüğü çığa elverişli koşulların oluşmasını denetler. Yamacın konumu mevsimselliğe bağlı olarak kar tabakasının alacağı güneş ışını miktarını, geometrisi yamaçta yer alan kar tabakasının maruz kalacağı sıkışma ya da açılma miktarını (yani hangi dayanım kriterlerinin kar örtüsünün mukavemetini yeneceğini) ve pürüzlülük de kar tabakasının yamaca tutunabilme kabiliyetini belirler.

Kar örtüsünün gelişimi, meteorolojik koşullarla doğrudan ilintilidir. Farklı hava kütlelerinin kontrolünde farklı kar tabakaları üst üste yığılır ve her münferit tabakanın dayanımı ihtiva ettikleri kristal yapısı ve su miktarına bağlı değişkenlik gösterir. En önemlisi ise, üst üste yığılmış kar tabakalarının toplam dayanımı en zayıf tabakanın dayanımıyla sınırlıdır.

Zayıflık zonları, kar tabakası oluştuktan sonra da ileriki zamanda da gelişebilir. Örneğin bulutsuz gecelerde yer yüzeyinden kaçan ısı kar tabakasının yüzeyinde buz kristallerinin oluşmasına sebep olur. Buna yüzey kırağısı denir. Kırağı gevrek bir malzemedir ve oluşumundan sonra meydana gelen yağışla beraber kapanarak zayıf bir tabaka şeklinde pusuya yatar. Kırağı karın ara katmanlarında meydana gelirse buna da derin kırağı denir. Oluşumunu özetlersek, kar iyi bir yalıtkan olduğu için zeminin yüzeyi kar yüzeyinden daha sıcaktır. Bu sıcaklık farkı yüzünden nem tabandan yüzeye hareket etmeye çabalar ancak bu esnada arada bir yerde dona kalır.

Meteorolojik koşullar ile topoğrafyanın birlikte yönlendirdiği bir diğer faktör de rüzgardır. Rüzgar, karı süpürerek mekanik olarak zayıf kar örtüsünün oluşmasına sebep olur. Aynı zamanda yamaçların rüzgaraltı tarafında düşmeye elverişli korniş yapılarının meydana gelmesini sağlar.

Son olarak yükleme koşullarına bakalım. Bundan kastımız yağış gibi meteorolojik etkilerle veya insan eliyle kar tabakası üzerindeki ağırlığın tedrici ya da ani olarak artmasıdır. Kar yağışı doğrudan kar örtüsünün ağırlığını artırır. Yağmur ise kar yağışı gibi hem ağırlığı artırıcı bir rol oynar hem de kar örtüsünün altına sızarak yağlayıcı etki gösterir.

Şekil 4. Dent d'Herens (4171 m) kuzey batı yüzünde meydana gelen yumuşak kar çığları. Fotograf: Ali D. Özbakır

Çığ tipleri
Gevşek kar çığları ve tabaka halinde kopan çığlar. Bunlar da kendi aralarında ıslak ya da kuru olarak ikiye ayrılır. Gevşek kar çığları genellikle yeni yağan ve su miktarı yüksek ya da güneşin etkisiyle yumuşamış kar örtüsünde görülür (Şekil 4).

Sekil 5. 25 Ocak 2009 yilinda Zigana gecidinde meydana gelen cigin cepheden bir gorunumu. Tabaka cig tepede duzgun cizgisel bir alanda kirilip butun tabaka olarak asagi kaymistir. Bu kaza sonunda 12 dagci yasamini yitirmisti. Fotograf: Muhsin N. Karaloglu

Bir noktada başlayıp aşağıya akışı esnasında genişler. Tipik üçgen geometride görüntü sergiler. Tabaka çığları ise oturmuş sağlam tabakanın zayıflık düzlemleri boyunca önce bir tepe noktasından kırılıp düşmesi olarak adlandırılır (Şekil 5).

Bir vaka tahlili olarak 1992 Görmeç köyü felaketi

Bitlis’te 2012 kışında ne kadar kar olduğunu “20 senedir böylesi olmadı” diye tasvir eden şu videodaki amcanın 1992′yi hatırlıyor oluşu tesadüf değil. Türkiye genelini göz önüne alırsak, son 70 yılda gördüğümüz en soğuk üç kıştan biri olan, doğu bölgeler için de en karlı kışlardan bir tanesi olan 1991/92 kışı, tarihimizin en elim çığ olaylarından birine de sahne oldu. 1 Şubat 1992′de Şırnak’ın Görmeç köyünde düşen çığ, 151 vatandaşımızın hayatına mal oldu, bunların 90 tanesi de askerdi.

Görmeç, 1220 metrelik yükseltisiyle, Güneydoğu Anadolu’nun genellikle 1000 metrenin altında olan ve karın fazla birikmediği yerleşim yerlerinden ayrılır. 1992′nin Ocak ayında Doğu Anadolu ile birlikte Güneydoğu Anadolu’nun yüksek yerleşimlerinde ciddi bir kar birikimi olmuştu.

Şekil 6. 1992 yılı kar kalınlıkları. Veriler: MGM.

Düşük giden sıcaklıklar da, karın erime-donma yoluyla dayanımının artmasını büyük ölçüde engellemiş, böylece bir sonraki yüklenmede oluşacak çığlara zemin hazırlamıştı.

Şekil 7. 1992 yılı günlük en yüksek sıcaklıklar. Veriler: MGM.

31 Ocak’ta Akdeniz üzerinden gelen nispeten ılık ama yağışlı hava kütlesi yüksek yerlere tekrar kar yığdı ve Görmeç’teki olayı tetikledi.

Şekil 8. 1992 yılı günlük yağış miktarları. Veriler: MGM

Şekil 9. 90 m yatay çüzünürlüklü topoğrafya verisinden hesaplanan eğim miktarları. Kırmızı ile gösterilen noktalar, çığların sıklıkla gözlemlendiği yaklaşık 30 - 55 derecelere tekabül etmektedir. Siyah ve mavi renk ile yazılmış il isimleri sırasıyla MGM'nin istasyonlarının olduğu ve çığların sıklıkla görüldüğü yerleri göstermektedir. Topoğrafya veri kaynağı Sattelite Radar Topography Mission (SRTM: http://www2.jpl.nasa.gov/srtm/)

Kulağa küpe olsun

Kar fırtınalarının ardından çığ düşme ihtimali çok yüksektir;
Ani sıcaklık değişimleri ve yağış miktarları tehlikelidir: saatte 2cm’den fazla kar yağarsa çığ riski de var demektir;
Kuzey yarım kürede kışın kuzey yamaçlar, ilkbahar aylarında ise güney yamaçlar tehlikelidir!
Saatte 35-30 km/h ile esen sürekli rüzgar zayıf tabaka biriktirir: dikkat!

Katkı belirtme

ADÖ ve OMG, dağcılık faaliyetlerindeki ölümlü çığ kazası kayıtlarını bizimle paylaşan Sn. Alper Sesli’ye ve Zigana’da meydana gelen çığın fotoğrafını yayınlamamıza izin veren Sn. Muhsin N. Karaloğlu’na teşekkür eder. ADÖ, AFET işlerinin verisinde 1992 kışında ciddi miktarda meydana gelmiş gözüken çığ olaylarına dair kayıtları anlamaya çalışırken kendisini 1992 Şırnak Görmeç olayından haberdar eden Alper I. Duran’a teşekkür eder. Yazıdaki harita ve şekiller GMT, NCL ve gnumeric yazılımlarıyla çizilmiştir. Bu üç yazılımın birlikte kullanıldığı bir makale daha herhalde yoktur; bu anlamda devrim niteliği taşır!

Kaynaklar
[1] McClung, D. ve Schaerer, P. (2006), The Avalanche Handbook , The Mountaineers Books, 288pp, 3ed
[2] List of Avalanches, http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_avalanches, Son giriş tarihi: 16.02.2012
[3] Pudasaini, S.P. ve Hutter, K. (2007), Avalanche Dynamics: Dynamics of rapid flows of dense granular avalanches, Springer-Verlag, 602pp
[4] Afet İşleri Genel Müdürlüğü kayıtları
[5] Alper Sesli dağ kazaları arşivi.
[6] Gürer, İ. (2002), Türkiye’deki yerleşim yerlerine yönelik kar ve çığ problemleri, Türkiye mühendislik haberleri, 420-2:4-6, pp.147-154.

Ek okuma
Çığ ansiklopedisi:
http://www.fsavalanche.org/encyclopedia/depth_hoar.htm

Çığlara ilişkin yazılmış Türkçe dört makale:
http://www.yuruyoruz.com/aid=402.phtml

GFS'nin önümüzdeki hafta için bir haftalık toplam yağış tahmini

Neyse. Hem yağışlı hem soğuk 2012 kışı bu hafta da devam edecek. Pazartesi batıdan girecek yağışlar o gün ve Salı günü kıyılarda yağmur şeklinde olacak, sonrasındaysa soğuma artacak; sulu kar ve kar yağışları yeniden başlayıp haftanın sonuna kadar ara ara devam edecek gibi görünüyor. Özellikle iç ve doğuda yoğun kar yağışları muhtemeldir. Yağışların kuvvetini ve etkilenecek yerleri şu an için tam olarak bilemiyoruz, bu yazının altında tahminleri güncelleyip olabilecekleri tartışacağız. Bu başlığın altına 19 Şubat Pazar gününe kadar (o gün dahil) olacaklarla ilgili görüşlerinizi yazabilirsiniz. Bağımsız yorumlarınızı buraya tıklayarak, cevaplarınızı, cevap vermek istediğiniz kişinin yorumunun altındaki “Cevapla” düğmesine basarak yazabilirsiniz. Diğer konuları ve daha ileri tarihleri Atış Serbest‘te paylaşabilirsiniz. Bu yazdıklarımızı okumadan ve sık sık tekrar ettiğimiz ricaları dikkate almadan yorum yapmanız halinde yorumunuzun yayımlanmayacağını peşinen kabul etmiş sayılacaksınız. Teşekkürler.

Adana-Mersin arasındaki otoyoldan Toroslar, 5 Şubat 2012

Şu an bulunduğum odanın penceresini açtığımda, hatta biraz dikkat kesilince açmaya dahi gerek olmadan kesintisiz bir foşşş sesi işitiyorum. Ülkemizin bu köşesinin ücralığı ve dolayısıyla sessizliği (İçel’in Erdemli ve Limonlu beldeleri arasındaki kıyı şeridindeyim), işittiğim sesin buranın atmosferine kolayca hakim olmasına neden oluyor. Denizin beş on metre ilerde olduğunu bilmesem, binanın yanında bir şelalenin çağladığını düşünebilirdim, o derece. İniş çıkışlar seçilebilse de, dalgaların çıkardığı gürültülerin içiçe geçmiş halinin gayet tekdüze olduğu söylenebilir. Bugün birlikte çalışmaya başladığımız ülkemizin sayılı oşinograflarından Emin Özsoy hocam, denizin bu gürültüsüne beyaz gürültü (white noise) dendiğini söyledi. Benle birlikte siz de öğrenmiş oldunuz.

Demem o ki, ey siz memleketin kuzeyinde ve orta platosunda oturan hava delileri, sizin beyaz örtünüz varsa, benim de beyaz gürültüm var! Kulağınıza zavallı bir avuntu gibi gelebilir… Ama hem geçtiğimiz hafta İstanbul’da kara doymuş olmam, hem de Akdeniz’in insanı hemen sarıveren havası aklımı sizin oralarda bırakmıyor. Önümüzdeki günlerde ve haftalarda işlerim epey yoğun olacağından bloga sık sık katkıda bulunamayabilirim, ama siz devam edin lütfen. Yaklaşan soğuk ve yağışlı hava dalgasıyla ilgili yazıyı Santiago yazdı, bu paragraftan sonraki kısım ona ait. Çok teşekkür ediyoruz. Ayrıca sağ olsun, benim yeni mekanımda görülebilecek olan şiddetli yağışlardan bahsetmeyi de ihmal etmemiş, kendisini hocam kaç kg yağar? acele cevap! diye sıkıştırmak büyük bir zevk olacak Herkese iyi haftalar.
————————————————————————
Geçtiğimiz hafta başta İstanbul olmak üzere birçok şehirde son yılların en ağır kış şartlarını yaşatan Sibirya Soğukları, üç dört günlük aradan sonra tekrar sahne alıyor.

Şu saatlerde merkezi Yunanistan üzerinde yer alan 990 milibarlık derin bir alçak basınç merkezi, Salı gününden itibaren Muğla-Antalya-Diyarbakır-Van rotasında bir yay çizerek Pazar gününe kadar ülkemizi etkileyecek.

GFS modelinin yer seviyesi basıncı (beyaz kalın çizgiler) animasyonu

Salı öğleden sonra Trakya’yı etkisi altına olacak olan poyraz, Çarşamba günü de Avrupa Yakasında daha etkili olmak üzere İstanbul il genelinde çok kuvvetli esecek…

Soğuma açısından geçtiğimiz sisteme göre daha zayıf görünse de, bu sisteme bir alçak basınç eşlik edeceğinden rüzgâr daha sert esecek, yağış daha bol olacaktır. DEK yağışları açısından da şartlar süper olmasa da uygun sayılabilir.

Sistemden en çok etkilenecek olan bölge ise gerek soğumaya yakın olması, gerek çok sert esecek poyraz, gerekse de yağış açısından bir sıkıntı görünmemesi sebebiyle Trakya olacaktır. Ayrıca Trakya DEK yağışlarından da fazlasıyla istifade edecektir. Doğu Anadolu Bölgesinde de yoğun kar yağışları görülecektir.

Soğuma kritik göründüğünden İstanbul açısından geçen sisteme göre tahmin yapmak biraz daha zor. Fakat ben riske girip kar yağışının Salı gecesi – Çarşamba sabaha karşı başlayacağını ve Çarşamba günü sıcaklığın +1C’yi geçmeyeceğini düşünüyorum. Özellikle Çarşamba öğleden sonra kuvvetli poyrazla birlikte yağışın tipiye dönüşmesi ve trafikte aksamalara yol açması da muhtemeldir. Yağış Cumartesi gününe doğru hafifleyecektir. Yine, Cumartesi gününe kadar maksimum sıcaklığın +2C’nin üzerine çıkma şansı bence oldukça düşüktür.

Sistem İzmir’e de kar yağışı bırakabilir. Bursa ve Ankara gibi şehirlerin de tatmin edici kar yağışları alması kuvvetli ihtimaldir. Akdeniz Bölgesi’nde ise aşırı yağışlar görülebilir.

Gerek basınç yerleşimi, gerek yer seviyesindeki soğuma bakımından bu sistemi 24-25 Ocak 2006 sistemine benzetebiliriz.

24-25-26 Ocak 2006 günlerinin yer seviyesindeki basınç dağılımı (kalın beyaz çizgiler) görüntüsü

Geçmişle mukayese yapmak isteyenler arşivlerden o sistemi de inceleyebilirler. 24-25 Ocak 2006 sistemi bu hafta gelecek olan sistemin biraz daha kuvvetlisidir. Ayrıca o sistemde 26 Ocak tarihinde alçak basıncın kuzeye çıkıp rüzgârları yıldıza çevirmesiyle İstanbul bir gecede 10cm-15cm civarı kar almıştır.

2006’da Trakya’nın durumunu ise siz sorun Ozan Deniz yanıtlasın

Bu başlığın altına 12 Şubat Pazar gününe kadar (o gün dahil) olacaklarla ilgili görüşlerinizi yazabilirsiniz. Bağımsız yorumlarınızı buraya tıklayarak, cevaplarınızı, cevap vermek istediğiniz kişinin yorumunun altındaki “Cevapla” düğmesine basarak yazabilirsiniz. Diğer konuları ve daha ileri tarihleri Atış Serbest‘te paylaşabilirsiniz. Bu yazdıklarımızı okumadan ve sık sık tekrar ettiğimiz ricaları dikkate almadan yorum yapmanız halinde yorumunuzun yayımlanmayacağını peşinen kabul etmiş sayılacaksınız. Teşekkürler.

31 Ocak 2012, Saat 23:45. En soldaki benim. Fotoğraf: Cem Agan

Ben bu satırları yazarken (gece 2 suları) İstanbul’un birçok yeri muazzam güzellikte kar yağışlarına sahne oluyor (şu yazının tüm yorumlarını gözden geçirin derim, acayip resimler ve anektotlar var, bazıları abartılı olsa da anlatılanlar ana hatlarıyla gerçeği yansıtıyor). Ecnebilerin, bu seneki versiyonuna “Cooper” adını taktıkları Sibirya Yüksek Basıncı’nın ve onun üretip ihraç ettiği soğukların çoğu şu sıralar Orta ve Batı Avrupa’ya doğru yola çıktı; ve bize o soğukların nispeten daha azı ulaştı, ama bu kadarı bile İstanbul’daki kar yağışlarının efsane mertebesine çıkmasına yetti. Yani şu yazıda bahsettiğim ve %25 ihtimal verdiğim, tarih yaklaşınca da kesinlikle olmaz dediğim Senaryo 3, bazı noktalarda kar kalınlığı bakımından gerçek oluyor, hem de tahminlerimin çok ötesinde bir verimle çalışan haşmetli deniz etkisiyle kar (DEK) mekanizmasının bireysel maharetiyle! Bu konu üzerinden gidelim.

MGM’nin (eski adıyla DMİ) meteoroloji radarlarının görüntülerini internetten izleyebildiğimiz ilk kış 2004-2005 kışıydı. İTÜ’de yüksek lisans öğrencisiydim. Yağış yüklü bulutların geliş gidişini bu kadar yakından takip edebilmek harikaydı. 2005′in Şubat ayında İstanbul’da soğuk kuzey rüzgarlarının estiği ve aynı bugünlerdeki gibi ara ara çok yoğun karların yağdığı bir dönem oldu. O günlerin birinde İzmit’ten otobüse binip İstanbul’a doğru yola çıktım, yol boyunca güneş parladı, ara sıra kar serpiştirdi. İstanbul’a yaklaştığımızda hava önce tamamen kapadı. Kavacık’ta otobüsten indim, çok güzel bir kar yağıyordu, neyse ki yollar açıktı. Yarım saat sonra enstitüde bilgisayarı açınca aşağıdaki radar görüntüsüyle karşılaştım:

Müthiş bir şeydi, sadece Boğaz’a özel olarak tasarlanmış gibi gözüken, içi karla dolu bir koridor! Bu bir deniz etkisiyle kar (DEK) bandıydı, ABD’de göl etkisiyle olanları duymuştum, bizde de olabileceği coğrafyamıza bakılınca hemen tahmin edilebilirdi ama bu şekilde gözlemek bambaşkaydı. Ve İstanbul’da bu radar gözlemi tarihte ilk kez yapılıyordu, olaya el atıp takip eden Cumartesi günü Cumhuriyet Bilim Teknik dergisinde Göl ve Deniz Etkisiyle Oluşan Kar Yağışları isimli yazıyı yayımladım (okumayanlar okusun artık, olayı gayet basit anlatıyor). Bu yazı üzerine Prof. Mikdat Kadıoğlu bir e-posta yollayıp beni tebrik etmişti. Ama nedense, üzerine hemen atlanması, halka anlatılması ve resmi tahminlerde de her zaman gözönüne alınması gereken bu muhteşem doğa olayını ondan sonra ne TV’de, ne radyoda duydum. Zaten daha önce isminin geçmemesi bile garipti ya, neyse, o başka yazının konusu.

Bu blogu yazmaya başladıktan tam iki hafta sonra, 25 Ocak 2010′da İstanbul’un özellikle Anadolu yakası sabah saatlerinden itibaren yine harika bir DEK’e sahne olmaya başladı. Hemen blogda şu yazıyı yayımladım. Medyada yine ses soluk yoktu, belli ki kimse bir şey öğrenmeye niyetli değildi, anlı şanlı profesörler de o gün için yağışın hafifleyeceğini söylemişlerdi (çünkü popüler ve düşük alansal çözünürlüğü olan hava tahmin modellerinin çıktılarında DEK hiç belli olmaz, hafif gözükür, bunu ancak tecrübeli meteorologlar bilirler). “İstediğin kadar yaz çiz, kimse bir şey öğrenmiyor işte” diyordum ki kendime, o son yazıdan sonra bir istisna oldu: Azametli profesörler ve bazı ulu manitu mertebesindeki medya tahmincileri tarafından aşağılanan amatörler, nam-ı diğer gönüllü meteorologlar, DEK olayı her yaklaştığında internet sitelerinde bundan bahsetmeye başladılar. Çünkü hava olaylarına olan samimi ve derin ilgileri, kaliteli bilgiyi anında yutmalarına yol açıyordu; ve eminim birçoğu zaten olayın daha önce de farkındaydı, benim yazımla sadece derli toplu bir Türkçe anlatımına rahatlıkla ulaşabilir hale gelmişlerdi. İnternetin gücü bambaşka bir şey.

İşte profesyonellerin saltanatının sarsılmasına ve can havliyle sert açıklamalar yapmalarına yol açan şey de, aslında bu internet denen şeyin kudretidir. Mesela yıllar yılı Hıncal Uluç’u bize köşe yazarı diye okuttular… Hazretin “X basketçi değil, Y teknik direktörse ben müftüyüm” şeklindeki açıklamalarını da ciddiye alıp dinledik. Ama artık yemiyoruz. Neden? Çünkü mesela ekşi sözlük’te, kim olduğunu dahi bilmediğimiz ama yazılarını “hakkaten lan, tam da böyle, ancak bu kadar başarılı anlatılabilir” diyerek hayranlıkla okuduğumuz bir sürü hakiki yazar var da ondan.

Aynı bunun gibi, amatör meteorologlar da, gerçekten bilenin kaliteli bilgisine çok rahat erişebiliyorlar artık. Bu yüzden DEK’i zamanında öğrenmişler, bugünlerde yağan karın DEK mekanizmasıyla olacağını da kendi kendilerine kestirmişlerdi, karın bazı profesyonellerin beklediği gibi “hafif” olmayacağını, ya da “akşama kesilmeyeceğini” doğru bir şekilde tahmin etmişlerdi. Haklı olarak, “hani kesiliyordu, hafif yağıyordu hacı?” diye sordular. O profesyonellerden birinin karşılığı ise tatmin edici bir bilimsel açıklama yerine, “siz kimsiniz ki” oldu, hem de TV’de…

Onları bunu söylemeye iten, bir şekilde erişilmiş makam ve mevkilerin aslında hak edilmediğinin, daha ileri bir ülkede yaşanıyor olsa oraların ancak rüyada görülebileceğinin gizli bilincidir. Eskiden sadece onlarda olduğuna inanılan bilgilerin başkalarında da olduğunun farkına varılması, popülerlik kaybını ve alaşağı edilmeyi kaçınılmaz kılacaktır. Bu yüzden amatörler fırsat buldukça aşağılanmalı, göz önünde olmayan rakip ve daha iyi profesyonellerden ise zinhar bahsedilmemelidir.

İki yıl önce yazmaya başladığım bu blogda çok şey öğrettim, çok şey de öğrendim. Okullu da olsam, her şeyden önce amatörüm çünkü. Kendime deli dememden anlaşılıyordur. Mehmet Can Tanyeri isimli hukuk fakültesi öğrencisi (White Fox), burada hepimize günlük hava olayları üzerinden giderek skew-t diyagramı dersleri veriyor, inanılmaz ama gerçek, ayrıca bulunmaz bir nimet. Onun yardımıyla, benim bilgi ve tecrübemle, DMİ’nin radar görüntüleriyle ve verileriyle, Santiago’nun müthiş gözlem ve animasyonlarıyla, öteki amatörlerin de sayısız katkısıyla burada bir okul kurduk. Coğrafyamızda gözlenen hava hadiselerini teknolojiden aldığımız muazzam destek sayesinde, hiçbir yerde olmayan bir ayrıntı düzeyiyle belgeliyoruz. Benim ve İTÜ’den hoca ve meslektaşlarımın ilerde yazma niyetinin olduğu Türkiye İklimi adlı eserin birçok bölümüne bu blogda belgelenenler yön verebilir. Ve bunların hepsi amatörlükten oluyor. Şu amatörlük iyi ki var, yoksa biz de Twitter’da zaman öldüren profesyonellerden olabilirdik. Allah muhafaza.

Tüm bunlarla birlikte, amatörlerin hepsini bilgili, akıllı ya da iyi niyetli bulduğum sanılmasın lütfen. Onların da çoğunun sorunları dağ gibi, ve burada zaman zaman elimizden geldiğince mücadele etmeye çalışıyoruz: Boş ukalalık, kuru inat, ‘bilimsel yöntem’i anladığını sanıp aslında anlayamama, çok az bildiği şey hakkında iddiali yorumlarda bulunma, özellikle uzun vade için olmak üzere tahmin yaptığını sanıp aslında sallama (bu konuda Mikdat Kadıoğlu’na izninizle katılıyorum), bu ‘tahmin’ tesadüfen tutunca da yeni bir bilimsel yöntem keşfettiğini sanıp tebrik bekleme… Birisi bunları eleştirince de “hazımsız, amatörleri çekemiyor” filan diye saldırma… Kötü niyetlileri ayrı tutuyorum, ama ötekiler, benim amatörlere olan bakışımı bu yazıdan anlamışlardır sanırım. Önemli olan tutkuyu gerçek bilgiyle birleştirmektir, bu blogun amacı o mesela. Çünkü kör tutku faydasız, hatta yıkıcıdır. Ha bir de tabii, 2004 kar fırtınalarının sebebinin El Nino olduğunu ciddi ciddi iddia eden birisinin ‘uzman meteorolog’ olarak el üstünde tutulduğu bir ülkeden bahsediyoruz. Yani böyle profesyonele böyle amatör. Ne verdiniz ki ne bekliyorsunuz?

Bu yazı bahanesiyle duyurmuş olayım: Önümüzdeki Pazartesi günü İçel’in Erdemli ilçesindeki ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü’nde misafir araştırmacı olarak işe başlayacağım. 2 ay oradayım, WRF modelini ve DMİ’nin gözlem ağından gelen ölçümleri kullanarak, veri asimilasyonlu hava tahmini yapacağız. Bu yöntem, kısa vadedeki model isabet oranlarını ciddi biçimde arttırabiliyor. Mesela yağış bandının nerede oluşacağını, ya da sıfırın altındaki sıcaklıkların nereleri kapsayacağını daha iyi belirleyebiliyoruz. Gelişmeleri aktarırım. Nisan’da da bir aksilik olmazsa İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü’ne, doktora sonrası araştırmacı olarak döneceğim.

Sağlıcakla kalın.

Yani, örneğin NTV’nin internet sitesinde gördüğümüz “İstanbul’da yoğun bir kar yağışı beklenmiyor” açıklaması, önümüzdeki üç gün yaşanacak olan hava olaylarının tarifi ve doğru haber verilmesi bakımından yanlıştır. Bu haberi okuyanlar, İstanbul’da görülecek kar yağışlarının şehrin hiçbir yerinde günlük hayatı aksatmayacağını düşünüp tedbirsiz davranabilirler. Ağırlığı olan medya kuruluşlarının halkı daha doğru bilgilendirmeleri gerekir.

Kar yağışlarının önümüzdeki günlerde başka nerelerde görüleceğini şu adresten öğrenebilirsiniz.

Sibirya soğuklarının büyük kısmının Orta ve Batı Avrupa’ya yönelmeye karar vermiş olması, en azından bu hafta için, tarihe geçecek soğukların ve kar yağışlarının görülme ihtimalini ortadan kaldırdı. Önceki yazımda bu senaryo için verdiğim %25 şans, daha sonra Feysbuk sayfamızdan da duyurduğum üzere epey artmasına rağmen (çünkü soğuklar bize yönelmişti), senaryoyu gerçekleştirmek için yeterli olmadı. Kar yine bazı yerlerde yoğun olabilir, hayatı olumsuz yönde etkileyebilir, ama özellikle İstanbul için bu hafta 1987 Mart Efsanesi ya da 2004 Ocak Kar Fırtınası gibi bir durum bulunmuyor (güncelleme, Salı saat 01:50: İstanbul’un bazı yerlerinde deniz etkisi sağanakları o kadar abarttı ki kar miktarı Senaryo 3′ü bulacak gibi duruyor…) Sibirya soğuklarının güçlenip yayıldığı her durumda bu soğukların büyük kısmının Türkiye’ye akacağını ısrarla iddia eden duygusal ve amatör arkadaşların hislerini gayet iyi anlıyorum, çünkü ben de kar yağışını çok seviyorum; ama tezleri iklimbilimi bakımından gerçekdışıdır. Gerçek olan, bunun ancak bazı durumlarda meydana geldiğidir, hangi durumlarda meydana geleceğini bilmenin tek yolu ise tüm dünyadaki meteorologların yaptığı gibi sayısal hava tahmin modellerinin çıktılarını takip etmektir. “Çıktılar benim düşündüğüm senaryoya uyacak, aşırı soğuklar bize gelecek” demenin bilimle uzaktan yakından ilgisi yoktur.

Bu başlığın altına 3 Şubat Cuma gününe kadar (o gün dahil) olacaklarla ilgili görüşleriniz yazabilirsiniz. Bağımsız yorumlarınızı buraya tıklayarak, cevaplarınızı, cevap vermek istediğiniz kişinin yorumunun altındaki “Cevapla” düğmesine basarak yazabilirsiniz. Diğer konuları ve daha ileri tarihleri Atış Serbest‘te paylaşabilirsiniz. Bu yazdıklarımı okumadan ve sık sık tekrar ettiğimiz ricaları dikkate almadan yorum yapmanız halinde yorumunuzun yayımlanmayacağını peşinen kabul etmiş sayılacaksınız. Teşekkürler.

Perşembe’den itibaren Trakya’dan başlayarak, Cuma günü de İstanbul’da kar ve rüzgar olarak kendini göstermek üzere, hakiki kış havasına tekrar merhaba diyeceğiz. Hafta sonu çoğu yerde hafif yağış ama bol buzlanma olacak. Güncellemeleri bu başlığın yorumlarında yapacağız… Takipte kalın.

GFS'nin Cumartesi öğle saatlerinde görüleceğini tahmin ettiği yer yüzeyi sıcaklığı haritası. Sıfır derece izotermini kalın mavi çizgiyle belirttim.

Önümüzdeki hafta ise ne olacağı henüz net değil. Görünen o ki soğuklar bir süre daha devam edecek… Fakat bu soğukların derecesini, yerini sağlama almış gözüken Sibirya yüksek basıncının gireceği şekil ve dolayısıyla kuzeydeki Sibirya soğuğunun ne yöne ve ne kadar yayılacağı belirleyecek. Model çıktılarına ve bu mevsimdeki klimatolojik eğilimlere göre önümüzdeki hafta için (30 Ocak Pazartesi ve sonrası) var olan üç senaryoyu ve ihtimallerini aşağıya yazıyorum.

Senaryo 1: Sibirya soğukları Sibirya’ya yakın yerlerde kalacak, ne Avrupa’ya ne de bize pek fazla yayılamayacak, kıytırık soğuklar devam edecek, kıyılarda kar yağsa da hiç tat vermeyecek: Ara sıra bu şekilde model çıktıları görsek de, bu senaryo modellerin geneli tarafından desteklenmiyor, ayrıca yılın içinde bulunduğumuz zamanı tarihsel olarak Türkiye’de en soğuk kış günlerinin görüldüğü zaman. Onun için bu ihtimale %15 veriyorum.

Senaryo 2: Sibirya soğukları güneye ve batıya doğru yayılacak, bize de bu sert soğukların bir kısmı gelecek ve özellikle kuzey kıyılarımızla birlikte birçok bölgede kar yağışları görülmeye devam edecek, Akdeniz’den gelecek alçak basınçların getirdiği nemle iç bölgelerde kar yağışları yoğun olarak sürecek: %60. Birçok modelin birçok çıktısı bu senaryoyu desteklemeye devam ediyor ve bu mevsimde normal olan, dolayısıyla beklenmesi gereken de budur.

Senaryo 3: Sibirya soğukları tepemize çökecek ve uzun süreli (10-15 günlük) ağır kış koşulları hakim olacak. İstanbul’da alçak yerlerde 30-40 cm ve üzerinde kar kalınlığı oluşacak: Kesinlikle olmaz denemez, Sibirya soğukları kaynak yerinde çok sağlam gözüküyor ve üzerimize akma ihtimali vardır; ama model çıktılarının son günlerde bu senaryoda ısrar etmeyi bırakmış olmaları ve böyle şeylerin klimatolojik olarak ülkemizde nadir görülen hadiseler olması nedeniyle, %25 diyorum. %15 diyecektim, fakat Şubat başı her zaman sürprizlere açıktır.

Geceleyin donan Anadolu şehirleri, gündüz çözülüyor filan da sanmayın. Aşağıdaki sıcaklık haritası dün öğlen saat 13:00′e ait. Örneğin gece gündüz buz kesen Eskişehir öğle vakti ancak -8 derece imiş. En düşük maksimum sıcaklık da önemli bir istatistiktir. Eskişehir’de yaşanan en soğuk gündüz, 30 Ocak 2006′nın gündüz saatleri imiş: O gün sıcaklık -15 derecenin üstüne çıkamamış. Bu rekorlar hep karlı zamanlara ait. Kar örtüsünün aşırı soğukta rolü büyüktür.

Neyse ki aşırı soğuklar biraz ara veriyor… Benim bunları yazdığım dakikalarda Marmara’da başlamış olan lodos, Akdeniz’in nispeten ılık havasını batı ve güneyden taşıyor. Sıcaklıklarda dün bu saate göre belirgin bir artış var, bu artış Çanakkale’de 9 dereceyi bulmuş!

Bugün sert esecek lodostan sonra Cumartesi günü batı ve güney kıyılara yağmur gelecek ve hava tekrar soğuyacak, iç bölgelere (ve belki bu sefer Trakya’ya da) yeniden kar yağacak… Ama en azından geçtiğimiz günlerde görülen aşırı soğuk bir nebze kırılmış olacak. Önümüzdeki 5-6 gün boyunca, çok sert olmayan, normal kış koşulları görülecek gibi duruyor: Yani iç bölgelerde yer yer ve ara ara kar, kıyılarda soğuk yağmurlar…

Daha sonrası karışık. Uzun vadeli (bir hafta ve ötesi için olan) model çıktıları, şiddetli soğukların ülkemizi tekrar işgal etme ihtimalinin bulunduğunu söylüyor, ama bu konuda herhangi bir net sinyal yok (konuyla ilgili yorumlarınızı bu başlığın altına değil, lütfen Atış Serbest‘e yapınız). Ha, net sinyalleri gelişmiş antenleriyle parazitsiz çekebildiğini iddia edenler var, bunların tahsillileri bile var, onlara inanmak tabii ki serbest.

26 Ocak Perşembe gününe kadar (o gün dahil) gerçekleşecek hava olaylarını bu yazının altına yorum olarak kaydedebilirsiniz. Bağımsız yorumlarınızı buraya tıklayarak, cevaplarınızı, cevap vermek istediğiniz kişinin yorumunun altındaki “Cevapla” düğmesine basarak yazabilirsiniz. Diğer konuları ve daha ileri tarihler için görüşlerinizi Atış Serbest‘te bildirebilirsiniz. Teşekkürler.

Perşembe akşamı itibariyle tüm hava tahmin modelleri; Avrupalı’nın ECMWF’si, Amerikalı’nın GFS’si, İngiliz’in UKMO’su filan, Hasret adını uygun gördüğümüz soğuk hava dalgasının (isim babası Onur arkadaşımızdır), iç bölgelere Cumartesi akşamından itibaren ağır kış koşulları getireceğini söylüyor: Yani bazı yerlere az, kimi yerlere de yoğun olmak üzere kar yağacak; ama denize uzak hemen her yerde dondurucu soğuk hüküm sürecek. İstanbul’da ve Karadeniz kıyısındaki diğer birçok şehirde de Pazar ve Pazartesi gününden itibaren mevsimin ilk doğru dürüst karı görülecek. Karın nereye ne kadar yağacağını şimdiden net olarak söyleyemeyiz; onun için bu başlık altında tahminleri güncelleyip olası senaryoları tartışacağız, soğuk hava dalgası ulaştığında ise raporları vereceğiz.

Aşağıda İstanbul’un bulunduğu enlem boylam için üretilmiş GFS model diyagramı görülüyor (nasıl okunacağını bilmeyenler için şu sayfada uzun uzun anlatmıştım).

Gördüğünüz gibi, Hasret, artık tüm senaryolarda ortaya çıkmış. 850 milibar (üst seviye) sıcaklığı mevsim normalinin (kırmızı çizgi) 7-8 derece altına iniyor. İstanbul için orta karar sayılabilecek bu soğuk hava dalgasının dahi uzun yıllar ortalamasından (kırmızı çizgi) ne büyük bir sapma olduğuna dikkatinizi çekerim. İstanbul’da, özellikle deniz kıyısında kar örtüsü pek sık görülen bir hadise değildir (zaten her sene olmaz), kara gömülmek ise tamamen sıradışıdır. Bunun sebebi de küresel ısınma filan değil, dünya üzerindeki konumumuz. Diyagramın ortasından itibaren gördüğünüz karman çormanlık ise, yaklaşan soğuk hava dalgasının bizi ne zaman terk edeceğini söylemenin zor olduğunu gösteriyor. Bazı model çıktıları ve senaryolar çok uzun sürecek soğuklara hazırlıklı olmamız gerektiği yönünde sinyal verirken, kimisi öteki hafta sonuna doğru tekrar ısınacağımızı söylüyorlar. Bu başlığın yorumlarında yapacağımız güncellemelerle, durum netleştikçe sizi haberdar edeceğiz.

Hatırlatayım, bu blogdaki tartışma ve tahminlere Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün işini iyi yapan, tecrübeli, sorumluluk sahibi, yapıcı eleştirileri nimet sayan elemanlarının yanısıra; kendini geliştirip nice okulluları cebinden çıkaracak duruma gelmiş, yaşadığı yerin iklimini ezber etmiş alaylı tahminciler de yorumlarıyla katkıda bulunuyor. Tam iki yıl ve bir gün önce, Avrupa’nın soğukken Türkiye’nin neden sıcak olduğunu anlatan yazıyla başlayan hava deliliği maceramıza; amatör ruhumuzu ve tutkumuzu her daim diri tutarak, öte yandan bilimsel bilgiyi ve araştırmayı temel almaktan asla taviz vermeden devam ediyoruz. Nice yıllara, nice yağmurlara ve karlara. Hepinize teşekkürler.

20 Ocak Cuma gününe kadar (o gün dahil) gerçekleşecek hava olaylarını bu yazının altına yorum olarak kaydedebilirsiniz. Bağımsız yorumlarınızı buraya tıklayarak, cevaplarınızı, cevap vermek istediğiniz kişinin yorumunun altındaki “Cevapla” düğmesine basarak yazabilirsiniz. Diğer konuları ve daha ileri tarihler için görüşlerinizi Atış Serbest‘te bildirebilirsiniz. Teşekkürler.

Üst paragrafta bahsedilen olayların müsebbibi olan alçak basınçlar, Balkanlar üzerinden gelecek soğuk havanın da desteği ile, etkilerini özellikle güney, iç ve doğu bölgelerde önümüzdeki hafta boyunca devam ettirecek gibi görünüyor. Bu durum, Güney Ege ve Akdeniz’de önümüzdeki hafta içinde ikinci bir şiddetli yağmur dalgasına, iç ve doğuda ise bazı yerlerde yoğun kar yağışlarına yol açabilir. İstanbul’la birlikte ülkenin kuzeyinde ise bu hafta sonundan itibaren soğuk hava ile birlikte yağmur, karla karışık yağmur, sulu kar, kar gibi Ocak ayına yakışan, öte yandan şiddeti az, en fazla orta düzeyde yağışlar görülecek. İstanbul’da adam gibi bir kar halen gözükmüyor. Tüm bunların takip ve tahminini burada yapalım, 13 Ocak Cuma gününe kadar (o gün dahil) gerçekleşecek hava olaylarını bu yazının altına yorum olarak yazalım. Bağımsız yorumlarınızı buraya tıklayarak, cevaplarınızı, cevap vermek istediğiniz kişinin yorumunun altındaki “Cevapla” düğmesine basarak yazabilirsiniz. Diğer konuları ve daha ileri tarihler için görüşlerinizi Atış Serbest‘te bildirebilirsiniz. Teşekkürler.

Şekil 1: Güneşteki leke sayısının 1 numaralı güneş döngüsünden itibaren günümüze kadarki seyri. Güneş döngüleri numaralanmış ve şeklin içinde gösterilmiştir. Tüm grafiklerde kullanılan güneş lekesi sayıları Brüksel Uluslararası Güneş Lekesi Sayısı veritabanından alınmıştır. (http://sidc.oma.be/sunspot-data/)

Havaküre (atmosfer), suküre (hidrosfer), buzküre (kriyosfer), taşküre (litosfer) ve yaşamküreden (biyosfer) oluşan iklim sisteminin hem yapımcısı hem de yönetmeni olan güneşin, bir sebeple, bir süreliğine de olsa dünyamızı doğru dürüst ısıtamadığını düşünün… Sonuç mu? 1815 Nisan’ında Endonezya’daki Tambora Volkanı’nın patlaması ile yaklaşık 45 km yüksekliğe kadar püsküren 200 milyon tonun üzerindeki sülfür dioksit, güneş ışınımının yer yüzeyine ulaşmasını engelleyerek, 1816 yılının başta Batı Avrupa olmak üzere birçok yerde kayıtlara yazı olmayan yıl olarak geçmesine ve Haziran ayında bile yoğun kar yağışlarının görülmesine neden olmuştu. Benzer şekilde, güneş aktivitesinin düşük olduğu, yani güneşin iş yavaşlatma eylemi yapıp dünyaya gönderdiği enerjiyi azalttığı 17. yüzyılın ikinci yarısı, Batı Avrupa’da Küçük Buz Çağı olarak bilinen dönemin en soğuk zamanı sayılıyor. O dönemde ressamlar, durup dururken, donmuş kanalları, nehirleri, gölleri ve üzerlerinde kayan insanları tasvir etmeye başlamışlar. Volkan patlamaları ve güneşin kendisindeki değişimler, dünyada yaşamın ilk izlerinin ortaya çıkışından günümüze dek iklimi kontrol eden en önemli doğal olaylar olarak biliniyor. Her ne kadar Sanayi Devrimi ile beraber dünyanın iklimini artık insanların değiştirdiği, kendi yapıp ettiklerimizin doğal değişkenliğe baskın çıktığı fikri ortaya atılmış ve buna birçok kanıt bulunmuş da olsa; güneş halen “durun bakalım” deyip, küresel ve bölgesel hava durumunu çeşitli zaman ölçeklerinde etkileyebilecek garip davranışlar sergileyebiliyor.

Meşhur İngiliz yayın grubu Nature‘a bağlı Nature Geoscience dergisinde, Ekim ayı içerisinde yayımlanan bir makale, güneş kaynaklı doğal değişkenliğin dünyanın iklimi üzerinde büyük bir etkisi olduğunu gözler önüne serdi. Makale, güneşten dünyaya gelen ışınımdaki (güneş radyasyonu) oynamaların Kuzey Yarımküre’nin kış iklimine olan muhtemel etkisini ele alıyor ve bugüne kadar bu konuda yapılan çalışmaların bir devamı niteliğinde. Önemi ise, yeni ve çok önemli gözlemleri temel alan bir çalışma olması. Ölçümünde birçok belirsizliğin var olageldiği güneş ışınımı, 2003′ün sonunda uzaya fırlatılan SORCE (Güneş Işınımı ve İklim Deneyi) uydusu ile daha önce ulaşılamamış bir hassasiyetle günümüze dek ölçüldü. Bu ölçümler, dünyanın yegane ısı kaynağı olan bu devasa ateş topunun saçtığı enerjinin kısa kabul edilebilecek zaman dilimlerinde dahi önemli ölçüde değişebildiğini, kesin olarak gözler önüne serdi. Mesela, 23 numaralı güneş döngüsü minimuma doğru inişe geçtiğinde (bunun ne demek olduğunu bir sonraki paragrafta anlatacağız), dünyaya ulaşan güneş ışınımında çarpıcı bir azalma gözlenmiş – bu azalma, önceki çalışmalarda kestirim yoluyla hesaplanan değerlerin 4 ila 6 misli imiş! Makalenin yazarları, Kuzey Avrupa ve Kuzey Amerika’da son 2-3 yılda yaşanan şiddetli kışları örnek olarak sunarak, ışınımdaki bu kayda değer azalmanın, Kuzey Yarımküre’nin kış mevsimini bariz bir şekilde etkilediğini söylüyorlar. Bu etkinin nasıl oluştuğuna bakmadan önce, güneş lekesi ve güneş döngüsü gibi kavramları bir gözden geçirelim.

Güneş Döngüsü: Minimum’dan Maksimum’a…

Güneş etkinliğinin, tam adıyla söylersek güneşteki manyetik etkinliğin, minimumlarla maksimumlar arasında gidip gelen bir döngüsü var (Şekil 1). Güneşte en az patlamanın ve siyah lekenin gözlendiği, manyetik rüzgarın en zayıf, güneşten gelen ışınımın en güçsüz olduğu zamanlara güneş minimumu deniyor (Şekil 2). Aslında bu öyle ender görülen, sıradışı bir şey filan değil: Bir minimumdan diğerine aşağı yukarı 11 yıl kadar zaman ancak geçiyor ve bu 11 yıl “bir güneş döngüsü” olarak adlandırılıyor. Minimum dönemleri ne kadar uzun sürerse, tek tek döngülerin süresi de o kadar artmış oluyor ve minimum o kadar derin olmuş olmuyor. Sıradışı olanlar da bu derin minimumlar: Örneğin, 1645′ten 1710′e kadar o denli az güneş lekesi gözlenmiş ki, bu dönem bütünüyle bir minimum sayılmış: Maunder Minimumu. Güneş minimumlarının ağababası olan Maunder Minimumu süresince Avrupa’nın çok soğuk bir yer olduğu, kışların sık sık haddinden fazla sert geçtiği ve uzun sürdüğü, genelde donmayan göllerin, nehirlerin sık sık donduğu tarihsel kayıtlardan biliniyor.

Normal bir güneş döngüsünün 11 yıl civarındaki ömrünün ortalarına doğru da, lekelerin çok, ışınımın gani gani olduğu bir zaman dilimi var, o da o döngünün maksimumu olarak adlandırılıyor. Güneşteki garip siyah lekeler ilk kez Galileo zamanında keşfedilmiş, leke gözlemlerinin bir standarda bağlandığı 18. yüzyıl ortalarından itibaren meydana gelen güneş döngülerini ise günümüzde numaralarıyla anıyoruz (Şekil 1). 1 numaralı güneş döngüsü 1755′te başlamış, 1760′ta maksimuma ulaşmış ve 1766′da sona ermiş.

Şekil 2: Güneşin maksimum (solda) ve minimum (sağda) etkinlik dönemlerindeki görüntüleri. Maksimumdaki siyah lekeler dikkat çekici. Soldaki görüntü 19 Temmuz 2000, sağdaki ise 18 Mart 2009 tarihlerine ait.

Döngü 23 ve 24

23 numaralı döngü, 2000-2002 arasında maksimum yaptıktan sonra inişe geçmeye başladı (Şekil 3), güneş patlamaları durdu ve lekeler yavaş yavaş gözden kayboldu. 4 Ocak 2008′de bir açıklama yapan NASA, döngü 24′e ait ilk lekenin güneş üzerinde belirdiğini ve bu yeni döngünün esaslı manyetik fırtınalar, güneş patlamaları ve bir sürü siyah lekeye sahne olacak güçlü bir maksimuma doğru tırmanışa geçmesinin yakın olduğunu duyurdu. Fakat… Heyhat… Açıklamadan hemen sonra lekeler tekrar gözden kayboldu! 23 numaralı döngü, 12 yıl 7 aylık süresiyle zaten son 200 yılın en uzun güneş döngüsü olmuştu, ve şimdi 24. döngünün lekeleri de ortalıkta gözükmüyordu! 2008 ve 2009 yılları neredeyse hiç güneş lekesi gözlenmeden geçti, böylece güneş etkinliği diğer parametreler bakımından da son 100 yılın en düşük seviyesine gerilemiş oldu: Biricik yıldızımızın parlaklığı ve dolayısıyla yolladığı enerji azalmış, manyetik rüzgarı neredeyse durmuştu. Aynı dönemde, uzun yıllardır görülmeyen ve küresel ısınma neticesinde kaybolduğu iddia edilen soğuk ve karlı kışlar Avrupa’nın kuzeyine ve batısına bir hışımla geri döndü. Böylece bilim insanları, güneş etkinliği ve dünya iklimi arasındaki ilişkiyi yeni veriler aracılığıyla gözden geçirmek ve daha iyi anlamak için bulunmaz bir fırsat elde ettiler.

Şekil 3: Önümüzdeki 10 yıl için tahmini güneş lekesi sayısı.

Ineson ve arkadaşları: “Hafife alınmış, oysa etki o biçim”

İşte Sarah Ineson ve arkadaşları da bu ilişkinin ayrıntılarını ortaya koymaya çalışmışlar. SORCE uydusunun yaptığı -ilk paragrafta bahsettiğimiz- ölçümleri kullanarak, son 80 yılın güneş minimumları ve maksimumları arasındaki morötesi ışınım farklarını hesaplamışlar. Sonra bu farkları, atmosferin üst seviyelerini dahi ayrıntılarıyla simüle edebilen küresel ölçekli bir iklim modeline girdi olarak verip, atmosferin ana katmanlarındaki değişiklikleri incelemişler. Asıl amaç ise, simüle edilen bu değişiklikler ile Kuzey Yarımküre’nin kış mevsiminde, güneş ışınımının minimum ve maksimum dönemleri arasında ortaya çıkan farklılıkları göstermek. Güneş minimumu ve maksimumu arasındaki ışınım farkı geçmişte yeterince hassas ölçülemediği için, kestirilen ve hesaplanan farkların SORCE’un ölçtüklerinden çok daha küçük olduğunu söylemiştik. Bu yanlış kestirimlerin, geçmişteki model simülasyonlarına doğrudan bir etkisi vardı: girdi değerleri küçük olduğundan, modeller güneş minimum ve maksimumları arasında ortaya çıkacak iklim farklılıklarını ya çok az görüyor, ya da hiç göremiyordu. Ineson ve tayfasının modeli ise çok net görmüş, bakalım neler görmüş.

Tetiklenen Mekanizma: Arktik Salınım

Ineson ve arkadaşları, çalıştırdıkları iklim modelinin güneş ışınımındaki azalmaya verdiği cevabın, yani soğumanın, tropik bölgelerde, öncelikle üst stratosferde ve alt mezosferde gözlendiğini söylüyorlar. Bu iki tabaka, dünya atmosferinde hava olaylarının meydana geldiği troposfer adlı tabakanın üzerinde bulunuyor. Yazarlar, güneş minimumu dönemlerinde üst atmosferde görülen bu soğumanın tropikal bölgeler üzerinde yaklaşık 2 santigrat dereceye ulaştığını belirtiyorlar. Bunu takiben, tropik üst atmosferden başlayarak aşağı seviyelere ve kutuplar yönüne doğru yayılan, domino etkisine benzer bir atmosferik dolaşım anormalliği ortaya çıkıyor: Tropik atmosfer her yerden fazla soğuyunca, bu bölgelerle kutuplar arasındaki sıcaklık farkı azalıyor, ve bu sıcaklık farkından dolayı orta enlemlerde esen batı rüzgarları zayıflıyor. Batı rüzgarlarının zayıflamasıyla da kuzey kutbundaki stratosferik girdap (polar vortex) kendisini çevirecek enerjiden mahrum kalıyor. Böylece, normalde şiddetle dönen, kuzey kutup bölgesindeki soğuğu etrafına sararak aşağı enlemleri (mesela Avrupa’yı) bir nevi koruyup kollayan kutbi girdap, zayıflayarak görevini yapamaz hale geliyor.

Şekil 4: Güneş minimumu dönemlerinde tropikler üzerindeki soğumanın nasıl yayıldığını ve kuzey yarımküredeki atmosferik dolaşımı nasıl etkilediğini gösteren şema. Tıklayıp büyütebilirsiniz.

Bu durum, Arktik Salınım’ın (Arctic Oscillation, AO) negatif fazı olarak adlandırılıyor. Hele ki AO aşırı biçimde negatif olmuşsa, kış soğukları Avrupa’nın kuzeyi ve ABD’nin doğusu gibi birtakım bölgelere yığılıyor, tabii böyle olunca Türkiye’ye kış pek gelmiyor (Şekil 4). Geride bıraktığımız üç kış mevsiminde televizyondan Avrupa’nın buz kesişini izlerken kombiyi çok da çalıştırmadığımızı hatırlayıp şaşırmamız bundan olabilir.

Şekil 5: Arktik Salınım'ın (AO) negatif ve pozitif fazlarında kuzey yarımkürenin kış mevsimini nasıl etkilediğini gösteren basitleştirilmiş şema.

Tek Mekanizma Arktik Salınım Mı?

Peki güneş etkinliğinde gelecekte de görülmesi muhtemel olan azalmalar, negatif AO yoluyla her zaman aynı bölgelerin soğumasını, diğer yerlerin ılık kalmasını mı sağlayacak? Ineson ve arkadaşları bu soruya “evet” cevabını veriyor ve modellemeye dayalı çalışmaları ilk bakışta epey ikna edici gözüküyor. Fakat, makalelerine birazcık daha eleştirel gözle baktığımızda, hem kendilerinin gösterdiği iklim verilerinden, hem de eski iklim (paleoclimate) çalışmaları sonucu elde edilen ipuçlarından bunun her zaman böyle olmayabileceğini anlıyoruz.

Inesonlar’ın çalışması pek de uzun bir zaman dilimini kapsamayan (2003′ten bu yana) gözlemlere dayanıyor. Başlangıç koşulları değiştirilmiş (güneş minimumları ve maksimumları arasındaki morötesi ışınım farkları şeklinde) birçok model simülasyonlarının ışığı altında yukarıda bahsedilen sonuçlara ulaşılıyor. Ancak makalelerinde, uzun yıllar boyunca yapılan gözlemler ile model sonuçları arasında güçlü bir ilişki yokmuş gibi gözüküyor. Telif meselelerinden ötürü makaledeki şekilleri burada paylaşamıyoruz, ama tasvir ederek gözünüzün önüne getirmeye çalışacağız. Örneğin, güneş minimum ve maksimumları arasında ortaya çıkan sıcaklık farkı, gözlem verilerinde Doğu Akdeniz havzasının bir kısmıyla birlikte Türkiye’nin sadece batısında, o da en hafif haliyle bir ısınma şeklinde gözükürken, ülkemizin orta ve kuzeyinde hafif, doğusunda ise hafif-orta derecede soğuma göze çarpıyor. Ancak aynı fark, model simülasyonlarında tüm Türkiye’nin ısınması olarak ortaya çıkıyor. Bu uyuşmazlık başka bölgeler için de mevcut. Örneğin, güneş minimumları ve maksimumları arasındaki fark, gözlem verilerinde Sibirya civarında soğuma şeklinde ortaya çıkarken, model simülasyonları, bunun tam tersi olarak, aynı bölgede ısınma gösteriyor. Yani şunu söyleyebiliriz ki, Inesonlar, güneş minimumlarında ortaya çıkan durumu negatif AO’ya indirgeyerek olayı basitleştirmek için bayağı bir çaba sarfetmişler.

Oysa belli ki, güneş minimumu dönemlerinde illa ki negatif AO olacak diye bir kural yok. Bu zaten bizim Şekil 6′dan da anlaşılabiliyor. Ki derin güneş minimumlarında AO her zaman negatife bile meyletse, Maunder Minimumu gibi güneşin tabiri caizse söndüğü çok derin minimumlarda atmosferdeki sıcaklık düşüşü öylesine şiddetli olarak gerçekleşiyor olabilir ki, biz de soğumadan bir şekilde nasibimizi alıyor olabiliriz. Başka bir deyişle, büyük ölçekli soğuma, en derin güneş minimumu dönemlerinde, bizde negatif AO’nun etkisi ile gerçekleşen ısınmayı gölgede bırakıyor olabilir. Ozan Mert Göktürk ve arkadaşlarının Antalya’dan alınan bir mağara dikitinin analizi sonucu elde ettikleri ve birkaç ay içerisinde yayımlayacakları yeni veriler, 17. yüzyılın ikinci yarısında, yani Maunder Minimumu esnasında, Türkiye’nin güneyindeki kışların neredeyse sürekli olarak 20. yüzyıldaki en sert kışlar kadar sert olduğu yönünde bilgi veriyor. Tarihçi Sam White’ın Osmanlı’daki Celali İsyanları ile ilgili yapmış olduğu yine yeni ve olağanüstü kapsamlı araştırmalar da, toplum yapısında o dönemde ve öncesinde görülen bozulmanın kıtlığa yol açan şiddetli soğuklar ve kuraklıkla ilişkisini ikna edici biçimde ortaya seriyor. Inesonlar’ın hipotezine göre AO’nun hep negatif, dolayısıyla Türkiye’nin Akdeniz sahillerinin de normalden ılık ve nemli olması gereken bir dönem için bu yönde araştırma sonuçlarının var olması, güneş minimumlarıyla ilgili araştıracak daha birçok şeyin var olduğunu gösteriyor.

Şekil 6: Son 5 güneş döngüsü ve Arktik Salınım (AO). AO indeksi Amerikan Ulusal Atmosfer Araştırmaları Merkezi'nden alınmıştır (http://www.cgd.ucar.edu/cas/jhurrell/indices.html).

Döngü 24 ve Bundan Sonrası

Ineson ve arkadaşlarının bu çalışması, mevsimlik veya birkaç yıllık hava tahmini yönünden de ilgi çekici. En gelişmiş modellerle bile isabetli bir mevsimlik tahmin yapmak zorken, güneş ışınımındaki değişimleri takip ederek gelecek birkaç yılda kış mevsiminin nasıl olacağı hakkında bir şeyler söyleyebilmek oldukça heyecan verici. Inesonların çalışmasında kullandıkları hassas ölçümlü verilerin doğru olduğunu kabul edersek, ortaya çıkardıkları bu mekanizma ve buldukları sonuç ile Avrupa ve Türkiye’yi gelecek birkaç yılda nasıl kışların beklediğini pekala söyleyebiliriz. Örneğin, güneş lekesi sayısı tahminleri, 2008-2010 yılları arasında dibe vurduğumuzu ve 2013 yılında zirve yapacak yeni bir güneş maksimumuna doğru yol almakta olduğumuzu gösteriyor (Şekil 3, döngü 24).

Inesonların analizine ve güneş lekelerindeki bu değişime göre, önümüzdeki birkaç yılda artacak güneş aktivitesi ile birlikte, son 2-3 yıldaki soğuk kışların aksine Batı Avrupa’da daha ılık ya da normaline yakın kışların görülme olasılığı artıyor. Değişecek hava akımları ile kutup soğuklarının belli bölgelere yığılmasından ziyade, ülkemiz civarlarına taşınımı da söz konusu olabilir. Bu durumda, son birkaç yılda özellikle İstanbul ve Türkiye’nin batısında göremediğimiz sert kışları tekrar yaşama ihtimali de artıyor. Ancak tabii ki iklim sisteminin diğer birçok faktörünün de kış mevsiminin nasıl olacağı konusunda belirleyici olduğunu, yani sadece güneş döngülerine bakarak kesin bir çıkarım yapmanın doğru olmayacağını da anımsamak gerekiyor. Şekil 6′da da gösterdiğimiz gibi Arktik Salınım (AO) indeksi ile güneş lekeleri arasında bire bir ilişki yok.

Güneş lekelerini kullanarak birkaç yıllık iklim tahmini yaparken dikkate alınması gereken bir başka nokta da, döngü 24’ün şu ana kadar, son 80 yılın en zayıf güneş döngüsü olarak gözükmesi. Inesonların çalışmasında, şiddetli güneş maksimumları ile zayıf güneş maksimumları arasındaki farkların etkileri de araştırılmış olsaydı, en azından gelecek birkaç yılın kışları hakkında daha detaylı yorumlar yapma şansımız olurdu.

Son olarak aklımıza gelen soru da şu: Eğer Maunder Minimumu benzeri çok derin güneş minimumları gelecekte de yaşanırsa, kışlar nasıl olacak? Yeni geride bıraktığımız derin güneş minimumunda, dünya atmosferi Maunder Minimumu gibi çok derin minimumlara kıyasla az soğumuş, ve bu soğuma sadece Batı Avrupa ve ABD’nin doğusu gibi yerlerde kendini göstermiş olabilir. Öte yandan Maunder Minimumu gibi 20. yüzyılda hiç görmediğimiz minimumların hem bizi hem de Avrupa’yı aynı anda buzhaneye çevirmiş olma ihtimali var. Ve şimdi tam üç bağımsız çalışma, 2022′de maksimum yapması beklenen Döngü 25′in yüzyıllardır görülmemiş zayıflıkta olabileceğini ve Maunder Minimumu’na benzer bir dönemin yaşanabileceğini söylüyor. Bakalım zaman ve güneş bize daha neler gösterecek.

Yeni yıla nasıl girilmesi gerektiğine dair tüyolarımızı verdikten sonra, Cumartesi-Pazar bizi etkileyecek olan soğuk hava dalgasına bir bakalım. Vallahi aslında çok da uzun uzun anlatılacak bir durum yok. DMİ’den, risk haritamızdan (sağ sütunda üstte linki var), buradaki ve Mehmet Can Tanyeri’nin blogundaki tartışmalardan neler olacağını öğrenebilirsiniz. Şunu söyleyeyim, İstanbul’da yağmurun kısa sürecek kuvvetli kısmı, tam da 2011′in son ve 2012′nin ilk saatlerine denk gelecek. Bu da trafiği iyice arapsaçına çevirebilir, yani ben olsam arabaya hiç el sürmez, bir yere gideceksem toplu taşıma ile, ve tercihen metro, metrobüs, vapur, tramvay ile giderim. 1 Ocak Pazar günü öğleden itibaren batıda ancak zayıf yağışlar olacak, o günün gecesi o bile kalmayacak. Ve işte, bu kadar okuduğunuza değdi, bomba açıklamayı yapıyorum: İstanbul’da bu hafta sonu kar yağmayacak! (Kalın yazmamın nedeni bazı rahatsız kardeşlerimin ısrarla elli defa daha soracak olmaları, normal insanlardan özür diliyorum. Şehrin yükseklerinde 1 Ocak akşamı ve gecesi bir ihtimal görülebilecek karla karışık yağmur geçişlerini görüp çıldıracaklar varsa onlara da şimdiden acil şifalar dilerim.)

Gelelim bu kış neden henüz (İstanbul’a ve kıyılara) doğru dürüst kar yağmadığının ve ne olursa yağabileceğinin ciddi tartışmasına. Dikkat ettiyseniz, aslında soğukça ve yağışlı hava sıkıntısı yaşamıyoruz. Geçen hafta sonu (denizin en kenarı hariç) havada da olsa biraz kar gördük, şimdi bu hafta sonu da soğuk yağmurlar, iç kesimlere ve yükseklere kar geliyor. Önümüzdeki hafta sonuna doğru benzer bir sistemin gelme ihtimali gene var. Peki problem nedir? Problem şu ki, yukarı (kuzey) enlemlerde yeterince soğuk birikmiyor. Güneye, bize doğru pompalanan soğuk, bize gelmeden önce kaynak bölgesindeyken epey darbe yemiş ve zayıflamış oluyor. Peki bu darbeyi vuran kim? Darbeyi vuran, bu sene sürekli çılgın atan, dalgalanıp da bir türlü durulamayan, Atlantik Okyanusu’ndaki batılı rüzgarlar!

İzlanda bölgesinde devamlı surette üreyen canavar alçak basınçların taşıdığı, Okyanus kökenli nispeten ılık hava; Batı Rusya ve Doğu Avrupa’da organize olmaya çalışan soğuk kütleleri mütemadiyen bozguna uğratıyor, güneye inmek isteyen soğukları da hemen doğuya doğru süpürüveriyor. Tam tersi olsa, o alçak basınçlar oralarda hiç olmasa, bu sefer de soğuk hava Kuzey ve Batı Avrupa’ya yığılıyor ve bize bir şey kalmıyor biliyorsunuz (aşırı negatif AO/NAO)… Yani bize adam gibi soğukların inmesi için İzlanda bölgesindeki aşırılıkların törpülenmesi lazım, hem oradaki siklonlar makul düzeyde çalışarak soğuğun Batı Avrupa’ya kaymasını engelleyecekler, hem de çok fazla abartmayarak Batı Rusya üzerinde soğukların olgunlaşmasına ve bize inmeden önce yeterince sert hale gelmelerine izin verecekler… Ölme eşşeğim ölme yani… Ama bakalım, kışın asıl kısmı yeni başlıyor.

Herkese huzurlu, anlayış ve barış dolu bir sene diliyorum.

Bu başlık altında 3 Ocak’a kadar (o gün dahil) olup bitecekleri tartışalım lütfen. Bağımsız yorumlarınızı buraya tıklayarak, cevaplarınızı, cevap vermek istediğiniz kişinin yorumunun altındaki “Cevapla” düğmesine basarak yazabilirsiniz. Bu yazıda bahsedilen genel konularla ilgili yorumlarınızı yine bu yazının altına yapabilirsiniz. 4 Ocak ve daha sonrası için yapacağınız analizleri, tahminleri ve soracağınız soruları Atış Serbest‘e değil de buraya yazarsanız; bu açıklamaları okumadan ilk gördüğünüz “Cevapla” düğmesine tıklayıp yorum yazarsanız, yazdıklarınız yayımlanmaz. Teşekkürler.

Adet olduğu üzre, GFS modelinin önümüzdeki 7 gün için tahmin ettiği toplam yağış miktarı grafiğini aşağıya alıyorum. Özellikle batı ve güney bölgelerde meteorolojik kuraklıktan kurtulmuşa benziyoruz, barajların dolması içinse birkaç sağlam yağışlı sisteme daha ihtiyaç olacak bu kış… Şiddetli yağışları ve hayatı etkileyecek hava olaylarını sağ sütundan selektör yapan risk haritamızdan takip edebilirsiniz.

GFS modelinin haftaya Çarşamba'ya kadar olan toplam yağış tahmini

Bir de, sıcak yağmurlar deyince aklıma aşağıdaki şiir geldi. Çok severim. Üstat da bence bir hava delisiydi… Sağlıcakla kalın.

yeşil bir kuştum bir zamanlar
nasıl bir yeşil biber yeşili
şimşekli göklerde uçardım
sadece rüzgarla ilgili

anlarsa halimden kuşlar anlar
artık uçamamaktan kederli
sıcak denizlerde bıraktığım
umutsuzluktan handiyse deli

ömründe bir kere olsun uçanlar
bir daha yeryüzüne dönmemeli
ya güneş yakmalı ya yıldırım
ya sıcak yağmurlarda erimeli

kuşları boşlukta bir hiç sayanlar
hiçten fazla mıdırlar çok şüpheli
bulutlardan şöyle bir göz atarım
yer benek benek onlarla kirli

Attila İlhan

Önümüzdeki salı gününe kadar (salı dahil) olup bitecekleri bu başlık altında tartışalım. Yeni yorumlarınızı buraya tıklayarak yapabilirsiniz, cevaplarınız için lütfen cevabı vermek istediğiniz yorumun altındaki ‘Cevapla’ düğmesine tıklayın. Teşekkürler. Uzak tahminleri (28 Aralık Çarşamba dahil olmak üzere ondan sonrası) bu başlık altına yazmanız halinde yorumunuzun yayımlanmayacağını peşinen kabul etmiş sayılıyorsunuz.

GFS modelinin haftaya Çarşamba'ya kadar olan toplam yağış tahmini

Alçak basınçların Doğu Akdeniz’e geri dönüşleri ile birlikte Türkiye’nin batısında yağmurlar da tekrar başlıyor. Her gün güncellemeye çalışacağım risk haritasından, en fazla etkilenecek yerleri duyuracağız. Bu başlık altında, haftaya Çarşamba’ya kadar tahmin ve şimdigörü (anlık tahmin) yapalım, Çarşamba’dan itibaren soğuk havalar biraz daha yaklaşıyor gibi gözüküyor, o gün yaklaşınca kardan da bahsedeceğimiz bir başlık açarız.

Yeni yorumlarınızı buraya tıklayarak yapabilirsiniz, cevaplarınız için lütfen cevabı vermek istediğiniz yorumun altındaki ‘Cevapla’ düğmesine tıklayın. Teşekkürler. Uzak tahminleri (22 Aralık Perşembe dahil olmak üzere ondan sonrası) bu başlık altına yazmanız halinde yorumunuzun yayımlanmayacağını peşinen kabul etmiş sayılıyorsunuz. Bu satırları okumadan yorum yazmaya girişiyorsanız sizi sevmiyorum. Saygılarımla, pek değerli hava delileri.

—————————————————————————————-

Sağ sütundan Facebook ya da Twitter sayfamıza üye olursanız, risk haritası her güncellendiğinde haberdar edileceksiniz.

Her risk alanı bir rakamla gösterilir ve gerekiyorsa beyaz çizgilerle komşu risk alanlarından ayrılır. Risklerin ayrıntılı açıklamaları grafiğin altındadır. Uyarı tarihlerine, ve varsa saat aralıklarına dikkat edin, yanılmayın. Renklerin ve ikonların açıklamaları aşağıda yer alıyor.

Üzerine tıkladığınızda, grafiğin (yukarıda) büyük halini görebileceksiniz. Bulunduğunuz yerin yeşile boyanmış olması, havanın durumuna göre basit önlemler alırsanız rutin günlük hayatınıza devam edebileceğiniz anlamına gelir; yağmurun yağmayacağı ya da rüzgarın esmeyeceği anlamına gelmez. Yani her yeşil gördüğünüzde gömlek giyip pikniğe gitmeye filan kalkmayın. Diğer renkler ise ek önlemler almanız gerekebileceğini ve günlük yaşamınızın sizin elinizde bulunmayan nedenlerle aksayabileceğini gösterir. Bunlar arasında sis nedeniyle hızlı gidememe ve işe geç kalma, şiddetli yağmurdan ötürü şemsiyenin yetmemesi ve takım elbisenin batması, kardan dolayı zincir kullanma zorunluluğu, fırtına olduğu için deniz otobüsü seferinin iptali, gölgeden de yürüseniz aşırı sıcağın beyninizi sulandırması vb. olabilir. Aşağıya bakın. Makara yapıyorum zannediyorsunuz ama inceleyeceğiniz haritayı hazırlamak bir sürü zamanımı alabiliyor ve ben yaptığım her işi ciddiye alırım. Ona göre.

Bu başlık altında önümüzdeki hafta sonuna kadar meydana gelecek hava olaylarını tartışalım ve tahmin edelim; aynı zamanda son durumları bildirelim. Daha sonrası için Atış Serbest bölümünü kullanalım. Yeni yorumlarınızı buraya tıklayarak yapabilirsiniz, cevaplarınız için lütfen cevabı vermek istediğiniz yorumun altındaki ‘Cevapla’ düğmesine tıklayın. Teşekkürler.

Gel zaman git zaman, iklimbilimci oldum. Madem elimizde veriler var, şu takvim iklimi aletsel iklime ne kadar uyuyor (yani uzun yıllardır ölçülen değerlerle takvimde yazanlar birbirini tutuyor mu) bir bakalım istiyorum.

Araştırma açık uçlu olsun ve bu başlık altında sürdürelim, çünkü hemen nokta konabilecek bir şeye benzemiyor. Özellikle aşağıda yaptığım büyük grafikten birçok çıkarım yapılabiliyor, illa ki takvimlerde yazanları aramak zorunda değiliz yani.

Başlamadan önce kafama takılan bir iki soruyu sizinle paylaşayım. Yardımınızı esirgemeyin.

1) Sayılı fırtınalar ya da fırtına takvimi diye geçen, belli başlı soğukları, sıcakları, fırtınaları gösteren listenin, üzerinde herkesi anlaştığı bir versiyonu var mıdır? Ekşi Sözlük’teki bir yorumda, “isim ve tarihlerin farklı olduğu bir çok modelin bulunduğu” söyleniyor, eğer öyleyse iyi değil.

Benim bulduğum versiyonlar şunlar: 1, 2, 3, … daha gider sanırım bu.

2) ‘Fırtına’dan kasıt nedir? Sadece şiddetli rüzgar mı? Her ‘fırtına’ya soğuma da eşlik etmez bu durumda, rüzgar güney yönlerden de esiyor olabilir. Eğer her ‘fırtına’ya soğuma eşlik etmiyorsa, o zaman sadece soğuttuğundan ve ısıttığından emin olduğumuz periyodik olaylara odaklanmalıyız.

Neyse, benim izlediğim yol şöyle: Türkiye’nin, günlük meteorolojik verisi tarihte en geriye giden istasyonlarından bir seçme yaptım (isteğe göre başka istasyonları da ekleyebilirim, grafikler karmaşık olmasın diye az istasyon kullandım). Sonra yılın her günü için bu istasyonların 76 yıllık (1931-2006) sıcaklık normallerini (76 yılın ortalamaları) hesapladım. Eğer fırtına takvimi az çok doğruysa, belirtilen soğuma ve ısınmaları, özellikle mevsimsiz olanları, sıcaklığın beklenen yıl içi seyrinde birer anormallik olarak tespit edebilmeliyiz. Hipotez bu. Uzun ve kaliteli rüzgar verisi olmadığı için, ‘fırtına’ları tespit edemeyeceğiz.

Şimdilik beş tane şehir için yaptığım grafik aşağıda, grafiğin çizim kodu hazır olduğu için başka şehirler için de oluşturulabilir. Okuması zor olmasın diye gördüğüm şeyleri üzerine yazmadım (şekli ayrıntılı inceleyebilmeniz için bilgisayarınıza indirmenizi tavsiye ederim, dikine kalın kesikli çizgiler her ayın 1′ini, ince olanlar 15′ini gösterir).

1931-2006 periyodunda günlük ortalama sıcaklıkların yıl içindeki seyri. Her bir nokta bir günü ifade etmektedir; dikine, kesikli çizgilerden kalın olanlar her ayın 1'inden, ince olanlar 15'inden geçer. Resmi tıklayıp büyütebilirsiniz.

Hemen gözüme çarpanları yazayım:

* Tarihsel olarak İstanbul’da Ocak ayının en soğuk günleri 22, 23 ve 24′ü… Kar delileri bu tarihleri zaten unutamazlar, Ocak 2004, Ocak 2006 ve hatta yukarıdaki analize dahil olmayan Ocak 2010 sistemlerini derhal hatırlayacaklardır. Bir gün gecikmeyle, Antalya, Ankara ve Trabzon’un en soğuk Ocak günleri 23, 24 ve 25′i… Balkanlar’dan gelen soğukları göz önüne alırsak bu gecikme gayet normal görünüyor, ve çok ilginç… Aynı soğuma Diyarbakır’da ise 2 gün gecikmeyle gerçekleşmiş. Aynı günlerde fırtına takvimlerinde “Fırtına, Kış Şiddeti Fırtınası” şeklinde ibareler var.

* İstanbul’da yılın en soğuk günü 4 Şubat. Yine 1 gün gecikmeyle Trabzon ve Ankara’da da Şubat’ın en soğuk günü ayın 5′i. Antalya ve Diyarbakır’da ise bu günlerde bir aşırılık göze çarpmıyor, demek ki bu geleneksel sistem güney bölgelerimize çok ulaşmıyor. Ankara ve Diyarbakır’da Şubat’ın Ocak’a göre belirgin biçimde ılık olduğunu görüyorsunuz, özellikle ikinci yarısında. Bu, karasallıktan kaynaklanıyor, uzayan günler ve güneş başlıca belirleyici.

* Şubat’ın 29 çektiğini varsaydım. 29 Şubat’a dikkat, bütün istasyonlarda keskin bir soğuma var. Yani artık yıllarda (4′le bölünebilenler) Şubat sonu soğuk geçmeye meyletmiş! Bu da ilginç.

* Tüm istasyonlarda Mart’ın 11′i civarı Kocakarı Soğukları çok belirgin. Özellikle Ankara’daki ısınma eğiliminin o civarda sekteye uğrayışı açık. Öte yandan bu soğukların bitimi için ayın 18′i deniyor, ama ayın 15′inde keskin bir ısınma göze çarpıyor.

* 11 Mayıs’ta bazı takvimlerde Mevsimsiz Soğuklar yazıyor, biz sadece Ankara’da belirgin olarak bir soğuma görüyoruz.

* Haziran ortalarında tüm istasyonlarda, soğuma olmasa da ısınmada bir durma göze çarpıyor, takvimlerde bundan bahsedilmemiş.

* 18 Temmuz’da “sıcakların arttığı” yazılmış. Doğrudur, sıcaklıklar özellikle İstanbul’da bu günden itibaren yaklaşık 1 ay boyunca yılın en yüksek seviyesinde seyrediyor. Yazın, Santiago da şu yazısında aynı şeye dikkat çekmişti.

* Takvimlerde 1-7 Ağustos arası Eyyam-ı Bahur (buhar günleri) olarak geçiyor. Bu sıcak günlerden 4 Ağustos, gerçekten de tarihsel olarak İstanbul’da yılın en sıcak günü.

* …. Sizin de katkılarınızı bekliyorum, grafiği çizdim, takvimler elinizin altında, haydi bakalım Grafiğin üzerine bir şeyler yazıp çizebilir, tekrar paylaşabilirsiniz.

* Bugün 4 Aralık, ve yazının başındaki takvim yaprağında paylaştığım Şiddetli Soğuklar ve Yağışlar‘ı göremedik. Ama tarihsel olarak, özellikle İstanbul’da 4-5-6 Aralık’ın, 1-2-3 ve 7-8 Aralık’a göre soğuk olmaya meyilli olduğunu bilin.

* Aralık ayının 9′u ile 12′si arası için takvimler Karakış Fırtınası‘ndan bahsediyor. Geçmişte, ortalama olarak, İstanbul 9′u ile 10′unda, Ankara ve Trabzon 10′u ile 11′inde belirgin biçimde soğumuş. Gerçi ay ortasına doğru gelen soğuma çok daha belirgin… (yoksa, yoksa? ) Aşağıdaki grafikleri Santiago hazırladı:

* Aralık genel olarak başından sonuna kadar sürekli soğuyan bir ay, ama yılbaşına doğru bütün istasyonlar (Diyarbakır hariç) belirgin biçimde ısınmış. Karlı yılbaşı isteyenlerin muratlarına erememelerinin istatistiki bir sebebinin olduğu açıkça görülüyor.

Rica ediyorum, önümüzdeki günlerde görülmesi muhtemel olan yağış ve soğuklarla ilgili tartışmaları bu başlık altında yapmayalım. Bu başlık altında sadece ve sadece geçmişin istatistikleri ve takvim yaprakları üzerine konuşalım, eğer bu sene olacakları geçmişle bağdaştırmak istiyorsanız bunu lütfen Atış Serbest’te ya da açılacak diğer başlıklarda, bu yazıya gönderme yaparak yapın. 2011 Aralık tahminlerini ve olan bitenleri bu başlık altına yazarsanız, yazdıklarınız yayımlanmayacak. Özeniniz için şimdiden teşekkürler.

Bu bir Santiago çalışmasıdır.
Geçen yılki istatistiksel öngörüsünde çok düşük ihtimallerin, AO’nun negatif ısrarının ve benim İsviçre’de olup tüm karlı sistemleri tekelime almamın azizliğine uğrayan Santiago, “peki bu kış şeytanın bacağını kırar mıyız” sorusuna cevap aramayı sürdürüyor. 1976 mı istersiniz yoksa 1954 mü? – Havadelisi

Geçen seneki analizim olan çok ılık kasım – soğuk kış bağlantısı hüsrana uğradıktan sonra böyle bir analize bir daha bulaşmam demiştim kendi kendime. Çünkü yakın tarihte (iklim için 1900–2000) ilk defa bu denli sıcak bir Kasım’ı takip eden kış da ılık geçmişti. Hatta aşağıdaki tabloda göreceğiniz üzere son 50 yılda, öncesinde de olacağını hiç sanmıyorum, 4 sene üst üste Ocak ve Şubat aylarının ikisi birden sıcak geçmemiş. 1951–1952-1953’ü takip eden 1954 yılında bir soğuma var (ama ne soğuma), onun dışında da böylesine blok bir ılık kış periyodu henüz görülmemiş. 2012 kışı da ılık geçen 2009–2010–2011 kışlarını takip eden dördüncü kış, bu sene tarihi, kış severler için olumsuz anlamda yeniden yazmayacağımızı umut ediyor ve konumuza geri dönüyorum.

İstanbul'un 1950'den bu yana aylık ortalama sıcaklıkları. Uzun yıllar ortalamasına göre ılık olan Ocak ve Şubat'lar kırmızıyla, soğuk olanlar maviyle gösterilmiştir. Veriler, yazının içinde aşağıda linkini verdiğimiz KNMI İklim Kaşifi'nden alınmıştır.

 Pazar gününe kadar bu seneki Kasım ayı ve takip eden kışlarla ilgili dişe dokunur bir ipucu yakalayamamıştım. Atış Serbest’te Alkım arkadaşımızın soğuk geçen Kasım aylarını takip eden Aralık aylarının da soğuk geçtiğini belirttiği bir yorumu vardı. Havaturka sitesinden ArifTarif Bey de blogunda www.worldclimateservice.com‘dan oluşturduğu haritalarla bu yorumu destekler çıktılar üretmişti. Pazar akşamı aniden gelen ilhamla (ilhamlar genelde atmosfer durgunken, diyagramlar istikrarlı ısınma belirtiyorken geliyor ) basınç anomalilerini incelemeye başladım. 1–23 Kasım tarihleri arasında İstanbul’da ölçülen basınç değeri yaklaşık 1024,3 hPa, ortalama sıcaklık değeri ise 9,9C olmuş. Son diyagramları ve tahminleri de hesaba katarsak tüm Kasım ayının ortalama basınç değeri yaklaşık 1024,5–1025 hPa arasında, sıcaklık ise 9,5C-10C arasında olacak gibi. Ay sonu güncellemesi: Ortalama sıcaklık 9,6C, basınç 1025,4 hPa oldu.

Model çıktısı Wetterzentrale sitesinden alınmıştır.

Baktım basınç hayli yüksek, iklim kâşifini kullanarak 1940–2011 yılları arasında, Kasım ayında ölçülen en yüksek basınç değerlerini sıraladım. 2011 yılı top 5’e girip üçüncü ikinci (ay sonu güncellemesi) sırada kendine yer buldu. (Listeyi daha sonra top 9 yaptım. Basınç = 1022 hPa ve üzeri)

Kasım ayında ölçülen basıncın yüksekliğine göre sıraladığım bu 9 yılın Eylül ve takip eden Şubat ayları arasındaki AO endeksi, ortalama sıcaklık ve toplam yağışlarını da çıkardım. Listeyi aşağıda görüyorsunuz. Şimdi beraber inceleyelim:

Tüm veriler KNMI İklim Kaşifi'nde bulunabilir.

Listede ilk 9′a giren yüksek basınçlı Kasım aylarından sekiz tanesi, sıcaklık olarak Kasım ayı normallerinin altında kalmış, bir tanesi ise mevsim normallerinde görünüyor (1958). Buradan çıkaracağımız sonuç: Kuzeyimize yerleşen sağlam bir yüksek basınç, Kasım ayında bizi soğutuyor. Bu 9 tane Kasım ayının 6 tanesinde yağışlar mevsim normallerinin altında kalmış, ikisinde mevsim normallerinde, birinde ise mevsim normallerinin üzerine çıkmış (1993). Genelleme yaparsak yüksek basınçla gelen soğuk hava, yağış miktarını çoğunlukla azaltıyor. AO endeksi ise 9 tane Kasım ayının 7′sinde pozitif, 2′sinde nötr. ENSO, 6 yılda nötr, 1′inde El Nino, diğer ikisi hakkında net bir veriye ulaşamadım.

Şimdi de bu Kasım aylarını takip eden Ocak ve Şubat ayları nasıl geçmiş, onu araştıralım, aralarında bir bağlantı var mı inceleyelim.

Bu 8 tane Kasım ayında (artık 2011’i devre dışı bırakıyoruz), soğuma genellikle Eylül ayından itibaren başlamış durumda, Ekim ayı da aynı şekilde devam etmiş. AO ise genellikle pozitifmiş.

Serin geçen 7 tane Kasım ayını takip eden Aralık aylarının 5 tanesi serin, 2 tanesi ise ılık geçmiş. Ilık geçen 2 tane Aralık ayını takip eden Ocak – Şubat ayları da ılık geçmiş. (58–59 yılı Kasım ayı mevsim normallerinde geçtiğinden burada karşılaştırmaya almadım).

Yani serin Kasım’dan sonra Aralık ılık geçerse, kış büyük ihtimalle tümüyle çöpe gidiyor. Bu yıllar; 1978–1979 ve 1993–1994.

Aralık ayının serin geçtiği diğer 5 yıla bakacak olursak, müthiş bir tablo çıkıyor karşımıza. 1986–1987 yılının Şubat ayı dışında, tüm Ocak ve Şubat ayları mevsim normallerinin altında. 1987 Mart ayının nasıl geçtiğini ise, o anı yaşayan-yaşamayan tüm kar sevdalıları bilir.

Ortalamaların altında geçen bu 5 yıl: 1953–1954, 1986–1987, 1948–1949, 1941–1942 ve 2003–2004. Nasıl yıllar sizce? Bence hepsi birer efsane. Hem de çoğu Aralık ayı ile beraber başlayan efsane. (Bu yıllarda İstanbul ve Ankara’da ölçülen kış ortalama sıcaklıklarını şu ve şu yazılardaki grafiklerde görebilirsiniz.)

Yağış durumlarını incelersek, serin ve kurak Kasım’ı takip eden Aralık ayları da -aşırı olmasa da- normallerin altında yağış almış (AO’nun pozitif ısrarı yüzünden) Ocak ayında AO’nun negatif faza geçişiyle beraber çoğu yılda yağışlar normale dönmüş, Şubat ise yeniden ortalamaların altında. AO şubat ayında da genelde negatif fazda kalmış.

Şimdi de yukarıda belirttiğimiz Kasım aylarındaki küresel sıcaklık anomalilerini inceleyelim. Bakalım içinde bulunduğumuz Kasım ayını geçmişteki hangi Kasım’a benzeteceksiniz. Ben en çok 1953 ve 1948 Kasım’larına benzettim. (2003 de göz kırpmıyor değil hani)

2011:

1 Kasım - 1 Aralık 2011 aralığındaki sıcaklıkların uzun yıllar ortalamasından farkı. Kaynak: WorldClimateService.com

Ve diğer Kasım ayları:

1978, 1953, 1986, 1958, 1948, 1993, 1941, 2003 (kaynak)

İstatistiklere göre, kısaca özetlersek;

1. Bu kış bize “Ya efsane ya ölüm!”

2. Kaderimiz Aralık ayında çizilebilir (sıcak geçerse kışın geri kalanı da istatistiksel olarak umutsuz).

3. Kurak bir kış geçirme ihtimalimiz yüksek.

4. AO’nun pozitif fazdaki ısrarı kırılacak gibi görünüyor.

5. Bu listede yer alan fakat çok kötü geçen iki kış var. 1978–1979 ve 1993–1994. 1978 yılında AO kuvvetli pozitifte, bu sene o kadar kuvvetli değil. 1993 yılı Kasım ayı da yüksek basınca rağmen çok yağışlı geçmiş. 1958–1959 yılı şubat ayı soğuk, ama kasım sıcaklığı normal olduğu için belki onu da değerlendirmeye almayabiliriz. Diğer tüm aylar ise az çok birbirine benziyor.

2011-2012 kışı hakkında kendi fikrim ise, aşırı derecede olmasa da bu kış Ocak veya Şubat aylarından en azından birini normalden soğuk geçirebileceğimiz doğrultusunda. AO ise uç değerlere inmeden nötre yakın bir negatif seyir izlerse bu iş olur diyorum. İstatistik de ikide sıfır çekmesin artık, sabrımız taşıyor

Sağlıcakla kalın…

—– İLAVE —– (5 Aralık 2011)

Yüksek basınçlı Kasım aylarını takip eden Aralık ayları nasıl geçmiş, bir tablo hazırladım… (uzun yıllar ortalaması 1975-2010 Atatürk Havalimanı istasyonu ortalamasıdır)

Aralık ayının ilk haftası karışık, net bir bilgi vermiyor. İkinci ve üçüncü haftayla beraber efsane kışlarda belirgin sıcaklık düşüşü başlıyor.

Kışın kötü geçtiği diğer üç yılda ise haftalar ilerledikçe doğanın kanunlarına aykırı olarak hava ısınıyor.

Bakalım 2011 Aralık’ta sıcaklıklar nereye gidecek.. Aşağıya, yani efsaneye mi, yoksa yukarıya kestaneye mi?

Bugün size hava ve iklimle ilgili yeni bir site tanıtacağım. Yukarıdaki haritayı ve benzerlerini bize birkaç tıklamayla sunan bir site bu. Siteye ayrı bir yazı ayırmamın nedeni, üyelik gerektirmesi ve her yerde olmayan kaliteli analizler içermesi. Üyelik ilk 1 ay için bedava. Bir ayda epey bir malzeme biriktirebilirsiniz, eğer çok beğenirseniz sonra para verip üye de olabilirsiniz. Hatta eğer pahalıysa aramızda para toplayıp hava delileri olarak toplu üye oluruz, daha sonra önemli bulduğum analizleri ben buradan paylaşırım.

Sitenin adresi: http://www.worldclimateservice.com

Ana sayfalarına girmeye bir kısıt yok. “Free Climate Tools” sekmesinden ulaşılan bağlantılar da herkese açık. Orada mesela deniz yüzey sıcaklıkları var, ve bunların geçen seneden farkı da görüntülenebiliyor. Üyelik gerektiren kısımda neler bulabileceğinizin ipuçlarını da veriyor aşağıdaki harita.

Deniz yüzey sıcaklıklarının geçen seneden farkı, soğuma mavi tonlarıyla gösterilmiş.

“Forecasts” sekmesinden, sizin göremeyeceğiniz, mevsimlik tahmin kısmına ulaşılabiliyor. Tahmin, Türk kar severleri için hiç iç açıcı değil… Tahminin güvenilirlik seviyesini “orta düzey” olarak vermişler.

Önümüzdeki Aralık-Ocak-Şubat ayları için WorldClimateService.com'un mevsimlik tahmini

Öte yandan ECMWF’in NAO tahminleri her güncellemede nötre yakın pozitif çıkmış kış için (aşağıda, yine bu siteden eski tahminlere de ulaşılabiliyor), bu durum, yukarıdaki haritalarla çelişiyor. Ayrıca, bu muhteremlerin Eylül ayında Ekim-Kasım-Aralık için yaptıkları tahmin de burada, henüz Kasım’ı tamamlamadık, Aralık da gelmedi ama şimdiye kadar olan periyot için pek başarılı olamadıklarını görebilirsiniz.

Yine, modellerden elde edilen NAO tahminleri (outlook’ları) da bu sitede gayet güzel gösterilmiş:

GFS NAO tahminleri

Başta tahminleri vererek ilginizi çekmeye çalıştım ama benim en çok hoşuma giden kısım “Climate Analysis Tools” sekmesinden ulaşılan bölüm.

Örneğin, kuvvetli La Nina görülen yıllarda (“strongly negative ENSO”) dünyada yüzde olarak nerelerde normalin üstünde sıcaklıklar ölçülmüş (bu bir veri analizi, tahmin değil!) görebiliyorsunuz.

Kuvvetli La Nina görülen yılların yüzde kaçında Aralık-Ocak-Şubat sıcaklıklarının normalin üzerinde olduğunu gösteren grafik. Türkiye çoğunlukla %35-45 aralığında.

Bu grafiği doğru okumalısınız: Kuvvetli La Nina görülen yıllarda Türkiye’de Aralık-Ocak-Şubat sıcaklıklarının normalin üzerinde çıkmasının tarihsel şansı %35-45 arasıymış. Yani normalden soğuk bir kış geçirme şansımız %55-65 arasında. Normalin 0.1 derece altının da 4.0 derece altının da “normalin altı” sayılacağını unutmayın. Sadece kabaca fikir ediniliyor yani…

Öte yandan, zayıf La Nina olduğunda Türkiye üzerinde sinyal yok, maç ortada:

Aynı sekmeden ulaşılan “Persistence Climatology” (Israr Klimatolojisi) kısmında da, “Soğuk/sıcak geçen X’ten sonra acep Y de soğuk geçer mi?” gibi hayati meselelere çözüm aranabiliyor. Mesela, sıcaklıkları normalin altında geçen Kasım’lardan sonra Ocak ayının Türkiye’de soğuk geçme olasılığı (çok az da soğuk geçse soğuk kabul ediliyor), tarihsel kayıtlara göre %55 ila 65 arasıymış. Alkım arkadaşımız, şurada, bununla ilgili bir yorum yapmıştı.

Bu siteden haberdar olmamı sağlayan HavaTurka’dan ArifTarif Bey’e de teşekkür ederim.

—- İLAVE —-

Kuvvetli La Nina ve nötre yakın NAO'nun görüldüğü tek kış olan 1975-1976 kışında nerelerin normalden sıcak, nerelerin soğuk olduğunu gösteren harita. Tek bir sene olduğu için yüzdelerin bir anlamı yok.

Ve sıkı durun, aşağıdaki grafiği bütün Türkiye’den istasyonlar kullanarak yapmıştım. 1975/76 kışı, esaslı bir kışmış.

Durum özellikle Ankara gibi iç bölgelerde felaketmiş, Onur’un analizinden de anlaşılabildiği gibi: 1975/76 kışı, Ankara’da son 80 yılın en soğuk 3. kışı.

Yine kuvvetli La Nina, ama bu sefer genelde pozitif NAO ile kışı geçirdiğimizi varsayalım. O şekilde beş tane kış mevcut: 73/74, 88/89, 98/99, 99/00 ve 07/08 kışları. Yüzdeye vurulunca bu kışların ortalaması soğuk, özellikle batı bölgelerde.

Diyelim ki NAO gene kelek attı ve zart diye negatif faza geçmeye karar verdi. Bir de o duruma bakalım. Kuvvetli La Nina’ya negatif NAO’nun eşlik ettiği 4 kış var: 55/56, 70/71, 84/85 ve ne yazık ki 2010/11… Bunlardan sadece 1985 ortalamada soğuk. Diğerleri az ılık, 2011 ise çok sıcak… Hepsinin ortalaması ılık.

Yani yine NAO baskın çıkıyor, kuvvetli La Nina filan dinlemiyor.

Bir şey daha ekleyeyim, bu kış PDO‘nun da negatif fazda olması bekleniyor, ve 1976 kışında da durum aynıymış. PDO indeksi, Pasifik okyanusunun kuzeyinin su sıcaklığını gösteriyor. Ayrıca bir yıl önce 1975′te de La Nina görülmüş, geçen kış da görüldüğü gibi. Benzerlik epey fazla.

Orijinal sayfa burada.

Ekim 2011 sıcaklık anomalileri (normalden farklar, tıklayıp büyütebilirsiniz)

2011′in Ekim ayı küresel ortalama sıcaklıklar bakımından 1880′den beri yaşanan en sıcak 8. Ekim ayı olmuş. La Nina güçlenmiş, ama Kuzey Buz Denizi’ndeki buz tabakası oldukça küçülmüş ve 1979′dan sonra en küçük 2. halini almış. Diğer taraftan, Antartika’daki buz yüzey alanı ise ortalamalardan %1,2 daha fazlaymış ve 1979′dan bu yana en geniş 12. halini almış. Bu ayda Kuzey Yarımküre’deki karın kapsadığı alan ise aynı ayın ortalamalarının altında olup en küçükler sıralamasında 15. sıradaymış. Karın kapsadığı alan sıralamasının yapıldığı periyot 44 yıllık bir süreyi kapsadığı için iyi olduğunu düşünüyorum. 1880′den beri dünyanın en sıcak 8. Ekim ayında son 44 yılın en kötü 15. kar kapsama alanı… fena değil.

Ekim ayında görülen önemli hava ve iklim olayları (tıklayıp büyütebilirsiniz)

AO endeksinin seyri

Benim ilgimi çeken birkaç şey var. AO’nun pozitif olduğu dönemde (AO’nun kısa özeti burada) Kuzey Avrupa bol yağışlı ve ılık, Akdeniz havzası kurak bir dönem yaşıyor. Ozan hocanın anlattığı gibi Türkiye yağış sıkıntısı yaşıyor ve normalden soğuk olma eğiliminde.

Türkiye’nin yer aldığı bölge çevresinde neredeyse her yerde sıcaklık ortalamaların üzerinde iken ülkemizde ortalamaların altında kalmış. İngiltere son yüzyılda en sıcak 8. Ekim’ini yaşamış ve görüldüğü üzere Kuzey Avrupa ve Rusya sıcaklık olarak ortalamaların epey üzerinde bir Ekim ayı yaşamış. İspanya 1998′den bu yana en kurak Ekim ayını yaşamış. (Cezayir’de ise sel felaketi oldu ve birçok kişi hayatını kaybetti).

Bir diğer nokta ise, AO pozitif fazda iken soğuk hava Kuzey Amerika’nın içlerine çok sokulamıyor. Ekim’in sonlarına doğru AO negatife iniyor ve 29-31 Ekim tarihlerinde ABD’nin orta kesimlerinde değil ama kuzeydoğusunda yoğun kar yağışları görülüyor.
Bütün bunlar sadece AO ile açıklanamaz elbet ama kaydetmeye değer sanki…

Hava delileri çok iyi biliyor, hatta deli olmayanlar da sürekli bahsettiğimiz için artık öğrendi: Bu bölgeye yerleşen yüksek basınçlar, doğu taraflarında kalan soğuk havayı kuzeyden güneye indirerek Türkiye’nin özellikle kuzeyine yerleştirirler.

Kasım ayı için sert bir soğuk olacak, ama anormal olmayacak. Üşüyeceğimiz kesin, öte yandan hayatı etkileyecek kadar şiddetli ya da mevsime göre sıradışı hava olaylarının yaşanmasını -en azından önümüzdeki hafta başına kadar- beklemiyorum. Mesela, yerleri beyazlatacak kadar karın kıyılara yağması mümkün değil, havada görmek ise ancak hoş bir sürpriz olur. Bu tip ayrıntıları konuşmak için zaten daha erken, bu başlığın altında, yorumlarda konuşuruz. Yeni yorumlarınızı buraya tıklayarak yapabilirsiniz, cevaplarınız için lütfen cevabı vermek istediğiniz yorumun altındaki ‘Cevapla’ düğmesine tıklayın. Teşekkürler.

Hem “Türkiye İstanbul’dan ibaret değildir“cileri şu mübarek bayram günlerinde biraz olsun avutmak, hem de bu tip çalışmaları yapmanın atla deve olmadığını, her şeyi devletten (ve blogdan) beklememeniz gerektiğini göstermek için, görmüş olduğunuz grafikleri ve aşağıdaki yorumları siz sayın İç Anadolulu hava delilerine armağan etmek isteriz. İki başlık önce İstanbul için yaptığım çalışmanın aynısını, Onur Kapucu arkadaşımız, Ankara için yaptı. Çok teşekkür ediyoruz. Onur, ODTÜ Makine Mühendisliği bölümünden mezun ve şu an ABD’de yüksek lisans yapıyor. Robotik, kontrol ve otomotivle ilgileniyor, kendisi yurt dışındayken Ankara’ya çok kar yağacak diye aklı çıkıyor.

Çalışmaya temel olan veri setine şu adresten ulaşabilirsiniz. Kendi şehrinizin verilerine nasıl ulaşabileceğinizi de buradan öğreniyorsunuz. Onur’un yorumları aşağıda. Herkesin bayramı kutlu olsun.

(Baştaki grafiğin Mart ayı da eklenerek oluşturulmuş hali.)

Not: Aşağıda verdiğim bilgiler ölçüm yapılan yıllar arasında geçerlidir. En soğuk ve en sıcak kelimelerinin başına “ölçüm yapılan yıllar arasında ölçülmüş” ibareleri konarak okunmalıdır.

* Ankara’da 1926 – 2011 arası (verisi olmayan yılları hesaba katmazsak) Aralık-Ocak-Şubat (AOS) ayları ortalama sıcaklığı yaklaşık 1.3 derece, Aralık-Ocak-Şubat-Mart (AOSM) ayları ortalama sıcaklığı yaklaşık 2.4 derece (grafiklerde kesikli yatay çizgiler).

* 1972-1976 arka arkaya ortalamanın altında geçirdiğimiz en soğuk 5 kış olurken, 2. sırada 1989-1993 Yillari arasi geliyor (ki bu da tamamen benim doğumumla alakalı ) Bunlardan ilkinde son 5 yılın ortalaması -0.9 dereceye duserken, ikinci seride yaklaşık -0.7 dereceye kadar düşüyor.

* 1993 yılından sonra sadece 3 defa ortalamanin altında AOS yaşanmış. Bunlar da Ankaralıların çok net hatırladığına inandığım 2000, 2006 ve 2008 yılları. Nedense benim çok net hatırlayamadığım 2008 yılındaki Ocak ayı ortalama sıcaklığı -4 derece. Ki 1992 ve 1993’te de Ocak ayında bu değerler görülmüş.

* En soğuk AOS ve AOSM ortalamalari 1949 yılına ait. Bu yılda AOS ortalamasi -3.7, AOSM ortalaması -2.3 derece olarak ölçülmüş.

* En sıcak seri 90’larda yakalanırken, en sıcak AOS ortalaması 2010 yılında 5 dereceyle yakalanmış.

* Aralık ayı en düşük ortalaması -4.3 ile 1941, Ocak ayı en düşük ortalaması -7.0 ile 1950’ye, Şubat ayı en düşük ortalaması -5.5 ile 1943’e ait.

Tek tek en düşük ve en yüksekleri vermenin çok anlamlı olmayacağını düşündüğüm için grafiğin genel gidişatı hakkında biraz yorum yapmak istiyorum.

* Sadece AOS aylarına bakarsak, 1980’den itibaren standart sapmanın daha düşük olduğunu söyleyebiliriz. Yani 1980’den önce daha uç sıcak ve soğuk kışlar daha sık yaşanıyormuş. 1980’den sonra 3.5 derece ve -1.5 derece aralığının dışına çıkan 4 kış varken, daha öncesinde bu aralığın dışında 17 kış var. Yani 1980’den sonra yaklaşık her 7 kıştan biri bu aralığın dışına çıkarken, öncesinde bu oran yaklaşık her 3 kıştan biriymiş. Bir süredir uçlarda sıcaklık ortalamalarının olduğu kışları daha az yaşıyoruz demek oluyor bu. (Bu kadar kısa sürelerde yorum yapmak mantıklı olmayacaktır fakat ortalama nem miktarının benzer grafiklerini görmek bir şeyler çıkarabilir, zamanım olursa veya birileri benim kaldığım yerden devam etmek isterse bakılması iyi olabilir)

* Yakın tarihimizde sanırım en unutulmayacak soğuk 2 yıl, 1992 ve 1993. Hem İstanbul hem de Ankara ciddi anlamda etkilenmiş gözüküyor.

Türkiye’de uzun süre yaşadıktan sonra, hele ki başka bir ülkede hiç yaşamadıysak, buranın normlarıyla düşünmeye alışık oluyoruz. Daha da vahimi, sanki burada her şey normalmiş gibi, bazı işimize gelmeyen anormalliklere aşırı tepki gösteriyoruz. Hepimiz az çok böyleyiz, gücenmece yok. Mesela, yukarıda alıntıladığım karar çarpık, kabul. Altında, milli geleneğimiz olan, “emmioğluna bir memuriyet ayarlama” tarzında gayet işlevsel bir neden de yatıyor olabilir. Öte yandan, karara kimin tepki gösterdiğini de birlikte okuduk, ama bu hiçbirimize garip gelmedi. Oysa dünyanın herhangi başka bir yerinde meteoroloji mühendisi / mühendisliği derseniz, insanlar ‘meteorolog’ ya da ‘meteoroloji uzmanı’nı değil, başka bir kimseyi / iş kolunu kastettiğinizi düşünürler, ve ‘meteorolog’ları kastettiğinizi anladıklarında bu onlara garip gelir.

Google’da ‘meteoroloji mühendisliği’ni İngilizce olarak arattım (meteorological engineering). İlk sayfada çıkan 10 sonuçtan 5′i bizi İTÜ Meteoroloji Mühendisliği bölümüne yönlendiriyor. İnsan ilk başta şaşırıyor: Dünyada meteoroloji alanında bu kadar ileri ülkeler, önde gelen okullar varken neden karşımıza İTÜ Meteoroloji çıkıyor? Çok süper bir bölüm olduğu için mi? Hayır, ondan değil: Bu bölüm, dünyada kendisini meteorological engineering şeklinde lanse eden tek lisans bölümü de ondan!

Diğer üç sonuçta meteorolojik aletler üreten, pazarlayan ve bunların bakımını yapan şirketlerin siteleri var. Kalan sonuçların ilkinde, bir foruma yazan hava delisinin biri “Hindistan’ın bir kısmı Muson yağmurlarından perişan oluyor, bu konuda ‘meteorological engineering’e ihtiyacımız var” diyor. Kastettiği şu: Havayı değiştirelim, manipüle edelim ki (yani meteoroloji mühendisliği yapalım ki) bu kadar çok yağmur yağmasın. Son sonuç da, hava durumunun ayarlanmasıyla ilgili bilim-kurgu bir öykünün linki (burada).

Bunları neden anlattım? Şimdi, böyle bir karar çıktı, iktisatçılar da meteorologluk yapabilecekler diye İTÜ filan kızıyor ya… Yahu güzel arkadaşım, sen bir defa, dünyada hiç kimsenin bu şekilde adlandırmadığı çok önemli bir bilim dalına ve lisans bölümüne böyle garip bir isim vermişsin. Ya da bu ismi verenlere karşı çıkmamışsın, “biz mühendis değiliz” dememişsin. Bunu da sırf, sonunda ‘mühendislik’ yaftası bulunmayan mesleklerin memlekette pek bir ağırlığının olmadığını bildiğinden yapmışsın. Yani daha baştan, tam Türkiye işi bir pazarlama tekniğine alet olarak meteoroloji biliminin itibarını ayaklar altına almışsın. İnsanlara verdiği eğitime, donanımına güvenen kurum böyle şeye gönül indirmez oysa ki.

Ondan sonra da ‘devlet’ çıkıp demiş ki, “bence hukukçular da meteoroloji uzmanı olabilir”. E gayet normal. Sen kendini durup dururken ‘mühendis’ ilan ederken iyi de, devlet mimarlara “meteorolog olabilirsiniz” deyince mi kötü? Ben de mesela makine iklimleri doktoruyum (hepsinin okulunu okudum), ama blog yazıyorum. Türkiye böyle bir ülke. Ben kızıyor muyum? O zaman sen de kızma, gül geç. Alternatif olarak, işine dört elle sarıl, meteorologluğu kimseye bırakma, kaliteli iş çıkar, öğrencilerini iyi eğit, “siz mühendis değil, meteorologsunuz” de, adam da mesleğinin ayrıcalıklı olduğunun bilincine varsın, kendini ona göre yetiştirsin. Zaten o zaman mimarları değil, senin öğrencini istihdam ederler. Öyle olunca iş mevzuata kalmaz. İşini iyi yapan adam, mevzuatı deler geçer.

Sonuç paragrafı: Son tahlilde karara sevindim, Mehmet Can Tanyeri meteorolog olabilecek. Kendisi hukuk okuyor da Yok emmioğlum değil, birçok meteoroloji mühendisini cebinden çıkaracak bir meteorolog kendisi, o yüzden.

Türkiye’nin en uzun sıcaklık kaydı İstanbul’a ait. Buradan ulaşabilirsiniz (grafiği yapmadan önce bazı eksikleri ben elimdeki verilerle tamamladım). Bu verileri kurcalamanızı tavsiye ederim, karmaşık istatistiksel yöntemler kullanmadan da çok ilginç şeyler bulabilirsiniz. Ben birkaç gözlemimi aktarayım. Sizinkileri de siz eklersiniz.

- İstanbul’da 1840 – 2011 arası (verisi olmayan yılları hesaba katmazsak) kış ayları ortalama sıcaklığı yaklaşık 6.3 derece (grafikte kesikli yatay çizgi).

- Buna göre son 20 yılda, 1992 ve 1993 kışlarının sıcaklığı ortalamanın yaklaşık 1.8, 2003 kışınınki 0.7 derece altında geçmiş. Diğerleri ya ‘normal’, ya da ılık. Mesela iki efsane kar fırtınasının yaşandığı 2004 kışının sıcaklık ortalaması normalken, -7 derece sıcaklığın ölçüldüğü 2010 kışı, son 160 yılın en ılıklarından biri.

- İstanbul’un gördüğü en soğuk kış, Boğaz’a Karadeniz’den buzların akın ettiği 1954 kışı. O yıl soğuk ve kar, önceki Kasım ayından başlıyor (arşivden bakın, bu arşive ve diğerlerine nasıl bakacağınızı şu sayfada anlattım).

- En soğuk 4 kıştan (1858, 1880, 1932 ve 1954) önce gelen 4 kış ortalamanın epey üzerinde ılık. Yani bu aşırı soğumalar aniden olmuş.

- Son 5 yıl, ortalamada, en ılık 5 art arda gelen kışın yaşandığı yıllar olmuş. Bu yılların 4′ünde benim İsviçre’de oturmuş olmam ve önümüzdeki kışı Türkiye’de geçirecek olmam 2012′de soğuk bir kış şansını arttıran en önemli faktör Kar ve soğuk bakımından ballıyımdır, bilmeyenler öğrensin.

- Tek tek bakıldığında, geçtiğimiz yıllarda görülen ılık kışların 1800′lü yıllarda da görüldüğü, ama eskiden görülen soğuk kışların epey azaldığı anlaşılıyor. Bir de eskiden, böyle son 5 yıldaki gibi peş peşe ılık kışlar daha azmış (zaten yeşil çizgiden o anlaşılıyor).

—— EK ——

Mart ayının da İstanbul’da kıştan sayılması gerektiği söylendi. Doğrudur. Yukarıdaki analizin aynısını Mart ayını da katarak yaptım, o zaman 1929 kıl payıyla en soğuk hale geldi. Tıklayarak resimleri büyütebilirsiniz.

Aralık ayını çıkartıp sadece Ocak-Şubat-Mart’ı alırsak 1929′un efsaneliği daha da belirgin hale geliyor. Aşağıda.

Sevgili hava delileri,

Belirtmeden geçemeyeceğim, meydana gelen depremin kaynağı ve olası sonuçlarını test edilebilir bir biçimde tartışmaya açmanız, argümanlarınızı anlaşılır biçimde göstermeniz çok hoşuma gitti. Santiago levhaların birbiriyle olan ilişkilerini görsel biçimde ele alarak (bakınız) tartışma için güzel bir arka plan hazırlamış. Bir iki ekleme de ben yapayım, eğer hala televizyonlarda verilen açıklamalardan boğulmadıysanız.

Anadolu ve Ege'deki genel depremsellik ve tektonik görünüm. (Tıklayarak gerçek boyutlarında görüntüleyebilirsiniz.) Bu şeklin her hakkı saklıdır, kopyalanması ve dağıtılması yasaktır. Ufak, renkli daireler son 50 yıllık depremleri göstermektedir. Gri renktekiler kabukta meydana gelen depremleri, diğerleri ise kabuk altı depremleri simgeler. Haritada gösterilen depremler Mw. 4.0'ten büyük depremlerdir. Van Gölü civarındaki depremlere dikkat edin, bölge normalde sakin olup da şimdi deprem üreten bir bölge değil. Tam olmamakla birlikte, haritadaki siyah çizgiler aktif fayları göstermektedir. Mor oklar, Anadolu ve çevresinin Avrasya'ya göre hareketini temsil eden, GPS'den elde edilen hız vektörleridir (Bu vektörlerin ucundaki daireler hata elipsleri olup şu anki konumuzla bir ilgileri yoktur). Mavi üçgenler ise yanardağlardır. Van depremi ortası siyah renkli daire ile simgelenmiştir. Depremi karakterize eden bu simge ters fay anlamına gelir.

Genel Görünüm

Bildiğiniz gibi Anadolu, büyük ölçekte iki kuvvetin etkisi altında şekil değiştirmektedir. Bunlardan ilki Anadolu levhasının güney ve güneybatısında etkin olan Arap levhasının itmesidir. Santiago’nun belirttiği gibi, Anadolu ile Arap levhası arasında bir zamanlar var olan okyanus, Arap levhasının kuzey-kuzeybatı yönlü yakınsaması ile kapanmış ve nihai olarak bu iki kıta güneydoğu Anadolu’da ve İran’daki Zagros dağları boyunca yükselen dağ kuşağında birbirine kenetlenmiştir.

İkinci önemli kuvvet ise, Anadolu’nun Ege denizinin güneyindeki dalma batma zonuna doğru çekilmesi (ya da akması) olarak adlandırılabilir. Helen ya da Ege dalma – batma zonu olarak bilinen bu zonda, Afrika’nın yüksek yoğunluğa sahip kısmı daha az yoğun Anadolu’nun altına dalarken, güneyindeki Akdeniz’e nazaran konumu nedeniyle daha yüksek potansiyel enerjiye sahip olan Anadolu da güney ve güneybatı yönünde ilerlemektedir.

Kuzey Anadolu Fayı ve Doğu Anadolu Fayı, bu iki sınır koşulu ile deforme olan Anadolu’nun batıya doğru olan hareketini karşılamaktadır. Ancak, bu iki fayın da doğusunda, yani doğu Anadolu platosunda hakim olan kuvvet kuzey yönlü sıkışmadır. Bu sıkışma, Kuzey Anadolu fayında görüldüğünün aksine, dar bir zonla sınırlı değildir; geniş bir deformasyon zonu oluşturmaktadır. Ve meydana gelen sıkışma yer kabuğunun bir bölümünü diğerinin üzerine bindirmektedir. Bu bindirme faylar Doğu Anadolu için karakteristik bir özelliktir. Fakat elbette farklı geometrik koşullar sebebiyle fayların ötelediği ve yükselttiği zemin, salt bir bindirme yaratmaz. Meydana gelen paralel faylar da hareketi karşılamaktadır.

Van depreminde meydana gelen depremle yayınan dalgaları incelediğimizde bu depremin bir bindirme hareketi sergilediği net olarak görünmektedir. Kuzey Anadolu Fayı ise doğrultu atımlı bir faydır ve yarattığı dalga deseni oldukça farklıdır. Kısaca Van depreminin KAF ile bir ilişkisi yoktur.

Peki bu depremin meydana geldiği fay neden aktif fay haritalarında yok? Bir fayın aktif sayılması için geçmiş 10 bin yılda o fay üzerinde sismik bir hareketin gözlemlenmiş olması gerekir. Bu tanım günümüz gözlem sınırlarının dışındadır elbette. Yani 10 bin yıldan beri olmuş depremleri bilmek için farklı çalışmalar yapılmalıdır. Örneğin geçmiş depremlerin yarattığı yüzey kırıklarını haritalamak ve bu kırıklar üzerinde eski hareketten etkilenmiş ve yaşlandırmaya müsait maddeleri kullanmak. Diğer bir yöntem de coğrafi yüzey şekillerinde uzun vadedeki tektonik hareketlerin yarattığı farklılıkları değerlendirmek. Mesela bir nehir vadisinde farklı seviyelerdeki meydana gelmiş taraçaların varlığı, ötelenmiş dere yatakları ya da eğim kazanmış yüzey şekilleri, yatay ve düşey hareketlere delalet etmektedir.

Depremin meydana geldiği fay, İhsan Ketin’in 70′li yıllarda yazdığı bir makalede belirtilmiş mesela. Demek ki, bu fay üzerinde daha fazla çalışma yapmak gerekiyordu.
Ama, bütün bunlar bir yana, geçmişte olmayan bir fay da bu aktif deformasyon zonunda oluşabilir. Arabistan’nın çarpışması esnasında gelişen gerilmeler, kendine en uygun zayıflık zonunda boşalma eğiliminde olacaktır.

Yanardağlar?

Bir volkanın (yanardağın) faaliyete geçmesi için gerekli iki koşul var:
1- Volkanın altında ergiyik kaya malzemesin olması
2- Bir eşik değerinin üzerinde gerilmelerin birikmesi.

Yukarıda belirttiğim ilk koşula dair bir iki makale biliyorum, Van gölünün batı kısmında ergiyik malzeme olduğuna işaret eden veriler var. Ancak yüzeye ne kadar yakın bilmiyorum. Nemrut’taki stres birikimi ise az evvel anlattığım gibi daha ziyade kabukta gelişen deformasyonun bir sonucu. Eğer Nemrut’un meydana gelmesine sebep olan zon halen bir zayıflık zonuysa, mekanik olarak, doğru koşullar sağlanırsa enerjinin burada boşalmaması için bir sebep yok.

Volkan faaliyeti her zaman patlama yaratmak zonunda değil. Ergiyik malzemenin akışkanlık özellikleri, hapsolduğu yerdeki yerel çatlak yapısı, gaz basıncı vb. faaliyetin şeklini tayin eder. Doğu Anadolu’da gördüğümüz bu volkanların çoğu stratovolkan olarak bilinse de, tarihçeleri boyunca sel gibi akmış oldukları da arazi verileriyle desteklenmektedir.

Maalesef ülkemizde bir volkanbilimi enstitüsü olmadığı için yukarıdaki iki koşulu da gözleyemiyoruz. Nemrut’un 1500′lü yıllarda aktif olduğuna dair tarihsel kayıt var. Yani volkanın tekrar aktife hale geçmemesi için bir sebep yok, nihayetinde 500 yıllık sessizlik, bir volkanı pasif addetmek için hiç de yeterli değil. Aydar ve diğerleri, Nemrut’ta meydana gelebilecek bir patlamanın olası etkilerini değerlendiren bir çalışma yapmışlar. Günümüz kabuk deformasyonu, tarihi patlamaları ve Nemrut’un kalderasında meydana gelen gaz ve sıcak su çıkışlarını dikkate alarak Nemrut’un gelecek için tehlike arz ettiği sonucuna varmışlar (makaleye link). Olası bir patlamada Bitlis, Güroymak, Tatvan ve Ahlat şehirlerinin etkilenebileceğini belirtmişler.

Öncelikle bu adresten ‘Photoscape’ isimli programı indiriyoruz. Toplam 16,5 MB’lık bir program bu, dolayısıyla bilgisayarınızda çok fazla yer tutmaz ve çalışırken bilgisayarınızı zorlamaz.

Programı kurduktan sonra karşımıza çıkan ana ekran görüntüsü bu:

Gördüğünüz gibi bu küçük programla bir sürü şey yapabiliyoruz. Programı iyice kurcaladığınızda neler yapabileceğinizi göreceksiniz. Ben yine de temel olarak birkaç özelliği burada anlatayım.

1) Düzenleyici:

Resmin hemen sol altında orijinal boyutunu görebiliyoruz. Blogu kullanırken bizim tercihimiz yükleyeceğiniz fotoğrafın uzunluğunun maksimum 600 piksel olması. Aksi halde resim blogda sağa dogru uzuyor ve görüntü kirliliği yaratıyor. Resim yüksekliğinde ise herhangi bir sınırınız yok.

Peki, orijinal resmimizi nasıl küçülteceğiz? Yuvarlak içine aldığım bölümlerden “yeniden boyutlandırma”nın yanındaki oku tıklıyoruz.

“Daha fazla uzunluğu küçült: 600 px” i tıkladığınızda resminiz otomatik olarak yeni boyutuna gelecektir.

Parlaklık, renk vb. ayarları kendi tercihinize göre düzeltebilirsiniz. Yine yuvarlak içine aldıgım “nesne” bölümünde ise resmimizi, metin ve çeşitli kutucuklar ekleyerek zenginleştirebiliyoruz.

2) Toplu Düzenleyici:

Bu bölümde birçok resmi aynı anda düzenleyebiliyorsunuz. Örneğin radar görüntülerini kaydettiniz ve elinizde 20 tane resim var. Hepsini seçip sürükle-bırak yöntemiyle programa taşıyoruz. Bu bölümde programla ne yaparsak yapalım resimlerin tümü degişiyor. Yani genişliği 600 piksel olarak ayarladıgımızda tüm resimlerin boyutları 600 piksel oluyor. Metin ve diğer nesneleri de eklersek tüm resimlerde aynı görüntü aynı yerde çıkıyor. “Tümünü dönüştür” düğmesini tıklayarak işlemi sonlandırıyoruz.

3) Birleştirme:

Bu da çok hoş bir fonksiyon, istedigimiz kadar resmi alt alta, yan yana veya dört bir yana döşeyerek birleştiriyoruz.

4) Anigif:

Programın animasyon yapma bölümü de burası. Animasyon yapmak istedigimiz resimleri sürükle-bırak ile programa atıyoruz. Sağ sütundaki “saati degiştir” ile animasyon hızını, yine sağ alttaki yeniden boyutlandırma ile de GIF resminin boyutunu ayarlayabiliyoruz. Tercihimiz genişlik olarak yine 600 piksel ve altı.

1793-1861 yılları arasında yaşamış ve 1840’lı yıllarda üç yılını İstanbul’da geçirmiş olan Albay Charles White’ın “Three Years In Constantinople; Or, Domestic Manners of the Turks in 1844” adlı eseri yakın bir tarihte sosyolog Elif Süreyya Genç tarafından Türkçeye kazandırılmış (Türkçe bağlantı).

Kitap 1844 yılı İstanbul’unda gündelik yaşama dair pek çok gözlem ve bilgiyi içeriyor. Hem halkın, hem de Saray maiyetinin yaşam tarzına değinirken, kentin sosyal, kültürel, coğrafî, yönetsel ve demografik yapısından bahsetmeyi de ihmal etmiyor.

Kitabın bir özelliği de Türkler hakkında Batılıların güttüğü önyargıların bir eleştirisi niteliğinde olması. Yine de White’ı, Osmanlılara ne kadar objektif yaklaşmaya çalışmış olsa da, çizgisel bir tarih anlayışına sahip Batı’yı uygarlığın erişebileceği en üst seviye olarak gören ve Dünya’nın merkezi ilan eden oryantalizm fikrinden bağımsız olarak ele almamak gerekmektedir. Uygarlaşmış ve rasyonel Batı, gelişmemiş , egzotik ve yönetilmeye muhtaç Doğu’nun yol göstericisi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Elif Süreyya Genç’in ifade ettiği gibi White, üç ciltlik eserinin samimi ve zahmetli bir çalışmanın ürünü olduğunu; kitabını yazarken kendisinin dikkatli gözlemlerinin ve muhakemesinin yanı sıra en iyi yerel otorite dediği, bilgili ve iyi eğitimli Türklerin, doğruyu söylediklerinden emin olduğu reayanın ve Frenk ahalinin sözlü ve yazılı ifadelerinden de faydalandığını belirtmektedir. İngiliz elçiliğinin bigi kaynaklarından da faydalandığı görülmektedir. İstanbul’un 19. yüzyıldaki gündelik yaşamı hakkında detaylı gözlemler içeren bu seyahatname, aynı zamanda İngilizlerin Osmanlı politikasını anlamak için de son derece önemli bir kaynaktır.

Tabii bu kitapta biz hava delilerini ilgilendiren kısım White’ın İstanbul’un havası ve ikliminden bahsettiği sayfalar. Erişemediğimiz, aslında varlığından bile rahatlıkla şüphe duyabileceğimiz Osmanlı dönemindeki hava olayları kayıtlarının ve iklimsel kayıtların izini, ancak Charles White ve benzeri yazarların seyahatnamelerindeki kimi zaman fazlasıyla genelleyici ve bugünkü bilgilerimiz ışığında değerlendirdiğimizde kısmen doğru kısmen yanlış ifadelerde sürebiliyoruz. White’ın eserinden yaptığım alıntıda göreceğiniz üzere, 19. yüzyıl hava delilerinin de bizler gibi kışların artık eskisi kadar soğuk geçmediğinden bahsetmesi, hava delilerinin problemlerinin iki yüzyıl öncesinde de aynı olduğunu gösteriyor.

“Yaz mevsiminde gün doğumundan sonra birkaç saat boyunca Olympos’tan (Uludağ’dan) esen güneyli meltemi saymazsak, rüzgar 365 günün 300′ünde kuzeyden esiyor. Yıl boyunca düşen yağış miktarı her tür sebze-meyve, kaynak suyu ve su kemerini ve taksimi (meydanı değil, Taksim’deki maksemi kastediyor) beslemek için tamamen yeterli düzeyde. Yağmurlar daha çok ilkbahar ve sonbaharda düşse de, düzenli değil. Hatta bazen, 1843 Ağustos ayında olduğu gibi günlerce süren kuvvetli sağanaklar şeklinde de düşüyor. Aynı zamanda gece çiyi de çok az görülüyor. Bu yüzden yamaçlarda yetişen bitkiler kuruyor, soğuk aylarda büyüyenler hariç meyve ve sebzeler tatsız ve kısa ömürlü.

Mevsimler çok yumuşak. Yaklaşık olarak Aralık sonunda başlayan kış sert geçmiyor. Kar yağıyor ancak nadiren birikiyor. Yaz mevsimi, başladığı zaman kararlı oluyor ve aşırı sıcak olmuyor. Sonbahar ise gayet ılıman ve canlandırıcı bir mevsim. Bahar ise geç geliyor ve dört mevsimin en kötü geçeni. Bu süre boyunca ve kış sonunda, dondurucu kuzey, kuzeydoğu ve kuzeybatıdan esen, ismiyle müsemma “karayel”, Balkanlar’dan veya Kafkaslar üzerinde iyice soğuyarak Karadeniz’den aşağıya iniyor. Fakat daha önce de söylendiği gibi ortalama sıcaklık ılıman ve bu yöreler aşırı soğuk veya sıcağa maruz kalmıyor.

Bunlara ilaveten, İstanbul sağlıklı bir yer değil. Ateş, mide rahatsızlıkları, sindirim sistemi hastalıkları, iltihaplı hastalıklar sık görülüyor. Bunun sebebi muhtemelen yetersiz ve sağlıksız beslenme ve sıklıkla öğle saatleri ile akşam saatleri arasında 15 derecelik (!) bir farka erişen ani sıcaklık değişimleri.

Boğaz’ın iklimi son yıllarda çarpıcı değişimlere uğramış gibi görünüyor. Kentin yaşlı sakinleri soğukların şiddetinin azaldığını ve yaz sıcaklarının hafiflediğini söylüyor. Pek çok Bizans tarihçisinin yazdığına göre V. Konstantinos, Arkadios, Dukas ve diğerlerinin dönemlerinde Marmara denizi bazen ulaşımı engelleyecek ölçüde buzla kaplanmış. Bazı durumlarda ise Boğaz, insan ve hayvanların bir kıyıdan diğerine yürüyerek geçişini sağlayacak şekilde donmuş; 601, 934, 753, 764, 928 ve 1232 yıllarında olmak üzere. Yaz sıcakları da çok daha kuvvetli, kuraklıklar daha uzun süreliymiş. Öyle ki susuzluk yüzünden binlerce sığır telef olmuş, ağaçların yaprakları kuruyup dökülmüş, su kemerleri kuruduğu için su şaraptan değerli hale gelmiş, su ihtiyacı uzak yerlerden karşılanmak zorunda kalınmış.

Şimdiki don olayları şiddetli değil. Dar ve gölge altındaki vadiler dışında öğle vaktinde don gözlenmiyor. Sıradışı kuraklıklar da bilinmiyor. Şeyhülislamın aşırı sıcak ve kıtlığa son vermesi için 3 gün boyunca tüm halkın oruç tutma ve evde-tarlalarda topluca dua etme yoluyla Allah’a yakarması fetvasını vermesinin üstünden yıllar geçmiş.”

İklim hakkında verdiği bilgiler burda bitiyor. Yazının devamında, aralarında vezirler, padişah ve ulemanın da bulunduğu 300.000 kişinin sabah güneş doğarken Okmeydanı’nda toplanıp baş müftünün, yani Ayasofya’nın imamının önderliğinde dua ettiğinden bahsediyor. Bu toplu dualara ilk kez 1592′de III. Murat devrinde şehir bir salgından kırılırken başlandığını yazmış.

Grafiği üzerine tıklayarak büyütebilirsiniz. İstanbul’un iki istasyonunda, Göztepe ve Sarıyer-Kireçburnu’nda son 80 yılın Ekim aylarında ölçülen en düşük maksimum sıcaklıkları gösteriyor. Bunu biraz açayım: Ekim ayı içerisinde her gün ölçülen günün en yüksek sıcaklıklarından, en düşük olanlarının yıllar içindeki seyrini görüyorsunuz. Mesela Göztepe’de Ekim ayında bugüne kadar kaydedilen en düşük günlük maksimum sıcaklık değeri 25 Ekim 1946′da ölçülen 8.2 derece… idi 18 Ekim 2011′e kadar. 18 Ekim, 7.3 derece ile Göztepe’de gün içinde ölçülen en yüksek sıcaklık bakımından son 81 yılın en soğuk Ekim günü olarak tarihe geçti.

Kireçburnu’nun kayıtları 1946′yı kapsamıyor ve iki gün önce ölçülen maksimumun belki teyit edilmesi gerekebilir, ama yine de orada kırılan rekor daha etkileyici görünüyor: 4.7 derece. Ve bu 4.7 derece, 25 Ekim 1991′de ölçülen 7.8 dereceden (önceki rekor) tam 3.1 derece daha düşük.

Peki ne oldu da böyle oldu? Kuzeyden inen soğuğun epey mevsimsiz olduğundan önceki başlıkta bahsedilmişti. Bir de bunun üzerine, üst seviyelerdeki soğuk çekirdeğin İstanbul’u merkez aldığı saatlerde rüzgar batı-kuzeybatıdan, yani karadan esti ve İstanbul’un etrafındaki halen ılık olan denizlerin havayı ısıtmasını engelledi. Ayrıca bulutlar gün boyu dağılmayarak güneşi de oyunun dışında bıraktı.

Yani… Gerekli şartlar oluşursa, çok sıcak olabileceği gibi çok soğuk da olabiliyor. Meteorolojik aşırılıklar, hatta daha uzun dönemleri kapsayan klimatolojik aşırılıklar; birbirinden bağımsız birçok etkenin bir araya gelmesiyle, öngörülemez biçimde, tesadüfen de ortaya çıkabiliyorlar. Dünya uzun süreli bir ısınma devresi içinde bulunuyor olabilir, ama bu, tam tersi aşırılıklar yaşamayacağız, hatta süreç, her ne olursa olsun bir süreliğine de olsa tersine dönemez anlamına gelmez. Bilmem anlatabildim mi

Bu hafta sonu Polonya ve Beyaz Rusya’ya yerleşen yüksek basıncın etkisiyle Sibirya’dan Balkanlara muazzam bir soğuk akışı olacak (Aynı geçen sene olduğu gibi).

500 hPa sıcaklıklarını incelediğimizde -30C’lik dar bir bandın (yer yer -35C ) oldukça güneye indiğini görüyoruz. Bana göre bu denli bir soğuk Ekim ayı için (özellikle ilk yarısı) çok zor gerçekleşebilecek bir durum. Zira son 40 yılın arşivlerini kontrol ettiğinizde, bu sistemin Ekim ayının ilk yirmi gününde gelen en soğuk hava kütlelerinden birisi olacağını görebilirsiniz.

Sistem modellerde görünmeye başladığında, kuvvetli soğuma ve sıcak denizin etkileşimi sonucu deniz etkisiyle oluşabilecek yağışlar göze çarpıyordu. Modeller sistemi zamanla Batı Karadeniz’den Balkanlara doğru kaydırınca, soğumanın merkez üssü de bize biraz uzak kaldı. Fakat bununla beraber gelişen alçak basınç merkezleri sayesinde yağış miktarı da oldukça arttı.

Soğumanın ve alçak basınç merkezinin kesiştiği yerler bu sistemin heyecanını en yüksek yaşayacak yerler olacak. Modellere göre bu yerler Marmara’nın kuzeyi ve Batı Karadeniz.. Gerek 850 hPa sıcaklığı ile deniz suyu sıcaklığındaki yüksek fark (yaklaşık 20C), gerekse alçak basıncın konumu itibariyle bu bölgelerde kuvvetli sağanak geçişleri görülecek..

GFS 14 Ekim 12Z çıktısı Salı gecesine kadar İstanbul’a 85mm yağış öngörmüş.. Biraz kuzeyde, Türkiye-Bulgaristan sınırının açıklarında durum çok daha heyecan verici, 140mm.. Yağışı son güne kadar takip etmek gerekli, kuvvetli yağış çok dar bir alana sıkıştığından sistemdeki en ufak bir oynama bile yağışın konumunu etkileyecektir…

Diğer önemli bir nokta da, Pazar gecesi ve Pazartesi sabah saatlerinde İstanbul’da ve Batı Karadeniz’de rüzgarın hızı 60-70 km/h olarak öngörülmüş..

Karla karışık yağmur ve kar ise Trakya’nın yüksek ilçeleri, Batı Karadeniz’in yüksekleri ve Güneydoğu Marmara’nın yükseklerinde görülebilir… Mesela Kırklareli ilçesi Kofçaz’da pazar günü 1.4C en yüksek sıcaklık ve 35-40 mm yağış bekleniyor… Pazartesi sabahı medyada Kırklareli’nden enteresan görüntüler ve haberler duyabiliriz… Artık bekleyip sistemin tadını çıkaralım…

Yeni yorumlarınızı buraya tıklayarak yapabilirsiniz, cevaplarınız için lütfen cevabı vermek istediğiniz yorumun altındaki ‘Cevapla’ düğmesine tıklayın. Teşekkürler.

Haftanın sonunda gelen yağmurlar
Gam kasavet verir ‘normal’ adama
Kimi de ister ki gökler delinsin
Hava delisinde mantık arama

Gavur Hans oturmuş harita çizmiş
Alçak basınçları sıraya dizmiş
Bu kadar yağışı nereden sezmiş
Yağsın artık Hans bizle oynama

“Kütle çok doğuda bize sarkamaz”;
“Konya ta içerde hiç pay alamaz”;
Radar uydu gaddar, halden anlamaz
Yağmadı şu yağmur vurdu çeneme

Bulutlar batıdan ediyor akın
İşte geldi cephe şimşekler yakın
Açılsın perdeler yukarı bakın
“Bu gece uyumam” dedim anneme (/hanıma)

Ozan Mert’im yağmur bekler dururum
Gök ne renkse ben de o renk olurum
Yok azizim yok düzelmez durumum
Keyfim iyi zaten beni elleme

Güftesi Havadelisi’ne, bestesi Hans Wetterberger‘e ait bu eseri, Hava Delileri Korosu seslendirdi… (Bilmeyenler için not: Hans Wetterberger, Wetterzentrale sitesindeki GFS model çıktılarının bazılarını hazırladığına inanılan mitolojik karakterin ismidir.)

DMİ stilinde girelim: Yurdun batı kesimleri Cuma akşamından başlayarak Orta Akdeniz üzerinden gelen yeni bir yağışlı hava kütlesinin etkisi altına girecek. Şu anki görüntüye (ve ayrıca Türkiye’nin iklimine, uzun yıllardır bu mevsimde bu şekilde gelen sistemlerin bildiğimiz huylarına) göre, yağışlar Cumartesi akşam saatlerinden itibaren kıyı Ege ile Marmara’nın batısında, Pazar günü (ve muhtemelen hafta başında) ise Marmara, Ege, Batı Akdeniz, Batı Karadeniz ve İç Anadolu’nun batısında yer yer (DMİ’nin joker ikilemesi) kuvvetli, belki de aşırı olacak. Tedbir alınması gerekebilir. O ‘yer yer‘lerin hangi yerler olacağını kesin olarak bilmemiz şimdiden mümkün değil, onun için de bu başlığı model güncellemelerine ve sistemin daha ince tahminlerine ayırıyoruz. Yeni yorumlarınızı buraya tıklayarak yapabilirsiniz, cevaplarınız için lütfen cevabı vermek istediğiniz yorumun altındaki ‘Cevapla’ düğmesine tıklayın. Teşekkürler.

Bir iki seçme model çıktısı üzerinde, bu yağışlı periyodun neden çok kuvvetli yağışlara gebe olduğunu kısaca göstereyim. Alçak basınç İzmir’in hemen yanıbaşında oluşuyor (tabii değişimler olabilir, ama modeller genel olarak bunu destekliyor). Alçak basınç alanlarının yakınında yükselici hava hareketleri görülür (zaten onun için, hava yükseldiği ve alt katmanlardaki havanın yoğunluğunu düşürdüğü için basınç düşer). Yani nemli ve ılık hava yukarı tırmanır, orada soğur ve nemini taşıyamaz hale gelir, daha sonra bu nem yağmur olarak yere düşer… Her düşüşün bir yükselme sonrası olması da enteresandır.

Bunun böyle olduğu yetmiyormuş gibi, bir de bu alçak basınç, yüzey rüzgarlarının denizden kıyı bölgelerimize doğru esmesine ve denizden ekstra nem taşınmasına sebep oluyor. Aşağıdaki rüzgar çubuklarından bunu görüyoruz:

Sonuç (ve örnek) olarak şöyle bir yağış dağılımı ile karşılaşıyoruz:

Bakalım sistem sonunda neye benzeyecek, ama 3-4 gün kala böyle gözüken yağışlar büyük olasılıkla buna benzer şekilde gelecektir.

21 Eylül 2011 tarihinde ülkemizin batı kesimleri Orta Akdeniz üzerinden gelen yağışlı sistemin etkisine girdi. Tekirdağ’da 21 Eylül akşam saatlerinden sonra başlayan yağış gece bir süre ara verdikten sonra sabah saatlerinde yeniden başladı ve etkisini arttırarak toplamda metrekareye 138 mm’ye (kg’a) ulaştı. Bu yağışın büyük bölümü 12 saatlik süre içerisinde gerçekleştiği için Tekirdağ’da sel ve su baskınlarına yol açtı.

Olay gününe ait meteorolojik veriler

21 Eylül 18:00 GMT (İngiltere saati, bizim saati bulmak için yaz saati süresince 3 saat ekleyiniz) yer kartına baktığımızda Tekirdağ üzerinde zayıf da olsa bir alçak basınç olduğu görülüyor (1012,1 mb). 22 Eylül 03:00 GMT’de basınç değeri 1009.3 mb. Bidiğimiz gibi alçak basıncın olduğu yerlerde yükselici hava hareketleri vardır. Yer rüzgarı da 21 Eylül öğle saatlerinde kuzeydoğudan (poyraz) 15 knot esmekte iken akşam saatlerinden itibaren hafiflemiş, 03:00 GMT’de ise güneydoğuya (keşişleme) dönmüş ki bir çok model bunu göremedi. Hava sıcaklığı 17 derece, ama deniz suyu sıcaklığının 23 derece olduğu da unutulmamalı.

850 mb haritasında rüzgar yönünün aynen yerdeki gibi güneydoğulu olduğunu görüyoruz ayrıca nemlilik yüzde 90 civarında (Olaydan önce modeller yüzde 50 civarı nem gösteriyordu).

22 Eylül 06 Gmt 700 mb haritasında rüzgarın güneydoğulu, nemliliğin de yüzde 80 civarında olduğunu görüyoruz.

22 Eylül 06 GMT’de 500 mb haritasında ise -15 derecelik soğuk hava Tekirdağ üzerine hareket etmiş. 21 eylül akşamı bu değerin -12 derece civarında olduğunu görüyoruz ki 3 derecelik soğuma kararsızlığın daha da artmasına yol açmış. Ayrıca 500 mb’da bile yüzde 80 üzeri nemlilik var.

Tekirdağ’dan meteoroloji balonu atılmadığı için en yakın merkez olan İstanbul skew-t diyagramına bakacak olursak kararsızlık şartlarının mevcut olduğunu görüyoruz. Bir çok kararsızlık indeksi de limit değerlerin üzerinde. Örneğin K indeks 32, Lifted indeks -1,28. Tekirdağ için bu şartların kuvvetli yağışa daha uygun olduğunu söyleyebiliriz. Rüzgar profili incelenecek olursa yerdeki hafif rüzgar dışında genellikle güneydoğulu ve de kuvvetli olduğunu görüyoruz.

22 Eylül sabah saatlerinde Tekirdağ üzerinde 55 dbz civarında reflektivite değerleri görülüyor. (Radarda, gönderilen elektromanyetik dalgaların bulut içerisindeki damlacığa çarpıp geri dönmesiyle oluşan reflektivite (yansıma) değerlerini görürüz. Damlacık çapı büyüdükçe değer de büyür. )

Tekirdağ ve daha sonra Bandırma ve Rize yağışları, kıyı kentlerde uygun meteorolojik koşullar oluştuğunda, deniz etkisiyle beklentilerin üzerinde aşırı yağışların olabileceğini göstermektedir. Bu tür yağışların yerini uzun süre önceden net olarak tahmin etmek zor olabilir, bu yüzden son ana kadar meteorolojik veriler dikkatli olarak değerlendirilmeli, gerekirse tahminler revize edilmeli, 5-10 dakika önce yapılan bir uyarının bile hayat kurtaracağı unutulmamalıdır. Yerel yönetimlerin de çarpık kentleşme, dere yataklarında yerleşim, yetersiz altyapı gibi olumsuzlukları her ne pahasına olursa olsun düzeltmeleri gerekmektedir.

Referanslar ve yararlanılan kaynaklar:

-DMİ sinoptik haritaları ile radar görüntüleri

-ECMWF model görüntüleri

-University of Wyoming skew t diyagramı

O zaman soğuk (yeşil dil) bir miktar daha kuvvetli imiş ve daha batıdan iniyormuş Karadeniz üzerine. Geçen sene:

Bu sene:

Zamanım olmadığı için fazla ayrıntıya giremeyeceğim, diğer hava delilerinden bu sistemle ilgili görüş ve gözlemlerini bu başlığın altına yazmalarını rica ediyorum. Teşekkür ederim. Yeni yorumlarınızı buraya tıklayarak yapabilirsiniz, cevaplarınız için lütfen cevabı vermek istediğiniz yorumun altındaki ‘Cevapla’ düğmesine tıklayın. Teşekkürler.

Gözlemlerinizi ve hangi modellerin hadiseleri daha iyi yakaladığına dair değerlendirmelerinizi bu başlık altına yazarsanız harika olur. Yeni yorumlarınızı buraya tıklayarak yapabilirsiniz, cevaplarınız için lütfen cevabı vermek istediğiniz yorumun altındaki ‘Cevapla’ düğmesine tıklayın. Teşekkürler.

İstanbul’da yağış bence en erken akşam saatlerinde başlar ve hayatı etkileyecek miktarda olmaz. Yani DMİ ile hemfikirim. Kıyı Ege ve Çanakkale civarında, yarın Marmara’nın güneyinde kuvvetli yağışlar olacaktır. Eylül ayında denizin ılık olması sebebiyle gerçekleşen konvektif (düşey kararsızlık) yağışlar fazla olduğu için, yağış miktarları arasında kısa mesafelerde büyük farklar ortaya çıkabiliyor, büyük ihtimalle bunu yarınki gerçekleşmiş yağış haritasında göreceğiz.

Neyse, geyiği geçelim. Biliyorsunuz meteorolojik sonbahar 1 Eylül’de başladı, ama astronomik sonbahar 23 Eylül’de başlayacak, yani gecenin süresinin gündüzünkine eşitlendiği tarihte. Tam da o güne yaklaşırken, sıcak ve sıkıcı havaların nedeni olan yüksek basınç yavaşça Doğu Akdeniz çukurunu terk edecek, ve yerini kuzeyden sarkan serin havaya bırakacak. Bu serinlik Ege denizi üzerinde zayıf bir alçak basınç alanının oluşmasına ve Türkiye’nin batısında bu Eylül ayının ilk yağışlarına yol açacak.

Aşağıda GFS’nin İstanbul diyagramı var (bu grafikleri nasıl okuyacağınızı şurada anlattım).

Gördüğünüz gibi, bahsettiğim zayıf alçak basıncın önünde kalmamızla sıcaktan son bir darbe daha yiyeceğiz, ama hemen arkasından serinleme gelecek. Serinleme ne kadar olur, yağış nereyi ne kadar etkiler henüz belli değil. Bu başlıkta yorum olarak güncellenen model çıktılarını ve tahminlerimizi paylaşalım. Yeni yorumlarınızı buraya tıklayarak yapabilirsiniz, cevaplarınız için lütfen cevabı vermek istediğiniz yorumun altındaki ‘Cevapla’ düğmesine tıklayın. Teşekkürler. Günü gelince, eğer değecek gibiyse, Eylül ayının ilk yağışları ile ilgili bir şimdigörü (nowcasting) başlığı da açarız. Herkese iyi pazarlar ve iyi haftalar.

(önümüzdeki 8 gün için GFS modelinin tahmin ettiği toplam yağışın haritası)

İstanbul’un Göztepe istasyonu, son 80 yılda, Eylül ayında ortalama olarak 45 kg yağış kaydetmiş. Ama dikkat edin, sıfıra çok yakın (hatta sıfır) yağışın düştüğü Eylül’ler de mevcut (KNMI verisi burada). Örneğin 1994 Eylül’ünde Göztepe’ye gram yağmur yağmamış, yağışı 5 kg’ın altında kalan da bir sürü Eylül var. Öte yandan 1938, 1949 ve 1964 Eylül’lerinde 150 kg’ın üzerinde yağış kaydedilmiş. DMİ verisinden yaptığım grafik aşağıda.

Üzerine tıklayarak grafiği büyütebilirsiniz. Nisan ayını da (maviyle) gösterdim, çünkü yağış ortalaması Eylül’le neredeyse aynı (düz mavi çizgi Nisan’ın, düz kırmızı çizgi Eylül’ün uzun yıllar ortalaması). Dikkatinizden kaçmamıştır, Nisan’ın ekstremleri Eylül’ünkilerden çok daha makul, yani Eylül yağışları daha sık dibe vurup tavan yapıyor. Bir başka deyişle, Eylül yağış bakımından zaten (Çihiro’nun tabiriyle) istikrarsız bir ay, hiç yağış da olmasa, 2009′daki gibi seller de aksa, klimatolojik olarak çok anormal olmuyor… Teknik tabirle de söyleyelim hadi: İstanbul’da Eylül yağışlarının standart sapması yüksek. İstanbul’la birlikte deniz kenarındaki yerlerin birçoğu için de bu böyledir…

Ama iç bölgeler için durum biraz da olsa farklı. Oralarda hem Eylül ayı yağış ortalamaları çok düşük (yaz aylarıyla neredeyse aynı) hem de istikrarsızlık nispeten daha az, diğer aylarla kıyaslanabilir seviyede. Aşağıda Kastamonu’nun Eylül yağışlarını (kırmızı), Ocak yağışlarıyla (mavi) birlikte verdim.

İç bölgelerdeki Eylül ayı yağış istikrarsızlığının kıyılardakine göre neden daha az olduğunu söyleyene her zaman olduğu gibi yoğurtlu döner ısmarlıyorum.

Yazımızı bir şiirle bitirelim. Biz henüz bir serinlik görememiş olsak da, insan bunu okuyunca yazın er geç biteceğine ikna oluyor. İyi Eylüller…

Eylül

Yaslı bahçe, çiçekler üstüne
Yağmur düşüyor serin
Yaz, seyrediyor akıbetini
Sakin sakin

Altın damlıyor yaprak yaprak
Yüksek akasyalardan
Yaz gülümsemekte şaşkın, yorgun
Bahçenin sönen düşlerinde

Henüz güllerin yanında uzun uzun
Yaz oyalanıyor, sükunet arıyor
Kapıyor yavaş yavaş
Büyük ve yorgun gözlerini

Hermann Hesse
(çeviri: Behçet Necatigil)

Bu sayfalara ve sayfaları daha da zenginleştirmek için önümüzdeki zamanlarda çalışmalar yapacak olan bana destek olmak isterseniz lütfen haberim olsun. Bu destek, programların çalışacağı ve hep açık duracak hızlı bir bilgisayar bulmak olabileceği gibi, TÜBİTAK’a proje olarak sunmayı düşündüğüm çalışma planıma akademik bir destek de olabilir. Yapmak istediklerimden bazıları:

* DMİ’nin istasyon ağına, Türkiye’deki diğer tüm kişi ve kuruluşlarca işletilen otomatik istasyonları ekleyerek bütüncül bir hava takibi portalı oluşturmak.

* Ölçülen günlük ve saatlik değerlerin, normallerinden (yani uzun yıllar ortalamalarından) ne kadar saptığını, DMİ’nin tarihsel verilerini kullanarak yine her saat güncellenen haritalar üzerinde göstermek.

* Gösterilen parametrelere, yararlı olabilecek başkalarını da (mesela ‘wind chill’ (rüzgarın etkisiyle hissedilen soğuk)) eklemek, daha önce hissedilen sıcaklıklar‘ı yaptığım gibi.

* Haritaları bölge bölge ayırarak (İstanbul için yaptığım gibi) daha ayrıntılı bir gösterim sunmak, ayrıca tek tek istasyonların geçmiş gün ve aylardaki değerlerinin grafiklerine ulaşılabilmesini sağlamak.

Bunların Türkiye’deki meteoroloji ve iklimbilim çalışmalarına çok önemli katkılar yapacağını düşünüyorum. Halihazırdaki haritalardan yola çıkılarak yapılan değerlendirmelerin bile Türkiye’nin iklimini anlamada ne kadar çok yarar sağladığı bu blogdaki yazılardan bellidir sanırım. Keşke benle bağlantı kuracaklardan birisi de Devlet Meteoroloji İşleri’nden bir yetkili olsa… Şimdiden teşekkür ederim.

Atış Serbest atmosferini yaşamamış hava delileri (ve deli olmayan tüm orta karar hava meraklıları) için büyük fırsat… Buradan buyrun.

Benim notum: Ağustos’un ortası, vakit öğleden az sonra ve İstanbul’da sıcaklık 19-20 derece. Harika.

Lütfen resimlerinizi bundan sonra, resimleri hiç silmeyen Omploader‘a yükleyin. Ayrıntılı açıklama ve nasıl yapmanız gerektiğini anlatan kılavuz burada.

————————————————-

Bir İstanbullu kar delisi olarak, 2002–2006 yılları arasında yaşadığımız bol karlı ve unutulmaz sistemler getiren kışlardan sonra günümüze kadar tabiri caizse çerez niteliğinde, okulları bile tatil ettiremeyecek hafif sistemlerle avunduk. Biz bunlarla avunurken; Avrupa’nın batısından, özellikle İngiltere’den gelen kar kıyamet haberleri son 2–3 yıldır psikolojimizi daha da bozdu. Ha geldi ha gelecek diye model başında sabahlamalar mı dersin, sisteme dört gün kala 180 derece dönen modeller mi dersin, resmen dağıldık.

Ancak, Mart ayının başlamasıyla beraber memleketin havasına bir haller oldu. Ben de yaptığım gözlemleri grafikle özetleyerek Mart-Haziran arasında İstanbul’da sıcaklıklar nasıl olmuş sizlerle paylaşmak istedim. Çalışma sırasında 2011 İlkbaharı’nın ne denli serin geçtiğini, ortalama sıcaklıkların son on yıldaki ciddi yükselişini ve Devlet Meteoroloji İşleri’nin Temmuz-Ağustos-Eylül tahmininin neden %90 oranında gerçekleşebileceğini de gözlemledim.

Yaptığım bu çalışmada İstanbul Atatürk Havalimanı meteorolojik verileri temel alınmıştır. Ortalama sıcaklık değerleri “Gerçek Ortalama Sıcaklık” olarak kullanılmıştır. (Bir gün içinde her saat başı kaydedilen sıcaklıkların ortalaması). Geçmiş dönemlerle karşılaştırma yaparken ise benim hesapladığım son 10 yıllık sıcaklık ortalamalarını ve DMİ’nin web sitesinde yer alan uzun yıllar (1975–2011) ortalama sıcaklık değerlerini kullandım.

Mart 2011 – Son 6 yılın en serini

Nisan 2011 – Son 8 yılın en serini (Küresel ısınmaya kafa tutan ay!)

Mayıs 2011 – Son 7 yılın en serini

İlkbahar 2011 (Mart-Nisan-Mayıs) – Son 8 yılın en serini

———————————————————

Bu veriler ışığında şunları söyleyebiliriz:

* 2011 Mart ayı 2005’ten sonra en serin Mart ayı olmuştur.

* 2011 Mart ayı son 11 senedeki en serin 3. Mart ayıdır.

* 2011 Mart ayı uzun yıllar ortalama sıcaklığı ile aynıdır.

* Son on senede (2011 hariç) Mart ayı ortalama sıcaklığı uzun yıllara oranla yaklaşık 1°C artmıştır.

* İstanbul’da Mart ayları her şeye gebedir. Ortalama sıcaklık 12,4°C olabileceği gibi 5,2°C de olabilir.

* 2011 Nisan ayı 2003’ten sonra en serin Nisan ayı olmuştur.

* 2011 Nisan ayı son 11 senedeki en serin 2. Nisan ayıdır.

* 2011 Nisan ayı uzun yıllar ortalamasından yaklaşık 2°C serin geçmiştir.

* Son on senede (2011 hariç) Nisan ayı ortalama sıcaklığı uzun yıllar ortalama sıcaklığı ile aynıdır.

* İncelediğimiz aylar içerisinde son 10 yıldaki sıcaklık ortalaması sadece Nisan ayında uzun yıllar ortalamasının altında kalabilmiş. Nisan ayı küresel ısınmaya kafa tutuyor!

* 2011 Mayıs ayı 2004’ten sonra en serin Mayıs ayı olmuştur.

* 2011 Mayıs ayı son 11 senedeki en serin 2. Mayıs ayıdır.

* 2011 Mayıs ayı uzun yıllar ortalamasından yaklaşık 0,5°C serin geçmiştir.

* Son on senede (2011 hariç) Mayıs ayı ortalama sıcaklığı uzun yıllara oranla yaklaşık 0,8°C artmıştır.

* 2011 İlkbaharı 2003’ten sonraki en serin İlkbahar olmuştur.

* 2011 İlkbaharı son 11 senedeki en serin 2. ilkbahardır.

* 2011 İlkbaharı uzun yıllar ortalamasından yaklaşık 1°C serin geçmiştir.

* Son on senede (2011 hariç) ilkbahar ortalama sıcaklıkları uzun yıllara oranla yaklaşık 0,7°C artmıştır.

———————————————————-

Görüldüğü gibi yıllar sonra ilkbahar sıcaklıkları normallerin altına inmiş durumda, bir önceki serin ilkbahar ise 2003 yılına ait. Hatırlarsanız 2003 Şubatı oldukça soğuk geçmişti ve neredeyse iki günde bir kar yağmıştı. Hatta 1985 Şubat ayından sonraki en soğuk ay olmuştu. (1985 Şubat ortalama sıcaklık = 1,8°C / 2003 Şubat ortalama sıcaklık = 2,3°C). Bu sene Şubat o kadar soğuk değildi ancak Mart başlangıcı ile beraber senaryo tamamen değişti.

Gelecek kışa gelirsek, İlkbahar ve takip eden kışla bağıntı kurmak pek doğru olmaz ancak genel olarak bir şeyler söylemek gerekirse; 2003 yılını takip eden 2004, 2005 ve 2006 kışlarında İstanbul hatırı sayılır miktarda kar almıştı. 2002, 2004, 2005 ve 2006 yıllarında İlkbahar sıcaklıklarına baktığımızda o yıllarda da sıcaklıklar uzun yıllar ortalamalarına yakın değerlerde seyretmişti. Sadece 2006 yılını takip eden 2007 kışında ciddi bir kar yağışı görülmedi, zaten ortalama sıcaklık verilerine göre 2007 kışından sonra İstanbul’da düzgün bir kış henüz yaşanmamıştır.

Havaankara rumuzlu arkadaşımızın geçenlerde Atış Serbest‘te paylaştığı bir yorumda belirttiği gibi en sıcak yılı da yaşamıyoruz artık. Umarım geride bıraktığımız ilkbahar bir milat olur ve özlediğimiz kışlara geri dönebiliriz…

——————————————————————————————

Şimdi de 2011 yazı nasıl geçiyor bunu inceleyelim biraz.

Haziran 2011 – İlkbahar serinliği Haziran ayına da sarkmış: Son 6 yılın en serini…

Temmuz – Ağustos – Eylül 2011: Devlet Meteoroloji İşleri bu aylar için mevsim normallerinin 1,0°C–1,5°C üzerinde olacağı tahmininde bulunmuş, inceleyelim.

Temmuz ayı son on yıla göre mevsim normallerinin altında başladı ancak sonradan sıcaklıklar aniden yükseldi. Temmuz ayı uzun yıllar ortalaması yaklaşık 24°C civarında. 2001–2010 arası ortalama ise 25,6°C civarlarında. İnanılmaz bir artış var. 2011 Temmuz ayının ilk 15 gününün ortalaması ise 25,2°C. Görüldüğü gibi bu ay uzun yıllar ortalamasının hayli üzerinde geçeceğe benziyor ve an itibariyle uzun vadede modeller sıcaklığın daha da artacağını gösteriyor.

Son 10 yılda hiçbir Temmuz ayı uzun yıllar ortalamasının altına inememiş, sadece 2004 yılında normale yaklaşmış. Serin geçen 2003 ilkbaharından sonra Temmuz ayı aynı şimdi olduğu gibi mevsim normallerinin hayli üzerinde. DMİ ise 2011 yazı için isabetli bir uzun vadeli tahmin yapmış oluyor bu durumda (Pek zor bir tahmin olmadığı da aşikâr).

Şimdi de Ağustos ve Eylül aylarına bir bakalım;

Görüntü Temmuz ayına çok benzer nitelikte, son 10 yıl içinde sadece 2004 Ağustos ayı mevsim normallerine inebilmiş, ortalama sıcaklıklar son on yılda uzun yıllar ortalamasına göre 2°C artmış, kâbus gibi. Kriterimiz 2003 yılı Ağustos ayında da tavan yapmış. 2011 Ağustos ayının da mevsim normallerinin üzerinde geçmesinin ne denli yüksek ihtimal olduğunu görebiliyorsunuz. DMİ burada da turnayı gözünden vurmuş.

Eylül ayına bakalım, değişiklik yok. Son on yılda sadece 1 sene ortalama sıcaklıklar mevsim normallerinin altına inebilmiş. O da 2003 yılı olmuş. Gerçi şunu da gözden kaçırmamak lazım, Eylül ayında son on yılda yaşanmış en sıcak ay 21,5°C olmuş, en serin ay ise 19,5°C olmuş. Yani dağlar kadar fark yok. Ama her halükarda DMİ’nin uzun vadeli tahmini burada da %90 oranında başarılı olacak. Mevsimlik model çalıştırmaya falan gerek yok, hesap ortada

Bu denli isabetli tahminler yapacak olan DMİ’den Kasım ya da Aralık aylarında yeni bir mevsimlik kış tahmini bekleyelim bakalım, sunabilecek ve başarılı olabilecekler mi?

Herkese bol keyifli yazlar, sağlıcakla kalın…

Yaz daha yeni başlıyor! Son on yılın verilerine göre İstanbul’un yazı 20 Temmuz – 20 Ağustos arasındadır (grafikte dikine yeşil çizgiler arası). Halihazırda mevsim normallerinin 2-3 derece üzerindeyiz ve istatistiksel olarak en sıcak döneme yeni girmekteyiz (Gündüz: 30 ve üzeri, gece 22 derece ve üzeri).

Bunun yanı sıra diyagramlar da hiç iç açıcı değil, Temmuz 2011 faciası geliyor… (GFS diyagramını nasıl okumanız gerektiğini Havadelisi’nin şu yazısından öğrenebilirsiniz).

Herkese bol sabırlar, Ağustos ayı nispeten serin geçer umarım..

Balkonda püfür püfür bir esintinin içinde otururken, DMİ’den son durumları kontrol ettim. Şu an Bodrum 39, Marmaris ve Datça 37 derece.

Sonra kalktım, duvarda asılı olan kendi termometreme baktım, o da ne?! Sıcaklık sadece 29 derece, nem oranı da %60.

Yalıkavak iklim bakımından çok enteresan bir konumda. Buranın kuzey ve batısı denizle çevrili ve yazın buraların hakimi olan kuzeybatı rüzgarları beldenin üzerine sürekli deniz havası getiriyor, buna ek olarak yerel meltem mekanizmaları da (bilgi için burayı ve burayı okuyun) aynı işlevi görüyor. Sonuç olarak Yalıkavak gerçekten nadiren sıcak oluyor, 2000 senesinde Kuzey Afrika’dan gelip İstanbul-Şile’yi bile 45 derece yapan canavar sıcak dalgaları görülmedikçe burası hep rahat. Tabii bizim peder beyin kooperatife girerken bundan haberi yoktu, ama yine de sağolsun.

Hava deliliğimi son günlerde ayyuka çıkartan bir başka şey de, DMİ’nin gözlem yapmadığı Yalıkavak’ta bir İngiliz’in otomatik istasyon kurduğunu ve verileri internetten yayımladığını öğrenmiş olmam. İstasyonun web kamerasına buradan ulaşılabiliyor, ne yazık ki gözlem verilerine ve grafiklere ulaşmak için para isteniyor. Ben sizin için ödemeyi yaptım.

Pembe çizgi Yalıkavak’ta dün ölçülen sıcaklıklar, gördüğünüz gibi otomatik istasyon çok sık ölçüm yapıyor. Dikkatinizi çekerim: Günün en yüksek sıcaklıklarından birinin (yaklaşık 33 derece) ölçüldüğü saat sabah 8.30 ! Güneş Yalıkavak’ı ısıtmaya başlamış ve o saatte meltem mekanizması henüz devreye girmemiş. 8.30′dan itibaren batı yönlü (denizden doğru) rüzgarlar başlıyor ve sıcaklık saat 10′da 29 dereceye geriliyor. Gün içinde aynı şey birkaç defa tekrarlanmış. Rüzgar grafiği aşağıda:

Bütün bunlar, karayoluyla Yalıkavak’a 18 km uzakta bulunan Bodrum’un gündüz sıcaklıklarıyla ciddi farkların oluşmasına yol açıyor. Yukarıda yazdıklarımdan da hesaplayabileceğiniz gibi, ikisi de deniz kıyısında olan bu iki yerleşim yeri arasında 10 derece gibi bir fark olabiliyor. Bunun yerel koşullarla ilgili kısa süren farklar olabileceğini düşünebilirsiniz, ama son 8 günde Bodrum’un en yüksek sıcaklıkları birkaç kez 40 dereceye vururken Yalıkavak 35′i bile bulamamış:

(Grafiğe Gökçeada ve Bozcaada’yı da ekledim, Bozcaada da etrafından çok daha serin bir yer. Buraya gelmeden iki gün de oradaydım, denizi de havası da çivi gibi.)

Peki Bodrum’un sıcağı şehir ısı adasından kaynaklanıyor olamaz mı, belki istasyon binaların arasında kalmıştır? Bunu, günün en düşük sıcaklıklarına bakarak anlayabiliriz, çünkü binalar gündüz emdikleri ısıyı gece kusarlar.

Gördüğünüz gibi Bodrum ve Yalıkavak minimum sıcaklıklarda farklı davranmıyor. Demek ki olay şehir ısı adası da değil.

Ek: Yukarıda göstermiştim, Datça bugün saat 15′te (rüzgar karadan eserken) 37 derece iken onun bir saat öncesinde (yerel meltem mekanizması sonucu rüzgar denizden, yani Datça’nın güneydoğusunda eserken) 30 dereceymiş.

Yeni haber (ve hipotez) ise burada. Proceedings of the National Academy of Sciences‘ta yayımlanan yeni bir makaleye göre, artan sülfürdioksit kirliliği, karbondioksitin tam tersi bir etki yaparak güneş ışınlarını engelliyor ve dünyayı soğutuyor olabilir. Buna göre, Çin ve Hindistan bu hızla gelişir ve sülfürdioksit kirliliğini önleyecek bir şey yapmazlarsa, 2040 yılında ısınmaya yol açan sera etkisi şimdikinden bile az olacak(mış).

Kısa bir bilgi tazeleme: Karbondioksit, sera etkisi yaratıyor. Yani, (kısa dalga) güneş ışınlarının geçişine izin verirken, dünyanın geri yansıttığı (uzun dalga) ışınımı tutuyor ve dünya ısınıyor. Sülfürdioksit ise doğrudan güneş ışınlarını engelliyor. Bu gazın yanardağlar patlayınca açığa çıktığını biliyoruz, kömür yanınca bile aynı şey önemli miktarda gerçekleşiyormuş.

Gördüğünüz gibi “30 yıl sonra kavrulmuş olacağız” gibi kocaman lafların klimatolojide yeri yok, çünkü bu bilim dalı görece yeni, çok karmaşık ve daha araştırılacak çok şey var.

Yağdığı iyi oldu. Çok sıkıntı vardı havada. Özellikle IKEA’nın boktan kanepelerinin vidalarını sıkmaya uğraşırken yaz cephesinin önündeki basık hava hiç çekilmiyor. Ama yaz şimdiye kadar epey rahat geçiyor, Tuzla’da Semih arkadaşımızın yaptığı gözlemlere göre Haziran ayında sıcaklık sadece bir defa 30 derecenin üzerine çıkmış. (Ana sayfaya yazı eklenmese de hava deliliği Atış Serbest‘te tüm ihtişamıyla sürüyor).

26 Haziran’da, mevsime göre oldukça etkili sayılabilecek bir soğuk hava dalgası belirdi. Son birkaç gündür bir görünüp bir kaybolan sistem, artık yavaş yavaş nerelerde etkili olacağının sinyallerini de vermeye başladı. Enteresan şeyler olabilir, takip etmekte fayda var.

GFS İstanbul Diyagramı:

ECMWF 500 hPa Sıcaklık Haritası:

Sistem büyük ihtimalle İskandinavya-Balkanlar rotasını izleyerek ülkemize giriş yapacak. Özellikle Batı Bölgeler bu sistem sayesinde Haziran sonunda bahar mevsimindeki sıcaklıklara geri dönebilir. Yağış durumunu incelediğimizde ise GFS ve ECMWF modellerinin benzer bölgeler için inanılmaz şeyler işaret ettiğini görebiliyoruz.

GFS Batı Karadeniz’e önümüzdeki bir hafta içinde 200kg civarı yağış göstermiş!

ECMWF ise daha yüksek çözünürlüğü sayesinde, son iki modeldir Karadeniz’de çok derin bir alçak basınç öngörüyor. Özellikle bu sabah modeli çılgın bir şey olmuş, İstanbul’un hemen kuzeyinde 994 milibar’lık bir alçak basıncı Batı Karadeniz’e doğru 992 mbar olarak yürütmüş. Sistem bu görüntüye yakın bir şekilde gelirse nasıl bir etki yapacağını Ozan Hoca daha iyi kestirebilir diye düşünüyorum.

Önümüzde bir hafta var, modellerin değişmesi kaçınılmaz, ancak şu haliyle benim için müthiş bir adrenalin içeriyor.

Havaankara‘ya çektiği fotoğraflar, radar görüntüleri ve raporu için çok teşekkür ederiz.

Resim 2, Resim 3, Resim 4, Resim 5.

“Merhaba, Öveçler rakım 1050.
Yağış önce hafif yağmur olarak başladı. Sonra şiddetlendi. Yollar doldu taştı. Ve sonra ara ara dolu atıştırmaya başladı. Bir süre sonra dolu ağırlıklı bir yağış başladı. Tam hafifledi derken sadece dolu yağmaya başladı ve artık küçük dolular değil, daha büyük dolular yağmaya başladı. Kaç dakika oldu tam emin değilim, ama hala devam ediyor. Resim çektim. O resimlerle birlikte radar görüntülerini de birazdan yüklüyorum. Radar görüntülerine göre merkezin kıyısında kalmışız. Konya yolu civarı, kısmen ODTÜ, tam merkez imiş.
Muhteşem bir şeydi. Radardan görünen Ankara’nın hafif güneybatısında, 35 dakika yönünde, inanılmaş şeylerin olduğu. Genişleyerek, Ankaranın hafif batısına ve kuzeyine doğru hareket ediyor. (Bilkent’e doğru geliyor Mehmet Hocam).”

Görüşmek üzere sevgili hava delileri.

Öte yandan Uludağ’da yağış var ve sıcaklık 0 derece! Gerede 4 c!

Ne dersiniz Ankara’nın Dikmen’inde filan bir sürpriz olur mu bu gece? Nisan’da olsa anlardık da, Mayıs için çok sağlam bir soğuk bu. Gözlemleri bildirelim. Teşekkürler.

Haliyle takip edemedim fakat sonradan yaptığım incelemelere göre, 1997′deki kadar olmasa da soğuk bir Nisan geçmek üzere. Burdur’da da gayet soğuk günler oldu, özellikle sabahlar buz gibiydi. Oradaki son zamanlarımda konvektif akşam üzeri yağışları da başlamıştı.

İnternetsiz ‘içtima’ günlerinde, gerçek bir hava delisinin uğraşlarından biri olması gereken sadece havaya bakarak tahmin yapmanın hiç de kolay olmadığını hatırladım; ve bu yeteneğin kullanılmadıkça köreldiğini anladım. Artık verisiz ve modelsiz yapamıyoruz, oysa eskiden, çoğu zaman elimizde ipucu olarak sadece bulutların hareketi vardı. Bugün en şiddetli hava olayları esnasında bile hadisenin nasıl devam edeceğini öngörmek için haklı olarak radar görüntüsünü tercih edebiliyoruz, fakat kafayı bol bol yukarı da kaldırmamız lazım.

Kendilerine İsviçre’de iklim üzerine doktora yaptığımı söylediğim ‘tertipler’, daha sabah içtimasında – ki kargalar kahvaltısını etmeden oluyor biliyorsunuz -, “söyle bakalım hoca, bu akşam yağmur yağacak mı” diye soru sorma fırsatını kaçırmadılar. Konuşup tahmin yapsan yanlış çıkacak, sussan gönül razı değil Havanın açık olduğu sabahlarda, akşam üzeri konvektif yağış olup olmayacağını bilmemin imkansızlığını açıklamaya girişeyim dedim bir iki kere, ama halk bu, hep daha fazlasını talep ediyor. “Sen ne biçim meteorologsun”a kadar geldi muhabbet. Bir sabah hava kapalıydı ama yağış yoktu, zararsız stratuslar var gibiydi, “bugün bir şey yağmaz” dedim. O esnada stratus perdesinin arkasından feci kümülonimbüsler yaklaşıyormuş, nereden bileceksin… Daha öğlen bile olmadan kıyamet koptu, fındık kadar dolu yağdı.

Yine de elinin altında internet olan tabur komutanından iyi olduğumu düşünüyorum. Bir akşam bizim çavuş hışımla koğuşa dalıp bağırmaya başladı, efendim geceleyin pencereleri açmak kesinlikle yasakmış, tabur komutanının emriymiş, şiddetli yağmur bekleniyormuş. Birkaç sirrüs hayaletini saymazsak gökyüzünde bulut bile yoktu, yağmur gelecek idiyse bile en az 12-18 saat var gibiydi gelmesine. Gel gör ki askerde, rütbeli adam Ağustos’ta kar tahmin etse bile “emredersiniz!” demek icap ediyor. Bir şey yağmadı, canı sağolsun. Yüz yüze görüşebilseydik benim blogu tavsiye edecektim, kısmet olmadı.

10 Mayıs’a kadar yine çok yoğunum, sonrasında daha sık yazacağım.

Sevgili meteoroloji meraklıları, sizlere bu makalemde Skew-T Log-P ve Hodograf model çıktılarından nasıl faydalanılması gerektiği konusunda, kendi kişisel araştırmalarımla öğrendiklerim neticesinde, basit ifadelerle bazı temel bilgiler vereceğim. Sindirerek okuyanları fırtına tahminlerinde, amatör olmaktan kurtaracağını düşünüyorum. Bu makaleyi okumaya başlamadan evvel hemen aşağıya yerleştirdiğim GFS çıktısı olan Skew-T Log-P modelini inceleyin – Mehmet Can Tanyeri.

Şekil 1 Skew-T Log-P ve Hodograf Modeli – Weatheronline

Kırmızı kalın çizgi = Sıcaklığın atmosfer sütunu boyuncaki durumu
Kalın mavi çizgi = Yoğunlaşma noktasının dikey atmosfer sütunu boyuncaki durumu
Kalın gri çizgi = Hava parselinin gezintisi ~ Parcel Lapse Rate

İnce kırmızı çizgiler = Kuru adyabatik düşme oranı
İnce yeşil çizgiler = Doygun adyabatik düşme oranı

İnce mavi çizgiler = Eş değer sıcaklık çizgileri (°C)
İnce siyah çizgiler= Eş değer basınç yükseklikleri (hPa)

Skew-T Log-P diyagramı GFS sounding çıktısıyla üretilir. Weatheronline Skew-T Log-P diyagramının, sağ tarafında ise knot değerinde, atmosferin çeşitli seviyelerinde olan rüzgârın şiddeti ve yönleri var. Radar gibi gözüken şekil ise, hodograftır, onunla birlikte kullanılan ve kullanmanız gereken bazı temel hesaplamaları da aşağıda açıklayacağım.

K Index (KI – K)

Resim sadece “K” ile kısaltması yapılmış. Gök gürültülü bir sağanak yağışı tahmin edebilmek için tek başına referans alındığında çok tutarlı bir indeks çeşidi değildir. Nedeni ise 700 hPa’da bulunabilecek kuru hava parseli de konvektif kararsızlık gösterebilir.

Hesaplaması da şu şekilde: (T₈₅₀ – T₅₀₀) + (Td₈₅₀ – Tdd₇₀₀)

(T = sıcaklık, Td = Yoğunlaşma Sıcaklığı, Tdd ise “Dewpoint Depression” Yoğunlaşma Depresyonu – yani sıcaklık ile çiğ noktasının birbirinden farkı )

K değeri 26’nin üstünde olduğu zaman, bir kaç oraj aktivasyonu oluşabilir. (26’nın altındaki değerleri gök gürültülü fırtına oluşumu çok zordur.)

Değerin 30’un üstüne çıktığı durumlarda, gökgürültülü sağanak yağış kütlesi etkisini gece saatlerinde de yoğun biçimde sürdürebilir.

K değeri 40’ın üstüne geçtiği zaman, gök gürültülü fırtına oluşma ihtimali kesine yakındır.

Totals (Total Totals Index)= Wetterzentrale’den görmeye alışkın olduğumuz lifted indeks’le beraber gösterilen ve oraj aktivitelerini tahmin ederken kullandığımız bir tür indeks…

Hesaplaması: T₈₅₀ + Td₈₅₀ – 2T₅₀₀

Totals değerinin 60’tan büyük olması, kesine yakın ihtimalle, bir (gök gürültülü) fırtınanın oluşabileceğine işaret sayılabilir, 48’den yüksek olduğu değerlerde ise yaptığım araştırmalara göre, şiddetli hava koşulları arasında yakın bağlantısı var, ancak diğer verilerin (örneğin, lifted indeksin, K indeksin vs..) bunu desteklemesi gerekir. Aralıksal yorumlaması ise şu şekilde;

44-45 = tekil fırtına kütleleri
46-51 = aralıklı fırtına kütleleri
52-55 = yaygın fırtına kütleleri

Lifted Index(LI) = Atmosferin kararlılık durumunu gösteren indekstir.

Hesaplaması: LI = T₅₀₀ – Tp₅₀₀ ( Tp = Parsel Sıcaklığı )

Değeri 11 ‘den fazla ise, aşırı derece de istikrarlı hava koşulları vardır. Gök gürültülü fırtına oluşum ihtimali yok gibidir.

8…11, çok kararlı koşullar vardır ve gök gürültülü fırtına oluşturma ihtimali çok düşüktür.

4…7, kararlıdır ve gök gürültülü fırtına oluşturma ihtimali azdır.

0…3, çoğunlukla kararlıdır bu yüzden yine gök gürültülü fırtına oluşma ihtimali düşüktür.

-3…-1, az da olsa kararsızlık durumudur, artık havanın bir gök gürültülü fırtına oluşturma kapasitesi oluşmuştur.

-5 …-4, kararsızlık durumudur. Büyük olasılıkla bir gök gürültülü fırtına oluşabilecektir.

-7…-6, çok fazla kararsızlık durumuna işaret eder. Şiddetli bir gök gürültülü fırtına oluşabilir.

-7’den de düşükse, aşırı derece de kararsızlık durumu vardır, hatta bir hortum bile oluşabilir.

NOT: Lifted indeks değerin -5’in altında olduğu durumlarla, şiddetli hava koşulları arasında güçlü bir korelasyon var.

Thompson Index: (TI) Arada karşınıza çıkabilir. K indeksi(KI) ile lifted indeksin(LI) farkına dayanarak ortaya atılmış bir indeks çeşidi, Amerika Birleşik Devletleri’nde denenmiş ve şiddetli hava koşullarının tahmininde başarılı korelasyon olduğu tespit edilmiş.

Hesaplaması: TI = KI – LI

[ (T₈₅₀ - T₅₀₀) + Td₈₅₀ - (T₇₀₀ - Td₇₀₀) ] – (T₅₀₀ – Tp₅₀₀)

TI    < 25 Gök gürültü fırtına ihtimali düşük
TI    25-34 Gök gürültülü fırtına potansiyeli var
TI    35-39 Şiddeti artabilecek bir gök gürültülü fırtına potansiyeli var
TI    => 40 Şiddetli bir gök gürültülü fırtına olasılığı var

Vertical Totals: (VT) 850 hPa sıcaklığı ile 500 hPa sıcaklığının farkı ile hesaplanan düşey farkıdır.

Hesaplaması: VT = T₈₅₀ – T₅₀₀

Düşey toplamla ilgili olarak sadece şunu bilmek yeterli;

VT > 28 ise gök gürültülü bir fırtınanın oluşma ihtimali fazladır.

S Index: Bu indeks, Total totals ve düşey fark kullanılarak hesaplanan bu indeks, her mevsim başarılı bir korelasyona sahip olduğundan oldukça kullanışlıdır.

Hesaplaması: SI = TT – ( T₇₀₀ – Td₇₀₀) – A (Kısa Yazılış: TT = Total Totals A’yı aşağıda açıklayacağım)

SI = (T₈₅₀ + Td₈₅₀ – 2T₅₀₀ )– ( T₇₀₀ – Td₇₀₀) – A

A, burada düşey fark (vertical totals)…

T₈₅₀ – T₅₀₀ farkı 25’ten büyükse A= 0
T₈₅₀ – T₅₀₀ farkı 22 ve 25 civarlarında ise A=2

T₈₅₀ – T₅₀₀ farkı 22’den küçükse A=6 alınmalı

39’dan küçük olduğunda %10 gibi çok küçük bir ihtimalle gök gürültülü sağanak oluşabilir.

39 ve 46 civarlarında bu ihtimal %35-55’e çıkıyor.
46’dan büyükse en az 75%

Cross Totals: (CT) 850hPa yoğunlaşma sıcaklığı ile 500hPa sıcaklığının farkı ile hesaplanan düşey farkıdır. Korelasyon ilişkisi incelenmemiştir. Stability Index olarak da biliniyor.

Hesaplaması: CT = Td₈₅₀ – T₅₀₀

18’den küçük ise  gökgürültülü bir sağanak yağış oluşumu için zayıf potansiyel vardır

18 ve 19  değerlerinde gök gürültülü bir sağanak yağış oluşumu için orta dereceli potansiyel vardır

20 ve 21  değerlerinde gök gürültülü bir sağanak yağış oluşumu için güçlü bir potansiyel vardır.
22 ve 23  değerlerinde şiddetli bir gök gürültülü bir sağanak yağış oluşumu için potansiyel zayıftır.
24 ve 25  değerlerinde şiddetli bir gök gürültülü bir sağanak yağış oluşumu için potansiyel orta derecededir.
25’ten büyük ise, şiddetli bir fırtına oluşumu için çok güçlü bir potansiyel vardır.

Yapılan denemelere göre, Cross Totals değerleri 24’ten büyük olduğunda kuvvetli hava olayları tahmini açısından oldukça başarılı bir indeks çeşidi.

Soaring İndeks: (Yükselme İndeksi) Bu da, yüzeyden ilk 6.096 km arasındaki yükselen termal ısıya dayalı bir indeks çeşididir. Bundan da gök gürültülü fırtınaların ve konvektif bulutların tahmini yapılabilir

-10’nun altı – Zayıf

-10…5 -Orta – Termal ısı ile bulut oluşabilir.

5…20 İyi – Termal, ısı ile bulut oluşabilir.

20’nin yukarısı – Mükemmel – Termal ısı ile bulut çok kolay oluşur.

Yükselme Endeksinde Önemli Değerler

15-20 arası Tekil Sağanaklar, %20 ihtimalle gök gürültü fırtına

20-25 Birkaç Sağanak, %20-40 ihtimalle gök gürültülü fırtına

25-30 Yaygın Sağanaklar, %40-60 ihtimalle gök gürültülü fırtına

30-35 %60-80 ihtimalle gök gürültülü fırtına

35’ten fazlası >%80 ihtimalle gök gürültülü fırtına alâmeti

PW = “Precipitable Water” kelimesinden türemiş bir kısaltma. Bir hava sütunundaki, su buharını toplamsal olarak santimetre ile gösteriyor. “Yağış değil”

4,4’ün üstünde olduğu değerlerde bol yağışlı (gök gürültülü) fırtına olaşabilir.

4,3…2,5 arası (gök gürültülü) bir fırtınaya işaret eder.

2,50’den küçükse az yağışlı bir (gök gürültülü) bir fırtına oluşabilir.

Yüksek PW değerleri ile şiddetli hava koşullarının net bir bağlantısı yok, ama 1’den küçük olduğu değerlerde gök gürültülü fırtına pek oluşmuyor.

Temp = ‘Temperature’ Yüzey sıcaklığı, yani yüzey sıcaklığı

Dewp = ‘Dewpoint’ Yoğunlaşma noktası

Ben sounding tablosunu, sis ve bulut oluşumu tahmini yaparken de eşsiz bir kaynak olacağı kanısındayım. Çünkü yer seviyesindeki yoğunlaşma noktası ile sıcaklık arasındaki farkı doğrudan görmeniz açısından faydalı, ayrıca yüksek sis tahminini de yaparken oldukça kullanışlı. Yapmanız gereken, kalın mavi çizgi ile kırmızı kalın çizginin yani yoğunlaşma noktası ve sıcaklığın birbirini kesmesi veya birbirine değecek kadar yakınlaştığını gözlemlemek. Yalnız, sis tahminini yaparken atmosferin orta katmanının da bulut oluşmaması gerekiyor, başka bir ifadeyle orta katmanda kırmızı ve mavi kalın çizginin birbirine yakın durmaması veya kesmemesi gerekir ki, orta katmanda bulut oluşumu olmasın. Böylece, gece uzaya yansıyan ısı kaybı daha fazla olabiliyor ve sabaha doğru güneş doğarken sıcaklık, yoğunlaşma sıcaklığını kolayca yakalayabiliyor. Yüksek katmanda bulut oluşumu, sis açısından zorlaştırıcı bir faktör değil.

Bazen, orta katmanda bulut olduğunda da sis oluşabilir ancak, bunun için ön şart yağışın olduğu bir zaman veya yağıştan hemen yüksek nemli havanın belli coğrafik koşullarla yükselip doyma aşamasına geldikten sonra oluşmasıdır. Bu yamaç sisidir (upslope fog). Bunun için sadece, sis oluşabilecek bir yamaçta veya tepe zirvesinde rüzgâr yönüne ve şiddetine(hafifliğine) ve yüzeydeki sıcaklık ve yoğunlaşma noktasındaki farkın az olması gerek. Yamaç sisi kısa sürelidir.

θS (K) = Eş değer potansiyel sıcaklık ancak Kelvin cinsinden…(buradaki “K” , Kelvinin kısaltması) Modellerde bunu Celcius tipinde, THETA-E haritalarında görüyoruz.

Eşdeğer potansiyel sıcaklık, atmosfer katmanlarında yoğunlaşma noktası ve/veya sıcaklık yükseldiğinde doğru orantılı şekilde yükselir.

Bunun hava tahmini yaparken ki önemi şudur. Yüksek potansiyel sıcaklığın olduğu yer göreceli olarak kararsızlık koşullarına sahiptir. Yüksek aşağı seviye sıcaklıkları ve yukarı atmosfer seviyelerindeki yüksek yoğunlaşma sıcaklığı kararsızlık durumu yaratır. Eşdeğer Potansiyel sıcaklığın yüksek olduğu seviyeler, konvektif hareketlerin tomurcuklanmaya, patlamaya başladığı yerlerdir.

CAPE = Convective Available Potential Energy = Elverişli Potansiyel Konvektif Enerji (J/kg) Değerlerine göre;

<300           = Hiç veya çok az konvektif potansiyel

300-1000   = Zayıf konvektif potansiyel

1000-2500 = Orta derecede konvektif potansiyel

> 2500        = Güçlü konvektif potansiyel

CIN = Convective Inhibition= Konvektif Engelleme

Dikey atmosferik düzlemde bulunan bir hava parselinin serbestçe yükselmesini(serbest yükselimi – free convection) önleyen negatif enerji alanıdır.

< 25    = Hava bir hortum üretme potansiyeline sahiptir.

50  = Dereço (Derecho) (Sahan şeklindeki bir fırtına bulutu – shelf cloud) ile özdeşleştirilir. Değeri 50’ye yaklaştıkça, fırtına bulutu gittikçe dereçoya benzer. Dereço, İspanyolca bir kelime,“raf” anlamına geliyor. Artan CIN etkisi ile yükselme engellenmeye başladığı için fırtına bulutu artık yukardan üzerine bir kuvvetle basılmış gibi raf şeklini alıyor.

> 100 = Çok ciddi bir kararsızlık durumu yoksa kolay kolay oraj aktivitesi oluşmaz, negatif enerji alanı engelleme yapar.

Şekil 2 Dereço Örneği

HODOGRAF (HODOGRAPH) KULLANIMI

Hodograf Nedir?

Hodograf, konvektif atmosferik ortamda dikey yönlü rüzgâr hız değişiminden yola çıkarak, (gök gürültülü) fırtınanın tipini ve hareket biçimini değerlendirmemiz açısından kullanılır. Başka bir ifadeyle; konvektif yağışların bir noktayı önceden nasıl etkileyebileceğine ilişkin kritik ipuçları sağlar. Bu bakımdan; hodograf kullanmadan, hortum tahmininde bulunmak fantezi veya müneccimlikten öteye geçemez. Radara bakıp, el kadar çocuğun bile fark edebildiği bir kütleyi görüp de, hemen yağmur yağacak diye uyarıyı basan Devlet Meteoroloji İşleri gibi hava tahmini yaptığını zannedenlerden olmayın. Radar görüntüsü, zaten atı alanın Üsküdar’ı geçtiği durumdur, gerçekleşmekte olan bir şeydir, çünkü 1-2 önceden fırtınanın geldiği radar bakıp söylemenin, ceketini ve ayakkabısını giyip evden dışarı çıkmakta olan birisinin dışarı çıkacağını söylemekten hiç bir farkı yoktur. Hodograf kullanarak, kütlelerin radar da kaybolup kaybolmayacağına, çok önceden ne biçim de, ne nitelikte oluşup oluşmayacağına ve yön tespitinde büyük oranda isabetli şekilde karar verebilirsiniz. Radarı ise yaptığınız öngörüyü, sadece kontrol etmek için kullanırsınız.

Hodografta Kullanılan Önemli Veriler

EH = Environmental Helicity – m²/s² = Potansiyel Dönme/Rotasyon Ölçüsü (çevreye göre) EH değerinin yüksek olması da fırtına kabiliyetini önemli ölçüde arttırabilecek bir faktördür.

SREH = Storm Relative Helicity – m²/s² = Potansiyel Dönme/Rotasyon Ölçüsü, bunu özellikle Türkiye’nin Ege ve Akdeniz sahillerinde denizde hortum tahmini yaparken göz ardı etmemek gerekiyor. (Bu fırtına durumundaki çevresel potansiyel dönme enerjisidir.)SREH değerlerinde dikkat edilmesi gereken önemli ölçüler şunlar;

150-300 Arası= Küçük CAPE değeri ile birlikte de tek hücreli bir gök gürültülü fırtına oluşabilir. Büyük CAPE değeri ile birlikte süper hücre gelişimi de olabilir, ayrıca zayıf hortumlar da bu değerlerle oluşabilir. (F0, F1 kategorilerinde)

300-450 Arası = Küçük CAPE değerlerinde de süper hücre oluşma ihtimali vardır. Ayrıca güçlü hortum oluşum riski de vardır (F2, F3 kategorilerinde). İnsanları uyarın ve dikkatle önleminizi alın, mümkünse uzaklaşın.

450’den büyük ise = Bunu gördüğünüz zaman hemen bulunduğunuz yerdeki, diğer insanları da uyararak derhal tabanları yağlayıp bölgeden kaçmadan önce diğer kararsızlık ve konvektif faktörleri de incelemeniz kesinlikle şarttır, çünkü tek başına SREH değerlerinin ağır hava koşulları ile sağlıklı biçimde bir korelasyonu yok. Bu nedenle tek başına SREH 500 ise, emin olmak için bütün faktörleri gözden geçirin, aksi takdirde tahmininin eksik olduğundan, öngördüğünüz netice gerçekleşmeyebilir. Bu bütün SREH değerleri için aynen geçerlidir. Eğer diğer faktörlerde, SREH değerlerini çok net biçimde destekliyorsa; tahmin yaptığınız bölgede bir süper hücre oluşma ihtimali fazladır, bu değerdeki bir SREH ile diğer faktörlerle desteklendiğinde ayrıca çok güçlü hortumlar da oluşabilmektedir(F4, F5)

SREH’i şu şekilde izah edebiliriz; fırtınanın dönüş/rotasyon enerjisi, sistemin altında bulunduğu havayı dönerken zaten kendisi yukarı doğru çıkartabiliyor. Bu şu şekilde düşünün. Bir bardağa su koyun, içine şeker atın, kaşıkla hafifçe karıştırmaya başlayın. Bardağın dibinde, şekerler tabanın tam ortasına yığılma yapacak ve oradan yükselmeye başlayacaktır. Yüksek SREH değerleri uygun şartlarda havayı aynen bu şekilde dönerken yükseltebiliyor.

Şekil 3: İşte bu da süper hücrenin(supercell) görüntüsü; görüldüğü gibi rotasyonu o kadar kuvvetli ki kümülonimbus bulutu başlı başına kendisi yerel bir alçak basıncından ibaret olmuş (mezosiklon), bu yüzden yuvarlak görünüyor, çünkü o da tıpkı bir alçak basınç (Kuzey yarımkürede) gibi saatin tersi yönünde dönüyor.

• SREH, Thompson İndeks, CAPE, Lifted Index, Totals gibi bütün fırtına bileşen bilgilerini sunan çok güzel bir kaynak: http://www.lightningwizard.com/maps/ Böyle kaynaklardan yararlanabilmeniz için, terimlerin İngilizce karşılıklarını da bu makalem boyunca Türkçesi ile birlikte yazdım. Bu siteyi hodograf kullanırken, çok kullanacaksınız, bu yüzden kaydedin.

Severe Thunderstorm Index(STI) :

Adından da belli olduğu gibi, şiddetli gök gürültülü fırtınaların şiddetinin tahminini yaparken kullanılan bir indeks çeşididir. Bunun formülü diğerlerine göre karmaşık yapıda. Türkiye’de tahmin edeceğiniz gibi pek kullanılmayan bir indeks, bilgi, kullanmasının faydası açısından makaleye eklemeyi uygun gördüm. Amerikalılar, her yıl hortumların ve diğer güçlü fırtınaların yapmış olduğu milyonlarca dolarlık zararlardan, çiftçilerinin mağdur duruma düşmesinden, bıkmış usanmış önceden fırtınanın şiddetini bilelim ki insanları uyaralım, önlem alınsın diye bu indeksi geliştirmişler.

Formülü karmaşık gözüyor, makalemin tamamını sindirerek okuduktan sonra, bunun bir basit bir hesaplama olduğunu anlayacaksınız.

STI = 4.943709 – 0.000777 x CAPE – 0.004005 x WMAX + 0.181217 x EHI – 0.026867 x SSPD – 0.006479 x SREH

UYARI: İnternet sitelerindeki CAPE değerleri yerden 2 metre yükseklikten itibaren başlar (SBCAPE), bu formülün tamamında gereken CAPE değeri 100 hPa seviyesinden başlaması gerekiyor (ML 100 CAPE)

STI değerini bunun gibi otomatik hesaplayan bir programla da yapabilirsiniz.

Buradan deneyin: http://einstein.atmos.colostate.edu/~mcnoldy/SevereIndex.html

Manüel hesaplamalarda, EHI değerini, CAPE(100 hPa) ile SREH’i birbirine çarpıyor sonrada 160.000’e bölüyorsunuz. Direktif için, yan taraftaki tabloya bakın.

WMAX ise soundingde görülen, (dikey hava sütununda) en şiddetli rüzgârın knot değeri oluyor.

Çıkacak sonuçlara göre, yapılması gereken değerlendirmeler şu şekilde:

STI >3.5            şiddetli durum söz konusu değil
STI 2,5 – 3.5   küçük ve orta şiddette durum
STI 1,5 – 2.5    şiddetli durum

STI <1.5            hortum oluşturabilecek durum

Stmdr = Storm Direction – Fırtınanın açısal yönünü gösterir. Hodografta gösterilir. 700 hPa seviyesindeki rüzgârda bunu büyük oranda belirler.

StmSpd (kt) = Storm Speed = Fırtına hızı (knot değerinde), 10’dan düşükse hava kütlesi orajı olma ihtimali fazladır.

Gelelim, radara benzeyen ancak kullanımı yeni başlayanlar için hiç de kolay olmayan, şahsen benim de tam olarak çözemediğim Hodograf şeklini yorumlamaya:

AŞAMA 1: Önce sade bir hodograf nasıl bir şeydir görelim.

NOT: Çizmiş olduğum şekilleri kullanmanız serbest, ancak lütfen medeni bir şekilde referans göstermeden kullanmayınız, bu ayıptır.

Şekil 4 – Sade bir “Hodograf” Uyarı – Bu şekli bazı hava tahmin sitelerindeki, rainSPOT ile karıştırmayınız.

Yönler, haritaya göre ters konumda yer alıyor. Hodografı anlamaya çalışırken, bu (ters) yön dizilişine göre yorumlamayı yapacaksınız.

Mavi ile yazdığım değerler ise, benim rastgele olarak çizmiş olduğum bu hodograf da knot(kt) değerinden rüzgârı gösteriyor. Yani halkaları, eş değer rüzgâr izobarıymış gibi düşünebilirsiniz. Burada olan halkaların sayısı önemli değil, halkalar sadece, knot değerindeki rüzgâr hızının göstergesidir. Weatheronline’nın Hodografındaki gibi, çizgilerle bir rüzgâr cetveline sahip olan hodograflarda var.

AŞAMA 2: Bir hodograf nasıl okunmalıdır?

Bu aşamada numaralandırılmış bir hodografı anlamaya çalışmak oldukça basit. Numaralandırılmasa da üst rüzgârların, aşağı seviyedeki rüzgârlardan daha kuvvetli olacağını hesaba katarak anlayabilirsiniz.

Hodografı anlamayı belli başlı örnekler üzerinden aşağıda anlatacağım.

Tip 1: Süper Hücre ‘ Supercell ’

Değer 1 = 950 hPa Doğugüneydoğu 37 knot (eğer “raw data” şeklinde bulursanız, hodografı, “950hPa ESE 30kt” olarak gözükür.

Değer 2 = 850 hPa Güneydoğugüney 44 knot

Değer 3 = 700 hPa Güneybatıgüney 63 knot

Değer 4 = 500 hPa Güneybatı 76 knot

Değer 5 = 300 hPa Batıgüneybatı 109 knot

Rastgele çizmiş olduğum bu Hodografın niçin bir süper hücre olabileceğine gelince;

Öncelikle süper hücrenin oluşabilmesi için bazı temel koşullar var:

Koşul 1: Alçak seviyelerden orta seviyelere kadar uzanan rüzgârdaki etkili yön değişikliğinin var olması gerekir. Şekil 4’te etkin bir yön değişikliği var. Yani, rüzgârın yönünde (directional shear) mutlak değişimler var.

Koşul 2: Kuvvetli rüzgârların (speed shear) hodograf boyunca etkin olması gerekir, genel olarak çizmiş olduğum hodograf örneği buna uygun.

Koşul 3: Rüzgâr hızı alçak tabakalarda, 20 knotun üzerinde olması, 500 ve 300 milibar düzeyinde ise 100 knotu aşması, süper hücre oluşumu için makbuldür.

Koşul 4: Hodograf da basınç yükseltileri arasında açık şekilde bükümlü kavislerin varlığı süper hücre oluşumunu kolaylaştırır. Değer 2 ile değer 4 arasında bir net bir büküm var.

Tip 2: Tek Hücre / Hava Kütlesi Orajı ‘ Single-Cell / Pulse Thunderstorms ‘

Az önce vermiş olduğum süper hücre örneğine göre ne kadar cılız bir görüntü, tabakalar arasındaki rüzgârda yön değiştirme ve hızı oldukça düşük olması hodografı bu hale sokmuş.

Değerleri okumak yine aynı;

Birinci değer için; 950 hPa Kuzeybatıkuzey 7 knot – İkinci değer için; 850 hPa Batıkuzeybatı 11 knot

Üçüncü değer için 700 hPa Batıkuzeybatı 15 knot – Dördüncü değer için, 500hPa Kuzeybatı 20 knot ve beşinci değer içinse 300 hPa Kuzeybatı 15 knot diyeceğiz.

Hodografta böyle bir görünüm varsa; yağış ve etki bakımından oldukça kısa ömürlü tek-hücre (single-cell veya pulse storm olarak) bilinen bir gök gürültülü fırtınanın olabileceği sonucunu çıkartabilirsiniz.

UYARI: Sadece bu görüntünün tek başına olması kesinlikle yeterli değil, sounding tablosundaki lifted indeks, CAPE, CIN, K indeks gibi unsurları da kesinlikle göz önünde tutacaksınız, yoksa sakin havalarda da hodografın benzer şekiller hep var.

Peki, tek hücre denilen, bu gök gürültülü fırtınanın diğer özellikleri nelerdir?

1- Rüzgâr hızı yavaş olduğu için, bu kütle de yavaş hareket edecektir.

2- Yavaş hareket ettiğinden dolayı, aşağı yönlü rüzgârlar, yukarı yönlü rüzgârları kısa süre içinde kesecektir, bu nedenle fırtına kısa süre içinde radardan silinebilir.

3- Kısa süreli olması, mutlak az yağış bırakabileceği veya çevresini az (mesela rüzgâr bakımından) etki altına bırakacağı anlamına gelmez. Yalnız, birkaç dakikalık içinde olabilir. Varlıkları genellikle 1 saatten az hüküm sürer.

Şekil 5 – Wikipedia, “Air-mass thunderstorm” isimli makaleden alınmış. Tarafımca ayrıntılı biçimde Türkçeleştirilmiştir.

Peki, tek hücre tipi gök gürültülü fırtına nasıl görünür?

Aşağıdaki resim, yaz ve bahar aylarında son derece alışık olduğumuz bir görüntü, işte budur “tek hücre”…

Şekil 6 – Tek hücre tipi bir fırtına bulutu, ya da diğer bir adıyla hava kütlesi orajı, bahar ve yaz aylarında alışıla gelinen bir görüntü

Hava kütlesi orajı ile yüksek korelasyonlu birkaç indeks:

Modified Jefferson Index: (MJI) Sadece, tek hücre veya hava kütlesi orajı tahminlerinde yüksek korelasyon gösteren bir indeks biçimidir.

Hesaplaması: MJI = 1.6 x Tw₈₅₀ – T₅₀₀ – 0.5 x Tdd₇₀₀ (Tdd – yoğunlaşma depresyonu = T – Td, Tw = eşdeğer sıcaklık )

Değerlendirmesi:

27’den büyükse kutupsal hava kütlesinde gök gürültülü bir fırtına gelişebilir.
30’dan büyükse gök gürültülü sağanak kütleleri gelişebilir.

Rackliff Index: (RI) Bu indeks çeşidi de tek hücre veya hava kütlesi orajı tahminlerinde, yukarıdaki Modified Jefferson İndeks gibi yüksek korelasyon gösteren bir indeks türüdür

Hesaplaması: RI = Tw₈₅₀ – T₅₀₀ (Tw = eşdeğer sıcaklık )

Değerlendirmesi

25 olduğu zaman sağanak yağışlar olabilir

25 – 29 civarlarında ise, sağanaklara gök gürültüsü eşlik edebilir

30’dan büyükse, gök gürültülü fırtınaların oluşma ihtimali fazladır

TİP 3: Çok Hücreli Sistemler / Fırtına Hattı ‘ Multicells / Squall Line ‘

1- Genellikle 850 milibar 300 milibar seviyeleri arasında yani yukarı doğru çıkıldıkça, rüzgârın yönü çok değişmez, Yani süper hücreden temel farkı, süper hücrede rüzgârın yönü atmosfer seviyeleri boyunca değişmesidir.

2- Rüzgâr, hodograf boyunca oldukça kuvvetlidir, özellikle üst seviyelere çıkıldıkça rüzgârın şiddeti de giderek artar.

3- Türkiye’de bu tür fırtına sistemi, tek hücre tipindeki gibi bolca görülür. Radarda genellikle, kütlelerin batısında, güneybatında veya güneyinde sürekli yeni kısımlar oluşurken(sarı, hatta kırmızı, eflatun gibi); doğu ve kuzeydoğu tarafında ise erimeler görülür, yani radarda yeşilden maviye döner ve kaybolur.

4- Bu bakımdan, çoklu hücre sistemi, tırnak gibidir, bir taraftan fırtınanın aktif kısmı doğarken, bir tarafın da ölür. Her bir hücre yaklaşık 20 dakika sürer. Ancak, hücreler doğuştan birbirine yapışıktır. Hücreler, yeni doğarken genellikle (güney)batı tarafta, olgunluk döneminde sistemin ortasında yer alır. Sistemde sürekli bir devir söz konusudur. Oluşan yeni bir hücrenin aşağı yöndeki rüzgârı, bir önceki hücreyi zayıflatır ve öldürür, arkasından onu başkası zayıflatır. Süreç, koşullar korunduğu sürece böyle süregelir.

5- Şimşek haritalarında, soğuk cephelerle görülen şimşek sıraları, bu fırtına hattının varlığının sonucudur.

6- Dereçolar da hodografta böyle gözükürler.

Şekil 7 – NOAA sitesinden almış olduğum çok hücre sisteminin (fırtına hattı) oluşum görüntüsü

Şekil 8 – Çok hücreli sistemin/fırtına hattının radar görüntüsü

Önemli Not: Vermiş olduğum 3 tip hodograf örneği karmaşık olmayan durumlardır. Yani, çok hücreli bir fırtına sistemi, birden çok süper hücrenin bir araya gelmesi ile de oluşabilir. Ayrıca, süper hücreleri de az yağış bırakan, çok yağış bırakan tipler şeklinde ayrıma gitmedim. Bu diğer ayrıntılarda sizin araştırma konunuz olsun:

Çok hücreli fırtına sistemlerini kışın tahmin edebilmek için kullanılabilecek bir indeks çeşidi daha yazayım.

Boyden Index: Bu yaz dönemli çok başarılı çalışan bir indeks çeşidi değil, ancak kışın cephesel veya trof kaynaklı gök gürültü fırtınaların tahmininde oldukça başarılı sonuçlar veriyor. 700 milibarın altındaki kalınlıktan yola çıkarak kararsızlık incelemesi yapıyor.

Hesaplaması: Boyden = (700 – 1000 coğpotansiyel yükselik farkı) – T₇₀₀ – 200

İşlemin sonucu 94’ten büyük çıkarsa gök gürültülü bir yağış kütlesi gelişebilir.

Hodograf Oluşturmak İçin Öneriler

Burada, Meteoblue’nun sunmuş olduğu ETA model paneli var.

Bu modele ulaşmak için; http://www.meteoblue.com sitesine gidin.Sol tarafta bulunan, ‘Mymap Server’ bölüme gidin. Açılacak sayfa da sizi mail adresi soracak, ama sayfanın altında, “Register as a new user (Yeni kullanıcı olarak kaydol) diye başlayan bir forum var. Forumu doldurun. ‘Company/Institution’ (Şirket) kısmına öğrenciyseniz rastgele bir şey yazabilirsiniz. Formu doldurup, ‘ Register ‘ (Kaydol) dedikten kısa bir süre sonra vermiş olduğunuz e-posta adresinize şifreniz yollanacaktır. Bu sunucu, güvenlik sebebiyle 30 günlük aktif hesap sağlamakla birlikte, çok yüksek çözünürlükte istediğiniz, bölgenin istediğiniz boyutta çeşitli haritalarını çıkartmanızı da sağlar.

Buradaki, Java formatı, en iyi Google Chrome’da çalışıyor. Mozilla ve İnternet Explorer’da koordinatlar kayıyor, harita bozulabiliyor, tabi öncelikle Java eklentisinin, bilgisayarınızda çalışır durumda olması gerekiyor.Şifre size yollandıktan sonra, Mymap Server bölümüne giderek, kaydolduğunuz e-posta adresinizi kullanıcı adı bölümüne yazarak, panele erişiyorsunuz.

Panel’den ‘Sounding’ kısmına tıklayın. Ayrıca, ‘ Meteograms/City Forecast’ bölümüne de tıklayarak atmosferik seviye rüzgârlarına ulaşabilirsiniz.

Aşağıdaki harita da ben bu makaleyi yazarken ki, uydu analizi analizinin durumuydu. Sicilya adası civarlarında bir şimşekler rapor edilmiş, bir taraftan hodograf çizmeyi gösterirken bir taraftan da, bu hareketli bölgenin durumu nasılmış bakalım:

Hemen Meteoblue’nun sunduğu haritadan, o şimşekli bölgenin biraz batısında bir noktayı (Adanın doğusunda bulunan Syracuse isimli bir yerleşim yerini) tıklayıp seçtikten sonra, sağ üst köşeden, ‘ make Map ‘ (Harita oluştur) kısmına tıklıyorum ve sounding modeli açılıyor.

Bakalım, Sicilya’daki Syracuse isimli yerleşim yeri ne durumdaymış.

Şekil 9 Syracuse’un Sounding Modeli – Saat 06.00

Şekil 10 Uydu Analizi

Şekil 11 – Bu sefer rüzgâr aralıklarını hodografı çizerken, hayli genişlettim. Yan tarafta da, tabakaların rüzgâr hızını not ettim.

Zira yukarıda 104 knotluk rüzgâr da var. Çok hücreli sisteme oldukça uygun bir görüntü

Görüldüğü gibi rüzgâr, atmosferin seviyeleri boyunca, yön değişikliğine çok uğramıyor. Yukarı seviyelere çıkıldıkça şiddeti iyice artmış. Belki çok hücreli fırtına sistemine işaret ediyor olabilir. Bu yorumu yapmak hodograf oluşturmadan da mümkün. 300 seviyesinde rüzgâr 105 knot Batı güneybatı yönünden, 975 seviyesinde ise sadece 10 knot güneybatıdan esiyor. Süper hücre gelişemez, çünkü yön değişikliği ve aşağı seviyedeki rüzgâr hızı genelde 30 knotun altında… Zaten uydu analizinde hemen soğuk cephenin arkasında olması da bunun fırtına hattı olduğunu doğruluyor.

Fakat hodograf yok. Hemen sağ tarafta ise, atmosferin yukarı seviyelerindeki rüzgâr durumu oklarla belirtilmiş. Hatta bu sounding de bulunan rüzgârlar, Weatheronline’nın sounding modelinden de detaylı, yani daha detaylı bir hodograf oluşturabiliriz (elle de çizebilirsiniz, paint kullanarak da bilgisayarda oluşturulabilir.). Ben aşağıdakini, örnek olarak somutlaştırmak için hodografa çevireceğim. Yalnız buradaki gibi ayrıntıya girmeyeceğim. Sadece 5 katmana bakacağım; yer seviyesi, 975, 850, 700, 500 ve 300 seviyeleri ile ilgileneceğim. Sıcaklık ve Çiy noktası gezintileri boyunca, her iki değer birbirine uzak kalmış. Yani bulut oluşumu çok zor durumda gözüküyor. Yani, aslında hodograf çizmenin anlamı yok, çünkü zaten bulut oluşamıyor ama sırf göstermek için çiziyorum.

Önemli Not: Rüzgâr oklarının tablosal açıklaması aşağıda var.

Hiç yabancı dil bilmeyenler için de gayet net anlaşılır olduğu için, Türkçeye çevirmedim.

Şekil 12 – Wunderground’dan Alınmıştır

Burada da faydalanabileceğiniz otomatik rüzgâr çevirici var: http://www.csgnetwork.com/windspeedconv.html

Şekil 13 – İtalya Uydu Görüntüsü, ben ise 1 saat 45 dakika öncesinin sounding durumundan hodografı oluşturmuştum, görüldüğü gibi Syracuse’a bir kütle güneybatıdan gelmiş.

Hareketli Animasyon için BURAYI tıklayın – WEATHERONLINE

Bazı Faydalı Modeller;

Soaring Index (Yükselme İndeksi)

SREH, Thompson İndeks, CAPE, Lifted Index, Totals gibi bütün fırtına bileşen bilgilerini sunan çok güzel bir kaynak: http://www.lightningwizard.com/maps/

İnternet üzerinden böyle kaynaklardan yararlanabilmeniz açısından, terimlerin İngilizce karşılıklarını da bu makalem boyunca Türkçesi ile yazdım – bu siteyi hodograf kullanırken, kullanabilirsiniz, bu yüzden kaydedin.

Weatheronline Hodograf ve Skew-T Log-P Diyagramı

FANTEZİ SEVERLERE İNCE DETAYLAR

A. Dolu Tahmininde Dikkat Etmeniz Gereken 5 Altın Kural:

1- Rüzgarın yön değişimi atmosfer farklı tabakları boyunca fazla olmalı
2- CAPE değeri yüksek olmalı, özellikle 2000′den büyük olduğu değerlerde ceviz kadar dolu yağma olasılığı büyüktür.
3- PW (Predictable Water) değerinin 3.8 cm’den az olması gerekir. Fazla su yüklemesi işi zorlaştırır.
4- Dolu yağabilmesi için sıfır seviyesinin (freezing level) yer yüzüne yakın olması gerekir (650mb ve üstende). Ancak rakımca yüksek yerlerin, sıfır seviyesine daha yakın oldukları için her zaman daha fazla olduğunu unutmamak gerekir.
5- Atmosferin orta seviyelerinin nispeten kuru olması ıslak termometre sıcaklığını sıfırın altına düşebileceği için dolu olasılığını arttırır.

B. Şimşek Fırtınalarının Tahminde Dikkat Edilmesi Gereken 4 Altın Kural
1- CAPE değerinin 3.000 j/kg ve üstünde olduğu,
2- Çiğ noktasının alçak seviyelerde 18 dereceden fazla olduğu ,
3- PW (Predictable Water) değerinin 5.1 cm ve bunu aştığı zamanlar,
4- Rüzgarın yön değişimi atmosfer farklı tabakları boyunca fazla olursa aşağıdaki gibi bir şimşek fırtınası gelişebilir.

C. Deniz/Göl Etkisi İle Oluşan Yağışların Tahmininde Dikkat Edilmesi Gereken 5 Altın Kural

1) 850 milibar seviyesi ile yer seviyesi arasındaki rüzgârın yön değişimi 30 ° dereceden az olması gerekir.

2) 700 milibar seviyesi ile yer seviyesi arasındaki rüzgârın yön değişimi de 60 ° dereceden az olması gerekir.

3) Su (deniz) sıcaklığı ile 850 milibar sıcaklık farkının en az 13 derece olması şarttır.

4) 700 milibar seviyesinin üstünde enverziyon varlığı, deniz etkisi ile olan kar yağışını güçlendirir.

5) Ortalama rüzgâr hızının troposferin alt seviyesinde, 9 ila 40 knot arasında olması gerekir.

NOTLAR:

Koordinatörlüğünü yaptığım Weatheronline Türkiye sayfasındaki  sounding modellerine; İstanbul, İzmir, Antalya, Muğla, Bursa, Ankara/Esenboğa, Ankara, Çanakkale, Diyarbakır, Erzurum, Isparta, Kayseri/Erkilet, Samsun, Konya ve memleketim Kırşehir’i ekledim. Bütün şehirleri eklemek niyetindeydim ancak, bu sayıdan fazla olması istenmedi. Yunanistan kısmında Rodos ve Midili adasının çıktısı da olduğundan; Marmaris, Dalaman, Datça’dakiler, Muğla Hodografı ile beraber Rodos’a; Ayvalık, Dikili, Bergama, hatta Edremit’de bulunanlar ise İzmir çıktısıyla beraber Midilli’ye bakabilirler.

Bu makalemde adyabatik durumları çok açıklayamadım. Onu da gelecek sefer ki
makalemde açıklayacağım.

Umarım faydası olmuştur.

MEHMET CAN TANYERİ (White Fox)

m_tanyeri@ug.bilkent.edu.tr

REFERANSLAR:

Bollay B., and B. Beers, 1945: Hand Book of Meteorology, Mc GRAW – HILL, s. 300-385

Boyden, C. J. 1963: Meteor. Mag, 92, 198–210

Dixon, M., and G. Weiner, 1993: TITAN: Thunderstorm Identification, Tracking, Analysis, and Nowcasting—A radarbased methodology. J. Atmos. Ocean. Tech., 10, 785 – 797.

Haby J. , WAA, CAA And Hodographs – The Ultimate Weather Education Website – http://www.theweatherprediction.com/

Haby J. , Shear And Thunderstorm Type – The Ultimate Weather Education Website

Haby J. , Forecasting Hail – The Ultimate Weather Education Website

Galway, J. G., 1956: The lifted index as a predictor of latent instability. Bull. Amer. Meteor. Soc., 528–529.

Jefferson, G. J., 1963: A Modified Instability

Jefferson, G. J., 1963: A Further Development of the Instability Index

Maglaras, G.J. and K.D. LaPenta, 1997: Development of a Forecast Equation to Predict the Severity of Thunderstorm Events in New York State. National Weather Digest

Miller, R. C., 1972: Notes on analysisand severe storm forecasting procedures of the Air Force Global Weather Central. Tech. Rept. 200(R), Headquarters, Air Weather Service, USAF, 190 pp.

SkyStef’s Weather & Aviation Page – Source – http://www.skystef.be/

MAKALE EKİ
BURADAN İNDİRİN

(Videodaki boşluklar ENKA kayıtlarından kaynaklanmaktadır)

Bugün zayıflamaya başlayan soğuk hava dalgası Cemile Bahar ve kocası siklon İsmail, Cumartesi gününden itibaren yerlerini batıdan başlayarak ılık havaya bırakacaklar. Sonrasında mevsime uygun soğukça havalar tabii gene olabilir. Aşağıda geride bıraktığımız günler hakkında kısaca bir şeyler de söyledim, okumak isterseniz tıklayın.

;

Çok kar, soğuğun genelde yetersiz olması ve hava yeterince soğumuşken de yağışın yetersizliği nedeniyle İstanbul gibi deniz kıyısındaki illerde ancak yüksek yerlerde görüldü. Bunda tabii ilk tahminimde bahsettiğim soğuğun kökeninin Doğu Avrupa-Rusya-Sibirya olmamasının da etkisi vardır diye düşünüyorum (geçen seneden bir örnek de burada). Aşağıda İstanbul-Balmumcu’nun dünden bu yana sıcaklıkları var.

Gördüğünüz gibi gece saatlerinde sıcaklık nihayet karın erimeden birikmesine elverişli hale gelmiş, ama bu sefer de yağış zayıf kaldı. Yine şunu anlıyoruz ki, alçak basınç yağışlarının çok yakın geçiş yapmadığı zamanlarda (geride bıraktığımız sistemdeki gibi), sea effect mekanizması etkin çalışmazsa İstanbul’daki kardan pek bir şey olmuyor. 850 mb sıcaklıklarının bir türlü -10 ve daha düşük seviyede kalamaması sea effect’i azalttı. Santiago’nun da sanırım bu konuda söyleyecekleri var, yorumlara ekleyecektir.

Soğuk hava dalgasının ve eşlik eden siklonun yavaş hareketi sonucu ise başkent Ankara başta olmak üzere Anadolu’daki bazı yerler, sanırım gelmiş geçmiş en karlı Mart günlerini yaşadılar. Ankara kara gömülürken siklon İsmail’in güneyden taşıdığı ılık hava Anadolu’nun daha doğusunda sıcaklıkları uzun süre yüksek tuttu, bu da ilginçti.

Hepinize güzel bir bahar mevsimi dilerim.

——————-

Bu akşamdan itibaren ülkenin batı ve orta bölgelerini etkilemeye başlayan yağışlı ve soğuk hava dalgası Cemile Bahar‘ın bundan sonraki tartışmalarını ve şimdigörüsünü bu başlık altında yapacağız.

Zamanım olmadığı için herhangi bir ayrıntılı tahmin yapmıyorum. Santiago’nun İstanbul’la ilgili gün içinde yaptığı yorumları buraya alıyorum, söylediklerinin hepsine katılıyorum. Diğer bölgeler için de öteki kıdemli hava delilerinin tahmin başlığı altında yaptıkları değerli yorumlardan ve bu başlığın altına yapacakları yorumlardan faydalanabilirsiniz.

Ben 7-10 Mart 2011 sistemini 4-5 Ocak 2002 sistemine benzetiyorum, 850 hPa sıcaklıkları ve sinoptik görünümleri aşağıda belirttim. Özellikle basınç yerleşimlerinde inanılmaz bir benzerlik var, sistemin akış yönü de neredeyse aynı. Tek fark 850 hPa sıcaklıklarında. O sistemde İstanbul takribi -10C ile sistemi karşılamış, -12C ile kalbine dalmış. Büyük bir değişim olmazsa 7-10 Mart aistemini -8C ile karşılayacağız ve yaklaşık -9C ile sistemi yaşayacağız. Görünen o ki -10C psikolojik sınırı yine aşılamayacak.

Peki 2002 sistemi nasıl bir sistemdi? Akdeniz’de konumlanmış olan siklon 4 Ocak 2002 sabahı Karadeniz’e doğru yükselir ve herşey o anda başlar. Kar başladığında hava sıcaklığı -1C idi ve İstanbul’da 24 saatte 25cm. kar yapacak kadar kuvvetliydi. Sistemde yağışın “tümü” 0C ve -2C arasında kar olarak düşmüştü ve poyraz 60km civarında esmişti. Hatırladığım kadarıyla çok ıslak bir kar yağışı olmuştu ve sıcaklık 2C daha yüksek olsa tutmayacak cinstendi. O tarihte deniz suyu şimdikinden tahminen 3C-4C daha sıcaktır ve Havadelisi’nin bahsettiği gibi güneş ışınlarının etkisi minimaldi.

Bu sistem nasıl olabilir? Önce yağmur ile başlayacağını hepimiz biliyoruz zaten. Muhtemelen hava, dengesini belli bir sıcaklıkta bulacak ve tipik İstanbul kimliğine bürünüp o değerde çakılıp kalacaktır. Avantajımız kuvvetli poyraz ve sistemin Karadeniz’in en soğuk olduğu döneme rastlamasıdır. En büyük dezavantajımız ise güneş ışınlarının karayı çok çabuk ısıtabilmesi ve 850 hPa’daki soğumanın yetersizliğidir. Bu sabahki modelleri incelediğimizde Akdeniz’deki siklonun Karadeniz’e hareketi salı öğle saatlerinde başlıyor perşembeye kadar konumunu koruyor. Yani Doğu ve Güney Marmara için bu sistemin asıl başlangıcı Salı öğle saatleridir ve en etkili olacağı periyod salıyı çarşambaya bağlayan gece olacaktır. Perşembe günü ise enteresan şeylere gebe, 850 hPa sıcaklığı azalsa bile fırtına karayele dönerek devam edecek gibi görünüyor. Karayel ne demek? Balkanlardaki soğuk havayı tüm Marmara Bölgesine yaymak demek. Bir de yağışla çakışırsa tadından yenmez. GFS 06Z modeline göre “freezing level” yani donma seviyesi İstanbul için salı öğleden sonra 200 metre civarına düşüyor, kıyılarda örtü olması için zor bir kriter. Umarım Ozan Deniz arkadaşımızın söylediği olur ve yer sıcaklıkları modellerin öngördüğünden daha düşük gerçekleşir. Donma seviyesi karayel sayesinde Çarşamba gecesi iyice düşüyor ve şimdilik karkoliklere uykusuz bir gece vaadediyor

Kendinizi her türlü şarta hazırlayın ve ne yağarsa yağsın bu kusursuz fırtınanın tadını çıkarmaya bakın

2002 sistemi:

GFS 06Z çıktısı:

ECMWF 00Z çıktısı:

UKMO 00Z çıktısı:

Yeni yorumlarınızı buraya tıklayarak yapabilirsiniz, cevaplarınız için lütfen cevabı vermek istediğiniz yorumun altındaki ‘Cevapla’ düğmesine tıklayın. Teşekkürler.

Bu başlığı model güncellemelerine, ilgili tartışmalara ve buna bağlı olarak günden güne netleşecek olan tahminlere ayırıyorum. Pazar akşamı yeni bir başlık açacağım, onda da şimdigörü yapacağız. Olayın ana hatlarına ilişkin birkaç laf edeyim:

Soğuk, yüksek seviye rüzgarlarıyla kutup bölgesinden taşınıyor.

Doğu Avrupa’nın ve Rusya’nın buz gibi topraklarında oluşup uzun süre olgunlaşmadığı için son derece kırılgan olacaktır. Ayrıca Mart ayındayız, güneşlenmenin süresi ve dikliği arttı, soğuk hava artık yer seviyesinde çok birikemiyor. Bu yüzden, mesela İstanbul’un kıyılarında yağışın, devam ettiği sürece kar olarak düşeceğini, ama durduğunda çabucak erimeye geçebileceğini düşünüyorum. 200 metreden yüksek yerler, İç Ege, İç Anadolu’nun batısı filan ise coşar gibi duruyor. Ege’de ve Batı Akdeniz’de oluşacak, yeri ve şiddeti henüz tam belli olmayan siklonlar fena rüzgarlara sebebiyet verecek, bu kesin gibi.

Neyse, ince ayrıntı konuşmak için henüz erken. Kar açısından, soğuğun azcık artması ya da azalması kıyılar için büyük fark yaratır. Biraz doğuya ilerlemesi ya da batıda kalması da İç ve Doğu’da oluşacak kar örtüsünün yüksekliği ve dağılımını belirler.

Basın Bildirisi

“Bir ülkenin internet deneyimi ve tarihinin sansürlerle anılması çok trajikomik bir durumdur. İnternetin özü olan birey haklarının ve bireysel özgürlüklerin kısıtlanması, sosyal medya dünyasının özüne tamamen aykırıdır.

Bizler; Türkiye’nin dört bir yanından profesyonel veya amatör olarak blog tutanlar, internette günlük yaşantılarını ve birikimlerini ve deneyimlerini diğer insanlarla paylaşma hevesiyle yanıp tutuşan herkes, gelişmeleri endişe içinde izlemekteyiz.

5651 no’lu kanunun esnekliğinden mütevellit, 1 Mart 2011 günü, Google’a ait olan ücretsiz blog servisi Blogspot, Digiturk grubunun açmış olduğu dava sebebiyle erişime kapatılmıştır. Süper Toto Süper Lig’in yayın haklarının sahibi olan Digiturk bu davada, korsan olarak LigTV yayını yapan kişilere karşı kendi haklarını savunmak amacıyla hukuki süreç başlatmıştır. Ancak ilgili kanun gereği yasaklamaların, sitelerin adresleri ve alt-domainleri üzerinden değil; IP adresleri üzerinden yapılması sebebiyle Blogspot’a ait birçok ilişkili IP aralığı erişime kapatılmıştır. Böylelikle de binlerce blogger’ın kişisel sitesi sansür kurbanı olmuştur. Bazı bloglara bazı anlarda girilmesinin sebebi ise aynı IP üzerinde birçok blogun yer alması ve aslında her IP’nin yasaklanmamış olmasıdır.

İlgili kanunun esnekliğini ve nelere yol açtığını geçmişte birçok kez görmüşken, devlet sansüründen dolayı binlerce site yasaklanıyorken, Digiturk ve Google’dan daha duyarlı davranmalarını beklemek tüm blogger’ların hakkıdır. YouTube’daki korsan maç yayınlarını kaldırmak için yapılan özel yetki anlaşmasının bir benzerinin de Blogspot için yapılması ihtimal dışı değildir. Bugüne dek Digiturk ve Google bu konuda masaya niçin oturmamışlardır? Google kendi kullanıcılarının hakkını neden savunmamaktadır? Digiturk böyle bir topyekün sansürün yaşanacağını bile bile neden hâlâ, tek amaçları düşüncelerini diğer insanlarla paylaşmak olan bloggerları mağdur etmektedir? Öte yandan, Türkiye Cumhuriyeti’nin yasa koyucuları, vatandaşlarının ifade özgürlüğü hakkının gasp edilmesine neden hâlâ göz yummaktadır?

Kaldı ki bu korsan yayınları yapan kişiler, teknik bilgileri yüksek olduğundan bu yasaktan etkilenmemektedir. Tam tersine bu sansür, tek amacı blog tutmak olan internet kullanıcılarını etkilemektedir.

Digiturk, Google ve Türkiye Cumhuriyeti devletini artık bu sansür ayıbına karşı duyarlı olmaya, tüm sansür karşıtı internet kullanıcılarını bu harekete katılmaya ve tüm basın mensuplarını ifade özgürlüğüne destek vermeye davet ediyoruz.”

Yeryüzündeki cisimlerin renkleri, güneş ışınlarının soğurulmasında ve geri yansıtılmasına önemli rol oynarlar. Şehrin toplam inşaat yüzey alanının büyük olması güneşten gelen radyasyonun yüzeylerde daha fazla kırılma ve yansımasına sebep olarak daha uzunca bir süre yer yüzeyinde kalmasına sebep olmakta, bu da sıcak mevsimlerde şehrin sıcaklığını sürekli arttırmaktadır. Kışın koyu renk kıyafetler, yazınsa açık renk kıyafetler giyilmesi de benzer mantığın bir sonucudur.

Isı adacıkları, kışın şehrin ısısını muhafaza ettikleri için belki gereklidir, ama yazın sıcak olan bölgelerde etkilerinin azaltılması bakımından bazı uygulamalara gitmek şüphesiz zorunlu bir hal almaktadır (küresel ısınma etkilerini azaltmak için de tabii ki). Beyaz renkli çatı malzemeleri kullanmak, şehrin albedo (yansıtıcılık) miktarını arttırmak anlamında önemli bir çalışma olabilir. Hatta bu şekilde çatı aksamında yansıtıcı madde kullanarak, gelen güneş ışınlarının dörtte üçünün geri yansıtılabileceği ifade edilmektedir. Benzer şekilde yol yapım malzemesi olarak açık renkli asfalt kullanarak, güneş ışığının asfalt tarafından soğurulması yerine, % 50’sinin geri gönderilebileceği ve ortam sıcaklığını soğutabileceği öngörülmektedir.

Ama sorunun daha kesin çözümünün doğayla barışık kent mimarisinden geçtiğini görmek gerekir. Örneğin 13 milyonluk İstanbul’u 3 katlı binalarla 300 km2′llik bir alana kurmak yerine, 12 katlı binalarla site şeklinde tasarlayarak, 100 km2’ye sığdırabilirsiniz. Peki bu bize ne sağlar? Daha az çatı alanı oluşturarak, özellikle yazın sıcak günlerde fazladan ısı adacıkları oluşmasını engeller (200 km2 lik bir alan site çevresinde yeşil alan olarak kalır). Çevresindeki yeşil bitki alanıyla, şehrin içerisinde rüzgar koridorları (iyi bir imarla) oluşturarak şehrin ısınması engellenmiş olur.

Isı adacıklarını engelleme yöntemi olarak, “yeşil çatı” kavramı oluşturulmuş olup, binaların üstü çatı yerine, yeşil bitki örtüsüyle kaplanmaya başlanmıştır. Almanya’da yeşil çatı sistemleri yerel yönetimler tarafından desteklenmektedir. Almanya’da toplam çatı masrafının % 50’si yerel yönetimlerce karşılanmaktadır. Hatta yeni yapılacak inşaatlara yeşil alan tahribini önlemek için yeşil çatı sistemleri geliştirmesi karşılığında ruhsat verilmektedir.

Yeşil çatı uygulamasına bir örnek; ABD Chicago’daki City Hall binasıdır. (link Google Map’e götürür).

Ticaret merkezinin resmi ise burada. Yeşil çatı konseptine Türkiye’den, Nevşehir H.Avni İncekara Fen Lisesi Yurt Binası örnek olabilir. Toplam 500 metrekarelik yeşil çatı ve toplam 290 metrekarelik 13,5 kW’lık kurulu güce sahip fotovoltaik güneş panelleriyle elektrik üretilebilecek (haber). Los Angeles’ta bir projeyle, 10 milyon ağaç dikmek, 5 milyon evi yeşil çatıyla kaplamak, yolların dörtte birini açık renkle boyamak şehrin sıcaklığını 3° C azaltacağından hareketle faaliyete geçilmiştir. Bu projeyle, klima kaynaklı enerji masraflarında yıllık 170 milyon dolar kazanç sağlanabileceği düşünülmüştür.

Yoğun beton kullanımında şehirlerde kısa süreli kuvvetli yağışlarda ani su baskınları olmaktadır. Yeşil çatı sistemleri yağışın başlangıcında bu suyun %80′ini tutmakta olup, yağışın bir kısmı buharlaşarak atmosfere geri dönmektedir. Bu da ani gelişen su ve sel baskınlarında yeşil çatı sistemlerinin, suyun önemli bir kısmını tutma kabiliyetine sahip olduğunu göstermektedir.

Ama benim merakım şu. Türkiye’nin şu anki resmi kurumlarıyla, bu tür konseptlere geçebilme ihtimali ne kadardır? Yani 3-4 katlı binalarla devasa şehirler inşa eden, bunun yol açtığı geniş şehir alanlarında, ulaşım için 10-15 kişilik dolmuşlarla insanları şehir merkezine taşıyan, sonra kilometrekarelerce alana (İstanbul’da 303 km2 ve Ankara’da 284 km2, yaklaşık Kilis ili alanının 1/3′lük kısmının beton bloklardan oluştuğunu düşünün) ulaşan şehirlerin oluşturduğu ısı adacıklarıyla milyonlarca dolarlık projelerle uğraşmaya çalışmak, şehrin ısısını artıran siyah renkte asfalt döken bir belediyecilik anlayışı…

Ben size söyleyeyim. Türkiye’nin bu tür konseptlere geçebilme ihtimali % 0’dır. Çünkü bu ülkede bir grup insan; idare, kurum ve üniversitelerden düşünce anlamında fersah fersah öndedir. Bu önde olan insanlar, kurumsal bir birliktelik oluşturamadıklarından, bilgisiz çoğunluğun demokratik oyları her zaman öne geçmektedir. Bu da karar alma süreçlerinde (idari/kurumsal) bilgiden ziyade adam kayırma ve tanıdık ilişkilerinin öne çıktığı bir yapıyı beslemektedir. Projelerde; bilimin arka planda olduğu işler yerine, yapılıyor görüntüsü veren ihaleler ortaya çıkmakta, aslında teknolojik araçlar anlamında hiç de azımsanmayacak araç ve enstrümanlara sahip olunduğu halde, bunların asla bilim arka planıyla kullanılmadığı bir yapıyı göreceksiniz.

Kaynak: FreeMeteo.

Ankara ve İstanbul’da Şubat’ın 20′sinden itibaren (20′si dahil) Şubat, Mart ve Nisan aylarındaki kar yağışlı gün sayıları. İstanbul’da Atatürk Havalimanı ve Ankara’da Esenboğa Havalimanı baz alınmıştır. “Yağmur (veya yağmur çisesi) Kar (veya lapa lapa kar)” Aynı gün içinde her ikisini de yazanı kar yağışlı gün statüsünde saydım. Tabii şehir merkezlerinde ve yükseklerde durum çok farklı olabilir. Özellikle İstanbul’un bazı semtlerinde durum daha da farklıdır.

Sadece 2000 yılından sonrasının Şubat 20′den sonrası, Mart ve Nisan aylarını kapsadığı için genelleme yapmak da doğru olmaz. Ama sadece bunlara bakarak, özellikle Ankara için, ne kadar birikir (belki de hiç birikme olmaz) bilinmez ama, 1-2 defa daha kar göreceğimizi düşünüyorum.
Bakalım kalan zaman ne gösterecek.

Editör Santiago bildirdi:

“13-14 Şubat günlerinde Ukrayna’nın kuzeyinde müthiş bir siklon oluşuyor. Siklonun kuzeyden taşıdığı buz gibi hava Doğu Karadeniz’e kadar ulaşıyor. Bu soğuk hava Karadeniz’e batıda Odessa’dan girip deniz üzerinde yüzlerce kilometre kat ettikten sonra doğuda Trabzon, Artvin, Batum, Sochi gibi yerlere etkili yağmur, karla karışık yağmur ve kar olarak tüm enerjisini boşaltacak. Bölgenin dağlık yapısı daha fazla yağışın düşmesini sağlayacaktır. Siklon daha güneyde olsaydı Doğu Karadeniz kıyılarında unutulmaz bir kar yağışı görülebilirdi. GFS ve SKIRON modellerinin 06Z çıktılarına ait animasyonları aşağıda görebilirsiniz. An itibariyle modellerin bize söylediği, Artvin, Ardahan, Gümüşhane ve Doğu Karadeniz kıyılarının yüksekleri, Rusya’da ise Sochi civarının kara gömüleceğidir. Özellikle SKIRON, Sochi civarına 6 saatte 35 santim kar göstermiş. Takdire şayan bir sistem olacak onlar için. Bu sene GFS’in uğrattığı hayal kırıklıkları çok oldu, bakalım bu görüntü de değişecek mi?”

Lütfen yorumlarımızda sadece belirtilen gelişmelerle ilgili olan ve belirtilen tarih aralığındaki gerçekleşecek olayları bildirelim ve tartışalım. Teşekkürler. Yeni bir yorum yapmak için buraya tıklayın. Cevaplarınız için ilgili Cevapla düğmelerini kullanabilirsiniz.

Pazartesi günü Ukrayna üzerinden güneye hareketlenecek şu an var olandan bir parça daha soğuk bir hava kütlesi, yolu üzerindeki Karadeniz’den nem toplayacak. Bu nem, İstanbul’dan Hopa’ya kadar olan kıyı şeridi ve denize bakan yamaçlarda aralıklı yağışlara yol açacak. Sıcaklığın kara yeteceği Pazartesi gece saatlerinden itibaren sözü edilen yerlerde genellikle kar yağacak. Kar sağanaklarının biraz daha fazla süreyle etkili olacağı yerlerde etraf beyazlayacaktır. Yüksek yerler ve kuzey kısımlar başta olmak üzere İstanbul’un birçok yerinde de 1 Şubat Salı sabahı dışarıyı beyaz görmek muhtemeldir. Karadeniz nemiyle oluşacak kar sağanakları Marmara’nın güneyiyle Karadeniz bölgesinin iç kısımlarına kadar da sokulabilir.

Bu yani, bu kadar.

Yakaladığınız kar sağanağını ensesinden tutup getirin, hesap sorma vaktidir. Yeni bir yorum yapmak için buraya tıklayın, cevaplarınız için ‘cevapla’ düğmelerini kullanın.

Girit – Kıbrıs – Güneydoğu Anadolu rotasını izleyen bir Akdeniz siklonu, iç kesimlerde mevcut olan Ocak soğuğunun üzerine güneyden nem pompalayacak. Güzel kar yağışları görülmeye başlandı bile. DMİ’den bir harita:

Bu başlıkta, sadece bu olayı takip edip tartışalım. Karadeniz kıyılarındaki deniz etkisi karı için daha sonra ayrı bir başlık açacağım. Yeni bir yorum yapmak için buraya tıklayın, cevaplarınız için ‘cevapla’ düğmelerini kullanın.

“Radarın “maks” görüntüsü ile şimşeklerin oluşum yerini gösteren ilginç bir karşılaştırmayı koyuyorum. “Maks” radar görüntüleri, aslında bulutun hangi dikey uzanıma sahip olduğunda şimşek oluşturacağını göstermesi bakımından oldukça önemli, PPI görüntüleri tek bir seviyeyi gösterdiğinden (ürünler hakkında bilgi için buraya bakınız) bulutun dikey uzanımını anlamak mümkün değil. PPI görüntüleri ~300 km. mesafeyi kapsadığından uzak mesafelerdeki bulut oluşumları hakkında daha detaylı bilgiler veriyor. Ayrıca yeni kurulan İzmir ve Muğla radarları, bildiğim kadarıyla İstanbul, Balıkesir, Zonguldak ve bozuk Ankara radar grubundan farklı olarak polarimetrik kabiliyete sahip radarlar olduğundan (bilgi burada) kuru ve ıslak kar, dolu çapı ayrımları gibi üstün yeteneklere sahip radarlar.”

yukle.tc‘yi zaten kullanmıyor iseniz bu uyarıyı dikkate almayınız. Açmakta sorun yaşadığınız başka resim sunucuları var ise lütfen bu yazının altına yorum olarak giriniz.

Sonra o araba görünür, kırmızı ışıkta durur. Karla kaplıdır. Yolun tepelerin arasından kıvrıldığı, şekli belirsiz bulutların çevrelerinin tül tül olduğu, grimsi beyaz doğu ufkundan çıkagelmiştir. Arabanın en kıyak yerleri gökten yere en hızlı, en kararlı inen hayta tanelerce işgal edilmiş; daha ağırbaşlı olanlar farlarla aynaların kenarlarına usulca yapışmıştır. “Kar var demek o tarafta”, diye fısıldaşılır, “soğuğu gelmiş buraya da”. Kafalar sallanır. Arabanın sürücüsü, başka türlü şeyler hissedilen bir alemden gelmiş, imrenilen bir yabancıdır. Gerçi onun umrunda değildir ya… Direksiyon salladığı saatler boyunca azala çoğala yağan kar, hayattaki her şeyin başına gelebildiği üzere sıradan bir şeye dönüşmüş; hatta şoförün kırmızıda durduğunda tekrar farkına vardığı dünyanın kendi binbir rengini özletmiştir. Yol üzerinde dükkanı olan esnafın bakışları kaportanın üzerinde gezinmektedir, adamcağız anlam veremez.

Yeşil yandığında, karsız şehir ve ahalisi için rüyanın içindeki ilgisiz bir rüya olan o kısa dakika biter. Karla kaplı araba batı istikametinde gözden kaybolur, beyaz dünyayı da beraberinde götürür. “Gittiğin yerde hava soğuk bile değil karla kaplı araba, o karlar sana kalmaz!” diye haykırmak isteyenler olur, ama susarlar. Değmez çünkü, bu yalan dünyada kime ne kalmıştır ki zaten… Bunu karsız şehir de bilir, karsız şehrin karla kaplı arabaya gizli gizli gıpta eden delileri de. Bilirler bilmesine, yine de içlerinde bir ukte kalır. Eh, kısmet.

Sağ sütunda “Son 100 Yorum (tarih sıralı)” diye bir link var. Ona tıkladığınızda açılacak olan yeni sayfada, blogun bütün sayfa ve başlıklarına yapılmış olan son 100 yorumu tarih sırasıyla görebilirsiniz. (Görüntülenen yorum sayısını arttırabilirim ama yeni açılan sayfanın şişmemesi ve kolay yüklenmesi için 100′de kestim).

Herhangi bir yorumun üzerindeki mavi linke tıkladığınız zaman o yorumun orijinaline yönlendirileceksiniz. Böylelikle yoruma cevap da yazabilirsiniz. “… yapılan yorumlar” yazmasına aldanmayın, tek bir yorumun linkidir.

Genel olarak meteoroloji camiası, özellikle amatör çevreler, Türkiye’yi hemen hemen aynı doğrultuda etkileyen Kuzey Atlantik Salınımı’nın (NAO) ve Arktik Salınım’ın (AO) değerleri birbirine zıt eğilimler gösterince duraksıyor, yorum yapmaktan özellikle kaçınıyorlar. Bazı olasılıkları göz önüne alırsak, durum çok da belirsiz olmayabilir. Odaklanmamız gereken yer “Kuzey Atlantik” olmalı. Ben bu makalemde, negatif eğilimli AO ile nötre yakın veya pozitif NAO etkileşimini göz önünde bulundurarak, kendi gördüğüm bir olasılıktan, kendi uzun vadeli hava tahmini tekniğimi de yansıtarak, hibrit bir kalıp model (pattern) oluşturmaya çalıştım.

Şimdi öncelikle aşağıdaki haritaya bir göz atın. Dikkatli bakın, oklar bazı yerlerde daha büyük, yani kutup soğuklarının negatif AO durumunda güney enlemlere indiği etkin yerler:

Kutup girdabı (polar vortex) zayıfladığında, kuzeydeki soğuk hava aşağı enlemlere dağılma eğilimi gösterirken, etkin rotasını ağırlıklı olarak okyanus üzerinde daha güçlü yapıyor (belki de herhangi bir coğrafi engelle karşılaşmayacağı için ağırlıklı olarak buradan yapıyor da olabilir). Bu etkin yönün varlığını sürdürebilmesi için veya kuvvetli olması için İzlanda Alçak Basıncı’nın zayıf veya yerinde hiç olmaması lazım.

NAO değeri subtropikal bölge ile (hepinizin tanıdığı Azor Adaları) ile, İzlanda bölgesi arasındaki basınç farkının artması ile yukarı değerlere yüksekliyor. Ancak, İzlanda Alçağı’nın çok da değişmeden, Azor yükseğinin tek başına güçlenmesi ile de NAO’nun yükselebileceğini de her zaman göz önünde bulundurmamız gerek. Özellikle negatif AO durumunda, NAO yükselirken, Kuzey Atlantik üzerinde “engelleme mekanizması” kurabilecek bir İzlanda alçağının varlığını ve konumlanmasını dikkatle inceleyerek uzun vadeli öngörü yapmamız gerektiği kanaatindeyim.

İzlanda Alçak Basıncı, Arktik Salınım (AO) negatif eğilimdeyken güçlenirse, (yani bu şekilde, NAO’yu pozitife çıkartırsa veya nötre yakın değerlere getirirse) bu alçak basınç alanının saatin tersi yönündeki dönüşü; kutupsal soğukların aşağı enlemlere giderken Kuzey Atlantik’ten izlediği ana güzergâhını değiştirebilir. Kutupsal girdabın zayıflığı nedeniyle dağılma meyli gösteren soğuk hava, engelden dolayı bu ana akımını başka yerlere çevirebilir. Örneğin Atlas okyanusunun etkisine uzak, başka bir deyişle NAO’nun daha zayıf etkileyebileceği bir yerde; Sibirya düzlüklerine veya Avrupa Rusya’sı üzerine çevirebilir. Yalnız, burada şunu da karıştırmamak lazım, Sibirya üzerinde zaten negatif Arktik Salınım durumunda kuzeyden Kuzey Atlantik’teki kadar şiddetli olmasa da bir akış var ancak, Atlantik Okyanusu’ndaki “engelleme” bunu çok daha güçlü hale getirebilecektir.

İşin özü, bu engel mekanizmasına için ön şart, zayıf olmayan bir İzlanda Alçağının, 2-3 çekirdekli hale gelmedikçe, alanında konumlanmasıdır. Birden fazla çekirdekli Alçak Basınç durumunu ise aşağıda anlatacağım.

Klasik olarak; soğuk hava getirebilecek sistemler açısından, Türkiye’de tahmincilerce NAO’nun 1 ila -1 olmasına veya yükselmesine, AO’nun da nötre yakın veya -2’nin üzerinde olmasına veya yükselen bir eğilim göstermesine odaklanılır. Bunlar yanlış değil. Ancak, bunları tek başına değerlendirmeyi de ben yetersiz buluyorum. Çünkü 1 ila -1 arasındaki NAO değeri veya yükselen NAO değeri ile nötre yaklaşan AO değerinde sadece bir meteorolojik çeşitlilik olabilir. Bunlar tek başına, biz soğuk beklerken bizi ters köşeye yatırabilirler. NAO ve AO’nun etkisi Türkiye’ye uzaklık sebebiyle her zaman doğrudan olmuyor, sadece uç değerlerde genel etkilerini açık şekilde görebiliyoruz. Zira, geçmiş arşivlerden de bakacak olursanız, negatiften nötre yükselen AO durumu varken veya NAO da 1 ila -1 arasında değerdeyken soğukların Türkiye’ye yine de gelmediği dönemleri görebilirsiniz. Benim, bu makalemde hipotez olarak ileri sürdüğüm “ engelleme mekanizması” ile işte bu soğukların gelmediği veya geldiği durumları açıklamaya çalıştım. NAO ve AO’nun, uygun kabul ettiğimiz durumlarının hepsinde Kuzey Atlantik’teki “engelleme mekanizması” yeterli düzeyde ne yazık ki oluşamıyor. Bu nedenle, sanal atmosfer çıktılarını ileriye dönük öngörülerde bulunmak için yorumlarken her zaman için, Kuzey Atlantik üzerinde (İzlanda, Grönland, Norveç çevresine) yeterli düzeyde engelleme var mı yok mu buna odaklanmamız şart.

Bir diğer önemli nokta ise, bu engelleme mekanizması, NAO ve AO’nun her ikisi de -1’inde altında olduğu veya AO’nun aşırı negatif veya ikisinin de negatife meyilli olduğu durumlarda da oluşabiliyor, bir bakıma bunlardan da bağımsız olarak da oluşabiliyor. Böyle zamanlarda oluştuğunda, genelde İzlanda Alçak Basıncı’nda bariz bir görünüm var, bu da, “birden fazla çekirdekli ve coğrafik olarak daha geniş alanda hüküm sürüyor” olması, belki normallere göre daha alçak bir basınca sahip olmuyor ama, bu nitelikte olması da, engelleme mekanizmanın oluşmasını sağlayabiliyor. Bu makalede bunun da örneğini vereceğim.

Bu daha aktif bir Sibirya Yükseğinin oluşmasını ve bunun yayılıp daha geniş alanları etkilemesini de sağlayabilir. Aşağıda 2007 yılından bir örnek…

Burada sağdan birinci değerler NAO, sağdan ikinci değerler ise AO değerleridir.

Bu 24 Şubat 2007’deki durum, makalede anlattığım durumun gerçekleşen hali, İstanbul semalarında poyraz var, hem de kutuptan iniyor.

Kuzey Atlantik, alçak basınç merkezleriyle dolunca, (burada dolmasından ziyade estirdikleri rüzgar yönü önemli) aşağı enlemlere inme eğilimindeki kutupsal soğuk dağların olmadığı yerde “Avrupa Rusya’sından”, güneye iniyor. Bu örnekte, iddia edilen “hızla yükselen AO durumu” yok. [Haritada göstermiş olduğum kırmızı oklara dikkat – Yüksek basıncın saat yönündeki spin hareketi soğuk havayı kutuptan bize kadar çekiyor.] Engelleme Mekanizması oluşmuş ve çalışıyor…

Yukarıdaki grafikler ise 2007 Şubat ayına ait, her iki ilde de yaklaşık 9 derecelik sıcaklık düşüşü gerçekleşmiş.

2005’teki bir örnekte, AO oldukça negatif ama bahsettiğim durum burada gerçekleşebilmiş.

Belki aşırı negatif durumda bile bunun görülmüş olması çok yukarı enlemlerde birbirine bağlantılı alçak basınçların kollektif olarak Atlantik hattı boyunca, bir engelleme yapmış olması olabilir, çünkü dikkat ederseniz Norveç’in kuzeyinde Amerika’nın doğu sahiline kadar kutupsal soğuk ciddi derecede engellenmiş (kenar izobarlarından onu tek bir AB merkezi gibi düşünerek, engellemeyi rüzgar akımından görmeye çalışın, zaten İrlanda’daki kuzeyli akım oldukça zayıf). Bu diziliş Moskova civarında bir Yüksek basınç varlığına ve akabinde Türkiye’ye soğuk hava gelmesi ile sonuçlanmış.

Aşağıdaki sıcaklık tablolarını inceleyelim şimdi de…

İstanbul, gündüz bile 0’ın üstüne çıkamamış. Nötre yakın AO da bile böylesi güzel bir sistemi her zaman göremiyoruz, bu aşırı negatif AO’nun Türkiye’ye soğuk taşıdığı durum da yok değilmiş demek ki, yeter ki mekanizma olsun.

1972 yılına ait başka bir örnek daha vereyim.

Bu da 1976’dan…

Basınç merkezlerinin konumlarına dikkat ederseniz, Türkiye’ye her birinde kuzeyden soğuk akışını sağlayan dizilim var. Kuzeyimizde saat yönünde makara gibi dönen Yüksek Basınç merkezi (H) ve merkezi Türkiye’nin doğusunda konumlanan ve saatin tersi yönde dönen Alçak Basınç (T), vermiş olduğum örneklerde görülüyor.

Bu örnek de 1950’den…

Aşağıdaki harita ise 850 milibar (yaklaşık 1524 metre seviyesindeki) sıcaklık durumu, -20 derece sınırı Sinop’a kadar yaklaşmayı başarmış! Dikkat edin, yukarıdaki haritada “engelleme mekanizması” kusursuz.

Şimdi bu kadar örnek verdikten sonra 1950 örneğini biraz daha didikleyelim. 1-12 Ocak arasındaki AO ve NAO değerlerini verdim. Aşağıda 1 – 8 Ocak 1950 arasındaki basınç dizilimine göz atın.

12 Ocak 1950’de bile halen “engelleme mekanizması” varlığını sürdürüyor. Engellemedeki süreklilikte etkin kutupsal akıntının başka yerlere yer değiştirmesini daha da kolaylaştırıyor. Sadece bu örnekte değil. Bu makaledeki bütün verdiğim örneklerde belli bir süre engelleme mekanizması kurulu…

Bu örnek de 1954’ten…

Burada 5 Şubat 1954’e ait basınç dizilimi ve 850 milibar sıcaklık haritası var. Basınç dizilimine dikkatli bakarsanız, Atlantik’teki “engellenme” kusursuz.

Son bir örnek daha benzer durumlar;

6 Şubat 1956 – Basınç – 850 milibar Sıcaklık

Makalenin başında NAO’nun ve AO’nun negatif eğilimli durumlarında da mekanizmanın oluşabileceğini söylemiştim. En güncel olarak, 2011 Ocak ayının ilk haftası gelen soğuk havayı bu hipotezle de anlatarak bu negatif eğilime örnek vermiş olayım.

28 Aralık 2010 – Bakın bu tarihte AO da NAO da negatif eğilimliydi, Atlantik’te yine de bir engelleme mekanizması oluşabilmiş – birden çok çekirdekli AB’ye dikkat – güçsüzler ama geniş alanda etkililer…

Ve bu mekanizma 5 Ocak 2011’e kadar parçalansa da(İzlanda’nın doğusunda engel kalkmış) günlerce varlığını sürdürebilmiş. Bu konumlanma da Doğu Avrupa’da bir YB alanı doğurmuş. Aşağıdaki ise 28 Kasımın AO ve NAO değerleri:

Peki, aşırı negatif AO ile kutupsal soğuk nereden akmış olabilir? Bir taraftan da ikinci haritada Sibirya’daki YB’den gözünüzü ayırmayın. Cevabı aşağıdaki tablolarda:

Uydularla yapılan ölçümlere dayandığından bu sıcaklık kaydının kalitesine dair herhangi bir şüphe bulunmuyor. Bu yüzden ilginizi çekebileceğini düşündüm. Son üç aydaki düşüşün La Nina olayına (yani Büyük Okyanus’un tropik bölgelerindeki deniz suyu sıcaklıklarının normalin altına düşmesi, El Nino da tam tersi) bağlı olarak gerçekleştiğini söyleyebiliriz. Bu da okyanuslarda meydana gelen değişimlerin, aynı büyük yanardağ patlamaları (mesela Pinatubo) gibi sıcaklıkları küresel ölçekte kontrol edebildiğine güzel bir örnek. Bazı tahminciler ve iklimbilimciler, hem okyanus suyu sıcaklıklarının düşmesinden hem de güneş etkinliğinin azalmasından ötürü önümüzdeki zamanlarda küresel sıcaklığın düşmeye devam edeceğini söylüyorlar.

Göreceğiz bakalım.

Çünkü kar beyazdır, gelen güneş ışınlarını emmez, yansıtır. Kar ayrıca, radyatif (ışıma yoluyla) soğumayla da var olan ısı enerjisinin hızla yitirilmesini sağlıyor.

Kar örtüsü, pozitif geri besleme mekanizmasıyla da dünyanın genel olarak soğumasında, hatta buzul çağına girmesinde önemli rol oynar. Kar örtüsü varsa gelen güneş ışınları geri yansıtılır. Bu, sıcaklıkların daha da çok düşmesine ve daha çok kar yağmasına neden olur. Sonra sıcaklık daha da düşer, daha çok kar yağar… Bir teoriye göre bu mekanizma, dünyayı 650 milyon yıl önce devasa bir kartopuna çevirmiştir. Teori güçlüdür, kanıtları çoktur. Şu belgesel çok güzel.

Not: İç Anadolu’nun doğusundaki düşük sıcaklıklara dikkat çeken HavaTurka yorumcuları WindChill ve Özkaradağ‘a teşekkür ederim.

Yerbilimleri.com adlı siteyi işleten nazik insanlar, birçok alıntıya başvuruyorlar. Bakın benim Hissedilen Sıcaklıklar yazımın neredeyse tamamını kullandıktan sonra altına ne yazmışlar.

Ne kadar uygarca değil mi? Hem yazının sahibinin ismi geçiyor, hem de orijinal yazıya link var. Böylece hem onlar, “bunu ben yazdım” batağına sürüklenmiyorlar, hem de emeğe saygı gösteriyorlar, ürün sahibini onurlandırarak onu daha fazla ve daha iyi yazmaya teşvik ediyorlar. Yine onlar, şu sayfalarında şöyle yazmışlar:

Haritaların kısa hikayesine link de vermişler. Çünkü, emek veren kişinin hakkı teslim edilsin istiyorlar. Bravo.

En son örneği kendimden vereyim. HavaTurka’dan Arif Bey, geçtiğimiz yaz aylarında çok güzel ve açıklayıcı bir yazı yayımladı. Ben de bu yazıyı çok beğendim. Yazıyı hiç değiştirmeden, ana sayfada ayrı bir başlık açarak herkese duyurdum ve okumalarını tavsiye ettim. Kendi yorumlarımı da altına ekledim.

Öte yandan, diyelim ki siz bütün bütün alıntılar yapmak istemiyorsunuz, kendi yazınızı yazmak istiyorsunuz, ama bu blogda yazılanlardan da epey bir şey öğrendiniz, ve bazı cümleleri neredeyse aynen kullanmak gerekiyor. Buyrun yapın, hiç sorun değil. Ama mesela yazının sonuna şöyle yazın.

Bu yazı hazırlanırken Hava Delisinin Not Defteri’ndeki GFS Diyagramları yazısından yararlanılmış, alıntılar yapılmıştır. Teşekkür ederiz.

Ufak bir not ve orijinal yazıya link. Uygar, komplekssiz ve değerbilir olmak işte bu kadar kolay.

Diyebilirsiniz ki, ecnebi memleketlerde tahsil eden, münevver sınıftan eşek kadar adamsın, böyle ufak şeylere neden takılıyorsun… Eh, kısmen haklı da olursunuz. Fakat bence bir ülkede önemsiz, göz önünde olmayan insanların yaptığı küçük ahlaksızlıklar, daha önemli yerlerde, daha önemli kişiler tarafından yapılanların bir nevi temeli ve aynasıdır. KPSS kopya skandalı daha dün gibi, kopyacılar henüz ceza bile almadı.

Türkiye’de özellikle internet yaygınlaştığından beri, insanların emeklerini gasp edip bir de gasp ettikleri ürün kendisininmiş gibi onu satanlar ve bundan herhangi bir hicap duymayanlar feci biçimde arttı. Mesela, mizah yazarı Vedat Özdemiroğlu’nun Leman’daki iki resim arasındaki yedi fark köşesini utanmadan araklayarak Sabah’taki köşesinde kullanan Selahattin Duman… Vedat Özdemiroğlu çok zeki ve çok komik bir adamdır; Paşa Gönül Kriterleri lafını Selahattin Duman edemez, ama Vedat Bey eder. Gelgelelim Türkiye’de medyatik ve kudretli değilseniz emeğinizin çalınması kimsenin umrunda olmaz.

Ben de artık yazıp çizdiklerimi orada burada bulmaya başladım. Bir siteye yorumlar yapan sanırım yaşı da epey küçük bir arkadaş, ilerde nasıl bir fikir ve eser eşkıyası olacağının sinyallerini vermiş. Kendisi, benim AO indeksiyle ilgili yazdığım yazıyla, HavaTurka’dan sanırım Arif Bey’in yazdığı bir yazının şahane bir ‘kolaj’ını yapmış. Tam da benim AO yazısını yayınladığım 5 Ocak’ın iki gün sonrasında.

Yazı sadece yukarıda gösterdiğim kadar değil, devamı da var. Yazar arkadaş zaman zaman yine bizim cümleleri hafifçe değiştirerek, zaman zaman da kendi yorumlarını katarak uzun bir makale ortaya çıkarmış. Şimdi, insan aslında seviniyor, kendisi belli ki bizi takip ediyor ve yazdıklarımızı beğeniyor. Buna uygun olarak, makalesinin sonunda en azından bir referans, bir link, ya da “şuradan yararlandım, teşekkür ederim” diye bir ibare arıyorsunuz. Ama yok. Onun yerine ne mi var? Aşağıda.

Çok çarpık, garip bir algı da söz konusu. “Çalma ve değiştirerek ustaca yeniden kullanma işi bana aittir, saygı gösterin” mi demek istiyor acaba? Bir de, resimler “bir hava durumu sitesine” aitmiş. Bak bak.

Hırsızların cirit attığı bir mahallede evinizin kapısını kilitlemeden dışarı çıkar mısınız? Hayır, değil mi? İnternet çağında yazıp çizmek, insanda sürekli kapıyı açık bırakıp dışarı çıktığı hissini uyandırıyor. Bakalım daha neler göreceğiz.

Ankara diyagramlardan hazırlamaya çalıştım. Ne kadar faydalı bir çalışma olur bilmem ama hazırlayayım dedim. İnşallah faydalı olur. İlk başlarda ne kadar kararlı gözükürse gözüksün, bir sonraki çalıştırmada (run) tamamen değişebiliyor durum. 7 Ocak 06Z çıktısına kadar hiç olmamasına rağmen, 06Z’de ayın 11′inde kararsızlık başlıyor. Ama 12Z çıktısında bu kararsızlık gidiyor.

Benim anlatmak istediğim şu. Diyagramlara bakıp uzun vadeli tahmin yapmak çok faydalı olmaz. Ne kadar kararlı olursa olsun bir sonraki çalıştırmada her şey değişebiliyor.

Bir de 1-2 defa sistem gözüktü ama genelde bunlar kararlı değildi. En soğuk çıktılardan biriydi.

Sağ sütunda GFS Modeli En Son İstanbul Falı diye geçen, blogun en önemli linklerinden biriyle ilgili açıklamaları bu sayfada bulacaksınız. Şimdilik sadece grafiğin üzerindeki yazıları Türkçe’leştirip temel bilgileri veriyorum, daha sonra bu sayfayı da genişletiriz.

Yukarıdaki grafiğe, şu adresten, harita üzerinde gösterilen noktalardan ilgilendiğiniz birine basarak ulaşıyorsunuz.

Şu adresten de şehir adlarını kullanan diyagramlara ulaşabilirsiniz. Şehrin adını, sonra da “Ensemble T850 und Nds” (Topluluk 850 milibar sıcaklığı ve Yağış) yazan seçeneği işaretleyin, “Zeigen”a basın (Almanca: “Göster”). Yukarıdaki grafiğin bu sefer siyah arka planlısına ve enlem boylam yerine şehir adları yazanına ulaşacaksınız. Tek fark, yukarıdaki grafikte gri ile gösterilen “Hepsinin Ortalaması”nın (Ensemble Mittel), bu grafikte beyaz ile gösterilmesi.

GFS, açık yazarsak Global Forecast System (küresel tahmin sistemi), ABD Milli Çevresel Öngörü Merkezleri’nin (NCEP) küresel ölçekte çalışan hava tahmin modeli. Ana çalıştırma, kontrol çalıştırması ve bütün senaryoların hepsine birden, “GFS Ensemble” (GFS Topluluğu) deniyor.

Yeşil Çizgi: Ana GFS çalıştırması. (Çalıştırma = Run). Bu çalıştırma, bize önümüzdeki 1-4 gün için en gerçekçi model tahminini sunuyor, çünkü model en yüksek alansal çözünürlükle ve başlangıç koşullarına hiç dokunulmadan (dürtülmeden / pertürbe edilmeden) çalıştırılıyor. Alansal çözünürlük şu demek: Modelin hesaplama yaptığı harita, model doğu-batı ve kuzey-güney doğrultularında her 27 km’de bir çıktı üretecek şekilde hazırlanıyor. Bu 27 km’ye modelin alansal çözünürlüğü deniyor. Senaryo runlarında bu değer yaklaşık 100 km’ye çıkıyor, yani çıktı daha az ayrıntılı hale geliyor, çözünürlük düşüyor. GFS’nin ana çalıştırmasında 192 saatin ötesindeki çıktılar, senaryolar gibi düşük çözünürlüğe sahip. Bunu, 192 saatten sonraki özellikle yağış haritalarının daha yuvarlak, kaba ve ayrıntısız çizimlerinden anlayabilirsiniz. 192 saat sonrasında modeldeki ayrıntılar pek bir şey ifade etmediğinden, bilgisayar gücünden ve zamandan tasarruf edilmesi amaçlanıyor. Harita güncellenme zamanlarında 192 saat sonrasının ilk 192′ye göre çok daha hızlı güncellenmesi de düşük çözünürlüğün bir sonucu.

Kırmızı Çizgi: Son 30 yılın (ya da 1961-1990 periyodunun, emin değilim), gösterilen enlem / boylam için ortalama 850 milibar sıcaklık değeri. Kar manyakları için not: Arzu ettiğiniz aşırılıkların Türkiye için ne kadar anormal olduğunu kırmızı çizgiye bakarak anlayabilirsiniz.

Mavi Çizgi: Kontrol çalıştırması. Model baştan sona düşük alansal çözünürlükle (100 km), yani daha az coğrafi ayrıntı kullanılarak, ama ana çalıştırmadaki gibi gerçek başlangıç koşullarıyla çalıştırılıyor. Amaç, modelin başlangıç koşullarına dokunulmadığında öte yandan çözünürlük düşük tutulduğunda ne olacağına bakmak.

Öteki Renkler: Senaryolar. Biliyorsunuz GFS, çalıştırma menzili boyunca (384 saat) her saat daha fazla küçük hatayı bünyesinde biriktiriyor, bu hatalar sonra birleşip kocaman oluyor, buna bağlı olarak modelin güvenilirliği de menzil uzadıkça düşüyor. Senaryo çalıştırmalarının yapılmasındaki amaç, başlangıç koşullarını yapay olarak hafifçe değiştirip modelin buna nasıl tepki vereceğini, biriken hataların yön ve miktarının değişen başlangıç koşullarından ne derece etkileneceğini ölçmek. Her senaryonun başlangıç koşul seti, birbirinden farklı şekilllerde dürtülüyor (pertürbe ediliyor). Sonuçta yine bütün senaryo tahminleri aynı yöne gidiyorsa bu, başlangıç koşullarından ve modelin biriktirdiği hatalardan bağımsız olarak çok güçlü bir sinyalin var olduğu anlamına geliyor. Bu sinyal de uzun süreli (5-15 günlük) tahminlere zemin oluşturabiliyor. Senaryo çalıştırmaları uzun vadede kullanıldığı ve çözünürlük o menzilde pek de önemli olmadığı için, yine zamandan ve bilgisayar gücünden tasarruf amacıyla alansal çözünürlük düşük (100 km) tutuluyor.

Gri çizgi, mavi olan kontrol çalıştırması da dahil olmak üzere tüm senaryoların ortalaması. Bu ortalamanın harita üzerinde nasıl göründüğüne şuradan bakabilirsiniz (ENS). Yani ENS, başka bir model değil, GFS Ensemble’ı (topluluğu).

1-5 günlük tahmin periyodu içerisinde, ana model çıktısını gösteren yeşil çizgi, bazen öteki senaryolara göre çok farklı çıktılar sunabiliyor. Böyle de olsa, kısa vadede yeşil çizgiye itibar etmek gerekiyor. Nedenlerini yukarıda anlattım, ayrıca şu yorumda ve şu yorumda da tartışmıştık. Öte yandan, yeşil çizginin diğerlerinden saptığı zaman neden ısrarla sıcak yönde saptığını ise doğrusu bilmiyorum. Bunu modeli yazan bilim insanlarına sormak gerekiyor. Ayrıca bu konu, İsviçre hava forumunda da tartışılmış.

Öncelikle şu linki vereyim… Buradan NAO-AO-AAO-PNA’nın günlük kayıtlarının tümüne ulaşabilirsiniz. Kullandığım tüm veriler buradan alıntıdır. Paylaşımcılıkta sınır tanımamak gerektiğini düşündüğümü ve ancak hepimizin bu şekilde daha iyi bir noktaya geleceğimizi özellikle vurgulamak istiyorum. Bu blogdaki en büyük amaç da bu zaten. Eğer birileri kendisine bilgi saklayıp en iyi tahmini ben yapayım diye düşünüyorsa bence o yanlış yapıyor. Herkes öğrensin diye; AO-NAO dizilimi ile güçlü soğuk sistemler arasındaki bağlantı üzerine yaptığım çalışmayı tüm hava delilerine sunmaktan onur duyuyorum.

Şimdi, öncelikle ne yaptığımızı anlatalım. Hangi AO-NAO diziliminde soğuk sistemlerin geldiğini anlamaya çalışıyoruz. Bunu yaparken de arşiv verilerine başvuruyoruz. AO-NAO verileri ile Wetterzentrale’in reanaliz haritaları birleşince ortaya çok önemli bir çalışma çıkıyor. Olay (tez) şundan ibaret… AO’nun -2 ve daha negatif olup da NAO’nun +0,5 ila -0,5 arasında yer aldığı bir dizilim bize çok yüksek bir ihtimalle ekstrem sistemler getirmektedir. Sistemin gelmesi ve şiddeti; bu dizilimin 2-3 gün süre kendisini korumasına, AO’nun negatiflik süresi ve şiddetine, sıcaklık gibi mevsimsel şartlara bağlıdır. Ayrıca sistemin gelişinde Sibirya antisiklonu aktif ve kuvvetli ise Azorla birleşerek blokaj oluşturmakta ve blokaj soğuğun bizde kalmasını sağlayarak sistemin uzunluğunu arttırmaktadır. Burada önemli olan nokta NAO’nun nötre olabildiğince yakın olmasıdır. Çünkü çok tartıştığımız kuzey-güney koridorunun açılması bu şekildeki bir değerde mümkün olmaktadır.

Şimdi kısaca anlatalım:

Yukarıdaki AO-NAO değerleri Şubat 1985 efsane sisteminin değerleri. NAO’nun en fazla -1′e kadar düştüğünü gördüğümüz bu sistemde AO’nun en düşük -4′e yaklaştığını görüyoruz. Yukarıda verdiğim linkten günlük değerlere bakarsanız buradaki net günlük ölçümleri görebilirsiniz…

Gelelim AO’nun nötre çıkması tezine. HavaTurka’dan Arif Bey’in tezine Havadelisi’nin katkıları eklendiğinde ortaya çıkan “AO’nun negatiften hızla pozitife çıkması tezi” bence şundan kaynaklanıyor: NAO da genellikle AO ile birlikte hareket ettiğinden; AO hızla “sıfır”a çıkarken NAO daha önceden “sıfır”a yaklaşıyor ve o 2-3 günlük süreçte inecek olan soğuk inmiş oluyor… Bence sebep bu…

Ama asıl formül (altın formül) daha önce de dediğim gibi: NAO’nun “sıfır” noktasına yakın olup da AO’nun -2 civarı veya daha negatif olduğu durumdur… Atış Serbest’teki yorumlarda gösterdiğim gibi; bunun oluştuğu durumlar var. Özellikle gözlemlerimden edindiğim izlenimlere göre NAO ile AO arasında yaklaşık 2 puanlık bir fark oluşabiliyor. Bu da NAO -0,5 iken AO’nun -2,5′larda olabilmesini sağlıyor…

Yani asıl formül bu şekilde oluyor. Ama çok çok nadir bir durum bu. Sonucunda da çok ekstrem şartlar oluşabiliyor. Belirtmek istedim…

Bu da 1987 Mart’ındaki ekstrem sistemle ilgili…

AO eksilere inip çıkarken NAO sıfıra yaklaşmış ve oralarda tutunmayı başarmış.

Yani çözüm şu: NAO sıfıra yakın dururken AO’nun -2′nin altında olması gerekiyor ekstrem sistemler için.

Şimdi, tez anlaşıldığına göre Arif Bey’in tezinin neden eksik olduğunu anlatmaya çalışacağım. Arif Bey sadece AO’nun negatiften nötre çıkışlarında sistemin geldiğini söylerken ben bahsettiğim AO-NAO diziliminin gerçekleştiği tüm iniş ve çıkışlarda bunun gerçekleşeceğini düşünüyorum.

Arif Bey’in tezinin temelini oluşturan AO’nun negatiften nötre hızla hareketinin (Havadelisi’nin katkılarıyla hızlı demiştik) sistem getirmesi meselesinin istisnalarından bir örnek sunmak istiyorum. Şimdi ben “altın formül” diye adlandırdığım AO-NAO diziliminde; AO’nun -2 veya daha negatif, NAO’nun ise +0,5 -0,5 aralığında olduğunda sistemin gelebileceğini savunuyorum. Arif Bey’in tezindeki durumun sistem getirmesini ise NAO’nun genelde AO ile beraber hareket ettiğinden ve “altın formül”ün bu aşamada oluştuğundan kaynaklandığını düşünüyorum. Ayrıca ben AO nötrden negatife düşüp de NAO nötre yakın durursa da sistem geleceğini düşünüyorum. Önemli olan “altın formül” ün 2-3 günlüğüne de olsa korunması. Son olarak istisnaların kuzeydeki soğuk, mevsim özellikleri, güneybatımızdaki siklonlar vb. sebeplerle oluşabileceğini savunuyorum. Şimdilik giriş bitti. Örneğe geçelim:

Vereceğim örnek hepinizin bildiği efsane 1985 kışından… Bu kış 3 defa AO’dan nötre çıkış hareketi olmuş. (Ocak-Mart aralığında) Bir tanesi oldukça kuvvetli bir çıkış (yaklaşık 4 puan kadar) Bunlardan sadece ilkinde NAO bir müddetliğine uygun değerlere gelince sistem üzerimize inebilmiş, diğer ikisinde (ilginçtir 4 puanlık çıkışta da inmiyor, hem de 3-4 günlük bir çıkış bu; demek ki mesele AO’nun çıkması değil) ise inmemiş…….Ve ilginçtir şubat ayında gelen efsane sistem ise çıkışla değil inişle gelmiş. Uzun süreli olması ise muhtemelen YB’nin tam tepemize gelmesiyle açıklanabilir (NAO bayağı pozitife çıkıyor sonradan)… Şimdi gösterelim:

Bu çıkışta NAO’nun uygun değerlere son iki-üç günde gelmesi, sistemin tepemize inmesiyle sonuçlanmış. İlginçtir, NAO uygun değere çıkana kadar, soğuk Orta Avrupa’ya kadar inse de bize inememiş.

İkinci çıkış: 24 Ocak 1985

Aşağıda 24 Ocak 1985′e kadar gerçekleşen AO-NAO değerlerini görüyorsunuz:

İlginçtir ki; o kadar kısa sürede ciddi bir yükseliş ve o kadar ciddi negatif bir AO’ya karşın sistem gelememiş. Bir de bakıyoruz ki NAO uygun değerlerde değil. Azor yoksa Orta Avrupa’da sistem de yok demektir…

Üçüncü çıkış: 31 Ocak 1985

Biraz ufak bir çıkış olmakla beraber (2 puan) yine de hızlı bir çıkış diyebiliriz. Nötre çok yakınlaşan AO da istediğimizi vermiyor; halbuki Arif Bey’in dediği gibi AO önceki haftalarda -6′lara kadar düşmüş ve gayet de hazır görünüyordu. Şimdi değerlere bakalım:

Evet, burada da NAO’nun negatiflere düştüğü ve böylece uygun değerlerin yine oluşamadığı; dolayısıyla da sistemin inmediği görülüyor.

Halbuki AO nötre çıkmıştı kısa sürede. Ayrıca burada önemli olan şeylerden biri; AO ile NAO’nun bağımsız hareket edebildiğini görebilmemiz… (bazen… – Havadelisi)

Son olarak ise bir iniş sistemi: 17 Şubat 1985 (Nam-ı diğer ‘efsane 85 kışı’)

Bu sefer her ne kadar bir iniş de görsek AO-NAO değerleri tam istediğimiz düzene geliyor. AO -4lere kadar gerilerken, NAO nötre yapışıp kalıyor, düşmüyor. İşte bu noktada efsane geliyor… Değerler:

Şimdi burada iki kısım var:

Sistemin ilk kısmı-11 Şubat 1985: NAO uygun değerlerde değil, ama AO uzun süreli olmak üzere güçlü negatif ve soğuk hava NAO’nun çok eksilerde de olmamasının getirisiyle Orta Avrupa’ya hareketleniyor. Bizim hala çok sıcak olmamıza dikkat!

Sistemin ikinci kısmı-17 Şubat 1985: NAO’nun uygun değerlere çekilmesiyle Azor Orta Avrupa’dan biraz daha sokulunca soğuğu bize doğru itiyor ve efsane sistem başlıyor.

Burada önemli noktalar var:

1- AO çok negatif gitmiş ve kuzeyler çok soğumuş
2- Alttan oyacak siklonlar 17 Şubat’tan itibaren yok
3- NAO daha sonraları iyice pozitifleşiyor, kuzeyimizde güzel bir YB koridoru oluşuyor ve soğuk çok uzun bir süre bizde kalıyor.

Not: Bence sistemin bize inmesi “altın formül” ile bağlantılı ama sonrasında sürenin uzun olması ve soğuğun bizde kalması blokaj ve YB dağılımıyla ilgili…

Şimdi bence işin daha önemli olan kısmıyla bitiriyorum. Asıl olan AO değil NAO’dur. NAO’nun nötre en yakın olduğu zamanlarda kuzey-güney yönlü koridorlar açılır. Bu durum AO’nun negatif değerler almadan da soğukların bize gelebilmesini sağlar. Bunun en güzel örneği 4 Ocak 2002 sistemi. Bizim asıl problemimiz de bu. Yani son üç senedir ya AO çok pozitifmiş, ya NAO çok negatifmiş ya da Sibirya aktif değilmiş. Sibirya’nın aktif olup da NAO’nun nötre yakın olduğu durumlarda en ciddi sistemleri alabiliyoruz. Bunun en güzel örneği 1954 kışıdır (aralık-ocak-şubat ortalama 2,5C civarı). 1954 kışı boyunca NAO nötre çok yakın hareket etmesiyle ve Sibirya’nın da aktif olmasıyla birlikte 1839-2010 aralığında en soğuk kış (üç ay sıcaklık ortalaması açısından-1929’da ise ocak-şubat mart soğuk) rekoru kırılmış. Demek ki Sibirya aktifse NAO’nun nötre yakın olmasını beklemek lazım. Sibirya da AO’nun negatif seyrettiği mevsimlerde daha aktif olabiliyor. Kısaca durum bu…

Evet sanırım özetleyebildim durumu. Şimdi siz karar verin, bu sistem nasıl geliyor?

AO: Arktik Salınım (Arctic Oscillation): Kuzey yarımkürenin yukarı enlemlerinde, yani kutba yakın bölgelerde hava çok soğuktur. Bu soğuk hava, ağır olduğu için yüzeye çökme eğilimi gösterir. Buna bağlı olarak deniz seviyesinde bir yüksek basınç, onun üzerinde de bir alçak basınç oluşur. Atmosferin üst seviyelerindeki bu alçak basınca, kutbi girdap (polar vortex) denir. Kutbi girdap ne kadar güçlüyse, kutup bölgesindeki soğuk havayı çevresine o denli iyi sararak yukarı çeker ve yüzeyden güney enlemlere kaçmasına engel olur. Kutbi girdabın güçlü, kutup ve İzlanda bölgesindeki basınç değerlerinin düşük olduğu bu duruma pozitif AO denir. Tam tersine, kutbi girdabın güçlenemediği, böylece soğuk havanın yüzeyde kalarak kutup bölgesindeki ve çevresindeki deniz seviyesi basınç değerlerini yükselttiği duruma da negatif AO denir. Yüzeyde kalan bu soğuk hava kolaylıkla güney enlemlere kaçar, böylece özellikle kuzey ve batı Avrupa’da soğuk hava dalgaları görülür.

” />

Akademik klimatoloji literatüründe, AO’nun Türkiye üzerindeki spesifik etkisini konu alan makale neredeyse hiç yoktur. Bu konuda bildiklerimiz: AO’nun kuvvetli negatif modunda, Akdeniz havzasında ve kıta Avrupa’sında alçak basınçlar oluştuğu için biz bu alçak basınçların önünde ve güneyli rüzgarlarının etkisinde kalırız. Sonuç olarak yurdumuzda daha çok ılık ve -Orta ve Doğu Karadeniz kıyıları dışında- yağışlı günler görülür. Kuvvetli pozitif modda ise Akdeniz havzasında yüksek basınç hakimiyeti olur, böylece Türkiye yağış sıkıntısı yaşar. Sisli havaların etkisiyle hava normalden soğuk olma eğilimindedir, bu daha çok iç bölgeler için böyledir. AO indeksinin aşırı olmayan (yani nötre yakın) değerleri sırasında ise Türkiye’de soğuk ve yağışlı havalar, çok soğuk olmayan yağışlı havalar, yağışsız havalar gibi birçok durumla karşılaşılabilir. AO’nun nötre yakın değerlerinde kar fırtınalarının görülme olasılığının daha fazla olmasının, özellikle amatör meteorolog ve klimatologlarda bir araştırma şevkine sebep olduğu bilinmektedir

NAO: Kuzey Atlantik Salınımı (North Atlantic Oscillation): Dünya üzerindeki ısı enerjisi dağılımının eşitsiz olmasından ötürü kutup bölgelerinde, deniz seviyesinde yüksek basınç vardır. Tropik bölgelerde de alçak basınç vardır (ısınan hava yükseleceği için). Bu ikisine tepki olarak, alt-tropik ve alt-kutbi bölgelerde (yani kuzey yarımkürede sırasıyla Azor Adaları ve İzlanda civarında) birer yarı-kalıcı basınç alanı oluşur. Genelde, Azor civarında bir yüksek basınç, İzlanda civarında ise bir alçak basınç vardır. NAO endeksi, bu iki bölge arasındaki basınç farkının normalize edilmiş halidir. Yani: İzlanda ve Azor’daki basınç değerleri uzun yıllar ortalamasına yakınsa, ikisinin arasındaki basınç farkı da uzun yıllar ortalamasına yakın olacaktır. Bu durumda NAO indeksi sıfır civarında olur. Eğer iki basınç alanı da normalden güçlüyse, yani İzlanda alçağı daha alçak, Azor yükseği de daha yüksekse, NAO indeksi pozitif olur. Tam tersi durumda, mesela İzlanda’nın yerinde yeller esiyorsa, İzlanda gitmiş de yerine bir yüksek basınç gelmişse, Azor adalarının orada da siklonlar (alçak basınçlar) cirit atıyorsa, indeks negatiftir.

Şu aşamada AO ve NAO’nun neden -genelde- birlikte inip çıktıkları anlaşılabilir. AO negatif olduğunda kutbi girdap zayıf, kutup ve İzlanda bölgesindeki basınç değerleri yüksektir demiştik. Yani İzlanda alçağı zayıflamış, hatta yerine bir yüksek basınç bile gelmiş olabilir -> NAO indeksi de negatife meyleder. İzlanda bölgesinde bir yüksek basınç olduğunu fark eden Atlantik siklonları, güneye doğru kaçarlar -> Azor Adaları’nda basınç düşer, Azor yükseği zayıflar ya da kaybolur -> NAO indeksi negatif olur. Öte yandan, bazı zamanlarda AO’daki değişimler NAO’ya daha az yansır: Bu durumda neler olduğunun iyi araştırılması gerekmektedir.

NAO indeksinin Türkiye’ye etkilerine dair araştırmalar akademik literatürde bolca mevcuttur. Etkiler AO’nunkilerle aynıdır. Özellikle Murat Türkeş’in çalışmalarını tavsiye ederim.

AO ve NAO’nun, daha ziyade aşırı değerlerindeyken (çok pozitif ve çok negatif) Türkiye’ye etkilerinin daha belirli ve kestirilebilir oluşu aslında mantıklıdır: Bu iki patern de, Türkiye’ye uzak bölgelerdeki iklim değişkenliğini temsil ederler, bu yüzden de, sadece gerçekten kuvvetli olduklarında Türkiye gibi uzak bir yere olan etkileri bariz bir şekilde görülür. Zayıf modlarında (nötre yakın indeks değerleri) ise öteki etkenler (örneğin Batı Rusya ve Doğu Akdeniz’deki sıcaklık ve basınç durumu) devreye girer; bu yüzden de NAO ve AO indeksleri nötre yaklaştıkça Türkiye’deki hava durumu en fazla çeşitliliği gösterir.

Unutulmamalıdır ki AO ve NAO’nun Türkiye’ye etkileri daha çok kış aylarında görülür. Öteki mevsimlerde etki dereceleri azalır, yazın ilişki minimuma iner.

Bu yazıyı genişletip, Atış Serbest’e yaptığım yorumlarla zenginleştireceğim. AO ve NAO hakkında burada bulunması gerektiğini düşündüğünüz başka hususlara da yorumlarınızda yer verebilirsiniz. Sorularınız olursa bu sorular etrafında gelişecek tartışmalarla da yazıyı tamamlayıp, “Derslik” bölümüne koyarız.

Konya tahminleri İbrahim Akan (Çihiro) tarafından yapılmaktadır. Bu sayfaya, üst menüdeki Tahminler sekmesinden Hava Delilerinin Tahminleri bağlantısının yanında beliren linkle de ulaşabilirsiniz. En güncel tahmini görüntülemek için bu sayfayı yeniden yüklemeniz gerekebilir.

Dikkat: Yüksek ve düşük sıcaklıklar, belirtilen 24 saatlik periyotta ölçülmesi beklenen en yüksek ve en düşük sıcaklıkları göstermektedir. Örneğin, günün en düşük sıcaklığı sabah erken saatlerde ölçülebileceği gibi, gün içinde hava şartlarından dolayı oluşacak soğumadan ötürü, geç saatlerde de ölçülebilir.

Konya’nın (Meydan İstasyonu) 1949′dan bu yana olan aylık ortalama sıcaklık ve 1931′den bu yana olan toplam yağış değerlerini aşağıdaki bağlantılardan indirebilirsiniz:

Sıcaklık, Ortalamadan Sapma
Yağış, Ortalamadan Sapma

Simgelerin açıklamaları aşağıdadır. Resmi üzerine tıklayarak büyütebilirsiniz.

Ajanslara geçtiğimiz Ekim ayında düşen yukarıdaki ‘haber’, amaçlandığı üzere olağanüstü ilgi gördü. Avrupa’nın özellikle kuzeyinde Aralık ayı boyunca süren soğuklar bu ilgiyi diri tutuyor, haber sık sık anılıyor, anımsatılıyor.

Tahminin, ‘Polonyalı bilim insanları’ tarafından yapıldığı söylendi. Bu bilim insanlarının, Avrupa’yı kışın olması gerekenden daha ılık yaptığı bilinen Gulf Stream sıcak su akıntısının yavaşladığını keşfettikleri, ve bu olayın bu kış Avrupa’yı görülmemiş soğuklarla baş başa bırakabileceği belirtildi. İklimbilimciler ve meteorologlar konuyu tartıştılar, böyle bir olasılığın gerçekten var olup olmadığıyla ilgili açıklamalar yaptılar.

Bu ayın başında ise RealClimate sitesinde şu haber çıkmış, ben yeni gördüm. “Bin yılın soğukları” iddiasının kaynağı olarak gösterilen Polonyalı iklim araştırmacısı Mikhail Kovalevski’nin sözlerine kulak verelim:

Bir kısım medyadaki haberler gerçekten inanılmaz. Bir radyo kanalı için benle röportaj yapan bir gazeteci, Gulf Stream şayet durursa bunun teorik olarak hangi iklimsel etkilere yol açacağını sordu. Ben de, bu tamamen varsayımsal senaryonun Polonya’da çok daha soğuk kışlara yol açacağını söyledim. Birkaç gün sonra internette gördüğüm ise şuydu: Gazeteci, bağlamları dışına çıkardığı benim bazı ifadelerimle kendi sözlerini öyle güzel harmanlamıştı ki, ortaya tamamen farklı yeni bir anlam, kesinlikle absürd bir tez ortaya çıkmıştı. Benden yaptığı alıntılar doğruydu (ama ifade edildikleri bağlamın dışındaydı), onun için bir düzeltme de talep edemedim.

Hikayenin tamamını buradan okuyabilirsiniz. (RealClimate’ın WattsUpWithThat ile ilgili iftiralarına ise kanmayınız, o da çok iyi bir blogdur.)

Bu olaydan biz neler çıkardık? Medya, yerli ya da yabancı fark etmez, ses getireceğini düşündüğü her türlü abartmayı hiçbir beis görmeden ve toplumsal sorumluluk hissetmeden önümüze sürebiliyor. Haberin kaynağını ve güvenilirliğini iyice sorgulamadan değerli zamanımızı harcamamalıyız. Ve en azından bir yabancı dili okuduğumuzun tamamını anlayacak şekilde öğrenmeliyiz ki internet çağında dünyayı takip etmek için başkalarına muhtaç olmayalım.

10 Aralık Cuma’dan itibaren Türkiye, İskandinavya – Balkanlar istikametini takip ederek Trakya’dan Türkiye’ye girecek soğuk hava kütlesinin etkisi altına girecek. Bu soğuk hava, şiddeti itibariyle mevsime gayet uygun; zayıf ya da çok kuvvetli değil, tam ayarında. Öte yandan, soğuk havanın önünde, şu anda Türkiye üzerinde bulunan hava kütlesinin ve Türkiye’yi çevreleyen denizlerin gayet ılık oluşu, soğuk ve ılık havanın karşılaştığı yerlerde oluşan alçak basınç merkezlerinin kuvvetli ve sayıca fazla olmasına yol açıyor. Aşağıda gösterdim:

Bu “tepki” alçak basınçları, yukarı seviye rüzgarlarıyla kuzeye doğru hareket ederken, yerlerinde sürekli yenileri oluşacak. Soğuk hava da doğuya doğru yavaş hareket ediyor, hatta çok fazla ilerlemiyor. Yani aynı mekanizma görece uzun süre (2-3 gün) devam edecek, bu da yağışların uzun süreli olmasına yol açacak.

Tüm bölgeler için ayrıntılı bir tahmin yapacak zamanım ne yazık ki yok… Ayrıntıları siz tartışırsınız Ben sadece önemli bulduğum birkaç nokta hakkında görüş bildirmek isterim.

* Denizler ılık olduğu için ve yukarıda anlattığım mekanizmanın geniş zamana yayılmasından ötürü, buharlaşma ve dolayısıyla alçak basınçların etrafında toplanan nem miktarı çok fazla. Buna uygun olarak, İç Ege, Göller Bölgesi, İç Anadolu ve Batı Karadeniz’in iç kesimlerindeki, ayrıca Marmara’nın doğusunun yüksek yerlerindeki (200 metre ve üstü) kar yağışları çok yoğun olabilir. Özellikle Ankara’yı öteki şehirlere bağlayan ana yollarda, ve Yalova-Bursa yolunun Süpürgelik geçidinde durum hiç iyi olmayabilir, hafta sonunda mecbur kalınmadıkça yola çıkılmasını tavsiye etmiyorum.

* Aynı ılık denizler, yer seviyesindeki rüzgarın deniz üzerinde uzun bir yol izleyerek geldiği İstanbul gibi yerlerde ise havanın çok fazla soğuyamamasına yol açacak (klasik Aralık ayı vaziyeti). Bu yüzden Marmara’nın doğusu ve Batı Karadeniz kıyılarında, alçak yerlerde uzun süre karla karışık yağmur ve kar görülse bile, bu yağışın örtü yaratacak ya da hayatı etkileyecek boyuta geleceğini sanmıyorum. Örnek: İstanbul-Kadıköy, İzmit merkez gibi yerlerde ara ara yoğun kar yağışı bile görülse bu kar ya tutmayacak, ya da çok geçmeden çamur olacaktır.

* Ankara ve Konya gibi karasal iklim şehirlerinde oturan kar severler makus talihlerini bu sistemle bozguna uğratacaklar. “Doğru dürüst kara” olan ve yıllardır süren hasretleri inşallah büyük ölçüde sona erecek. Ne kadar nispet yapsalar haklarıdır. Kendilerinden rapor bekliyoruz.

* İstanbul’da ve Marmara’nın doğusunda deniz etkisiyle oluşacak (sea effect) yağış: Şartlar buna son derece müsait. Karadeniz üzerinde 850 mb seviyesindeki havanın sıcaklığı -6 ila -10, Karadeniz su sıcaklığı 11 ila 14 derece. Minimum fark 17 derece, bu da denizden yoğun bir buharlaşmaya yol açacaktır. Yalnız şu var: Şu anki görüntüye göre rüzgarın batı bileşeni biraz fazla, yani daha çok karayel esecek, ayrıca rüzgarın şiddeti de yüksek. Bu da oluşacak yağış bantlarının daha güneye ve doğuya, yani İstanbul’un Anadolu yakası, Yalova-Bursa tarafı, Marmara’nın doğusu ve Düzce taraflarına sürüklenmesine yol açar. Kartepe, Uludağ ve Bolu Dağı geçidinde (gerçi artık kullanılmıyor) aşırı kar yağışları beklenebilir. Çamlıca ve Aydos tepeleri de bir ihtimal nasibini alır.

* İstanbul’la ilgili biraz spekülatif bir öngörümü daha yazayım. Böyle “hart” diye giren soğuk cepheler esnasında benim gözlemlediğim kadarıyla İstanbul’da sıcaklık ilk başta çok hızlı düşüyor. Mesela 850 mb sıcaklığı çok da düşmemişken yer sıcaklığı birdenbire 3-4 dereceye geriliyor. Bu durum bir kar sever olarak beni hep çok gaza getirmiş, sonra da hayal kırıklığına uğratmıştır: Çünkü bu düşüş sonrasında sıcaklığın aynı hızla düşmeye devam edeceğini ummuşumdur, ama 3-4 derece seviyesinde sıcaklık sabitlenmiş, hatta indiği seviyenin hafif üzerine çıkmıştır. Belki bu, deniz havasının durumu dengelemesidir, tam bilemiyorum. Çünkü yazın da sıcak dalgaları esnasında benzer bir şey oluyor, sıcaklık önce çok keskin biçimde yükseliyor, “aha rekor geliyor” dedirtiyor, daha sonra denizin ve meltem mekanizmasının devreye girmesiyle rekor olasılığı ortadan kalkıyor…

Sürprizlere gayet açık bu sistemde yorumlar da açık olacak. Her yağışlı sistemdeki gibi “dakika ve skor” bildirimlerini yapar, gözlem ve tahminlerinizi paylaşırsanız müteşekkir oluruz. Kar sevenlere bol kar, sevmeyenlere sabır ve metanet diliyorum Yarın (Cuma) öğle saatlerinden itibaren (850 milibarda -5 derece girerken) olay yerinde bizzat incelemelerde bulunmak üzere İstanbul’da olacağım.

“öyle sanıyorum ki sitenin sahibi arkadaş tartışma yaratan yorumlardan sıkılmış ve yorum yapabilme olanağını kaldırmış. söz konusu arkadaş, kendini iyi geliştiriyor olsa da, biraz kibre kapıldı sanırım. sadece yorumları engellemesinden bahsetmiyorum, son dönemdeki agresif karşılıklarından da bahsediyorum. genç dimağların bu gibi eğilimlere kapılması hoş değil. biraz mütevazi olmalı, karşısındaki insan bir şey bilmiyorsa dahi.”

Bu yorumu yapan kişiye teşekkür ederim. Demek ki bazı şeyler yanlış anlaşılmış, bunu anlamamı sağladığı ve yanlış anlamayı ortadan kaldırma fırsatını bana verdiği için…

Atış Serbest bölümünün girişinde, bir süreliğine yeni yorum kabul edemeyeceğimi ve bunun işimle ilgili olduğunu zaten söylemiştim, ama sanırım daha ayrıntılı bir açıklamaya ihtiyaç duyuluyor: Halihazırda doktora tezimi hazırlıyorum, ve yazma işini Mart ayı sonunda bitirmiş olmam gerekiyor. Bilenler bilir, bu iş çok zahmetli ve hakkıyla yapılacaksa tamamen odaklanılması gereken bir iştir. Yorumları kapamadan önceki özellikle bir haftalık süre içerisinde tüm yorumları gözden geçirip onaylamanın ve tartışmaya katılmanın zamanımın yarıdan fazlasını yemeye başladığını fark ettim, çünkü blog yoğun ilgi görüyor. Burada yapılan tartışmalar (zaman zaman agresifleşilse de) belki herkesten çok benim hoşuma gittiği için kendimi bloga çok fazla zaman ayırmaktan alıkoyamıyorum. Kısacası, yorumları öyle yapmak zorunda olduğum için kapattım, önümüzdeki dönemde de çok yoğun olduğum zamanlarda kapatacağım. Bazılarınız diyebilir ki “yorumlar açık kalsın, geç onaylasan da olur”… Öyle hiç olmaz, çünkü uzun gecikmelerde insanlar kolaylıkla dikkate alınmadıklarını düşünmeye başlıyorlar.

Ben akademisyenliği ve dolayısıyla öğretmenliği meslek olarak seçmiş birisiyim. Bazı zamanlarda, hele ki böyle stresli olduğum bir zamanda, tartışmalar esnasında agresif yorumlar yapma hakkımın olduğunu düşünüyorum. Bu blog var olmadan önce de böyleydim, bundan sonra da böyle olacağım Memlekette yazı yazan ve konuşan birçok kişi yarım yamalak bildiği konularda desteksiz sallama hakkını kendinde buluyorsa, benim de bazen “orada bir dur bakalım” deme hakkım vardır. Kaldı ki, en basit soruları bile sabırla cevaplamaya, içi boş ukalalık yapılmadıkça bütün yorumlara özenle yaklaşmaya çalışıyorum. Bu bağlamda, “kibre kapıldı sanırım” yorumunun değerlendirmesini okuyuculara bırakıyorum. Nihayetinde kimse kimsenin tarzından hoşlanmak zorunda da değil, ben de bir robot değilim…

Hava Delisinin Not Defteri, muhtemelen önümüzdeki Haziran ayına kadar yarı-etkin olarak, daha sonrasında ise motorlarına tam güç vererek yayın hayatına devam edecektir. Blogun yazarı, tartışmaları yönetmekten, eleştirmek ve eleştirilmekten büyük haz alan, bunların her bakımdan yararlı olduğunu düşünen, açık fikirli birisidir. Bundan şüphe duyulmamasını istirham ederim. Bloga gösterdiğiniz ilgiden dolayı tekrar teşekkür ederim.

Neredeyse düz olan kırmızı çizgi, Ankara’nın bulunduğu enlem-boylam ve deniz seviyesinden yaklaşık 1500 metre yükseklik için 30 yıllık ortalama sıcaklığı gösteriyor. GFS modelinin Ankara için ürettiği olası sıcaklıkların hepsinin (öteki renkli çizgiler), 12 Aralık civarında 30 yıllık ortalamanın altında olduğunu görüyoruz. Bu da bize, kar yağışına yetecek soğumanın neredeyse kesinleştiğini gösteriyor.

Şu anki görüntüye göre, birçok yerde (özellikle İç Ege, İç Anadolu ve Batı Karadeniz’in iç kesimlerinde) önümüzdeki hafta sonu yoğun kar yağışları kuvvetle muhtemeldir diyebiliriz. Kıyı kesimler içinse bence temkinli konuşmak gerekir: Hem deniz suyunun hem de yerin henüz gayet ılık olması, yağmurun denize yakın alçak yerlerde kara dönüşmesini çok geciktirebileceği gibi, yağan karın beklenenden çok daha az birikmesine de yol açabilecektir. Bu da zaten sürpriz olmaz, Aralık ayının ilk yarısında mesela İstanbul gibi yerlerde çetin kış koşulları, Ocak ve Şubat’a nazaran çok daha seyrek görülüyor. Şimdi bunları yazdım diye kar aşığı okurlarım bana kızacaklar, ama çok büyük beklentiye girip kahrolmaktansa “sıradan” bir kar yağışı bekleyip çok yağarsa sevinip coşmak daha iyidir diye düşünüyorum, şahsen ben kendim öyle yapıyorum. Zaten söylediğim gibi ayrıntılar daha çok değişir, soğuma kuvvetlenebilir, ya da zayıflayabilir. Bu da özellikle kıyı kesimler için dramatik farklar yaratacaktır.

Aralık ayında gelen karlı sistemler konusunda Santiago dostum bir çalışma hazırlamış, onu ve kendi açıklamalarını (italikle yazılanlar) aşağıya alıyorum. Ayrıntılı analiz ve tahminimi yapacağım ve “şimdigörü” başlığını açacağım gün: Perşembe. Herkese iyi haftalar diliyorum.

“1992 efsane Aralık ayı dahil olmak üzere, 2000 yılından günümüze Aralık aylarında gelen soğuk hava dalgalarının en etkili olduğu günlerdeki sinoptik görünümleri: (animasyon hareket etmiyorsa resmin üzerine tıklayın)

En ideal soğumaları soğuk blok geniş alana yayıldığında ve Karadeniz üzerine sarktığı zamanlarda almışız (kuzeyli rüzgarların Karadeniz’den sıcak hava pompalaması biraz olsun azalmış).. 1992 yılı dışında soğuk çekirdek bize ulaşamamış, hep kıyımızdan köşemizden geçmiş..  850 milibarda en kötü -10C olmazsa olmaz gibi görünüyor… 19 Aralık 2001 sinoptik görünümü, önümüzdeki hafta sonu bizi etkileyecek olan sistemin sinoptik görünümüne çok benziyor (Merkez Romanya civarı).. Gündüz sıcaklıkları (animasyonda gözükenler) sürekli sıfırın üstünde, yani “diz boyu kar”, “2004 geri dönüyor” gibi cümleler İstanbul için kaf dağının ardında görünüyor… Son modellere göre hafta sonu gelecek sistem o kadar büyük ki Mısır’ın ortalarına kadar ulaşabilir… Bence yoğurdun kaymağını Güneydoğu Marmara, Batı Karadeniz, İç Anadolu’nun Kuzey ve Batısı yiyecek…”

Bundan önceki rekor Göztepe’de 21.5 (yılı 1960), Şile’de 23.9 (1976) derece imiş…

Dün ise benim tespit edebildiğim kadarıyla Marmara’nın doğusunda ve Batı Karadeniz’de tüm zamanların en sıcak Aralık günü yaşandı. Mesela daha önceki Aralık rekoru 25.3 derece olan İzmit’te dün sıcaklık 27.4 dereceye tırmanmış. Düzce 29, Akçakoca (eğer doğruysa) 30.8′e çıkmış…

Son olarak, şunu da gözden kaçırmayın derim: Sıcaklık şu sıralar Avrupa üzerinde aşırı dengesiz dağılmış durumda. Batı Avrupa’da da soğuk rekorları kırılıyor. Bern havaalanında iki gece önce sıcaklık sıfırın altında 16 dereceye düştü. Bakalım bu dengesizlikler daha ne kadar ve hangi yönde devam edecek.

Bu yazı için yorumları açtım, konuyla ilgili gözlemlerinizi aktarabilirsiniz, ama ilgisiz yorumları yayınlamayacağımı bilmenizi isterim. Teşekkürler.

Yukarıda da gösterdiğim ENKA Balmumcu kayıtlarına göre geride bıraktığımız Kasım ayı 16.4 derecelik sıcaklık ortalamasıyla İstanbul’da bugüne kadar kayda geçen en sıcak Kasım ayı oldu. Santiago‘nun da analizinde gösterdiği gibi İstanbul’un uzun yıllar Kasım ayı ortalama sıcaklığı 11.3 derece. 16.4 derece, normalden 5.1 derece sapma demek. Bu cidden büyük bir sapma. (Bununla beraber, karşılaştırdığımız verilerin Balmumcu’ya değil Göztepe’ye, hatta 1930′lardan öncesinin Kandilli’ye, bir kısmının da Pera’ya ait olduğu biliniyor. Şurada tartışmıştık. Yani istasyonun konumu, şehirleşme gibi etkenler belki bugünkü sıcaklık ortalamasının biraz daha fazla çıkmış olmasına yol açmış olabilir. Yine de bu, Kasım’ın normalden çok sıcak geçmiş olduğu gerçeğini değiştirmiyor.)

Tabloda en sağ sütunda, günlere göre baskın rüzgar yönünü de görebilirsiniz. Otuz günün yirmi üçünde lodos esmiş.

Öte yandan, bunun tam tersine doğru bir değişim ufukta göründü gibi. GFS tahmin modelinin 21 senaryosunun sıcaklık değerlerinin (aşağıdaki kırmızı renkli neredeyse düz çizginin altındaki ve üstündeki renkli çizgiler), 11 Aralık’tan itibaren ağırlıklı olarak tarihsel ortalamanın (kırmızı çizgi) altında kaldığını görüyoruz. Fakat sözünü ettiğim tarih aralığına en az 9 gün olduğu için herhangi bir şeyden emin olamayız. Takip edelim bakalım neler olacak.

Rahmetli babaannem anlatırmış: Annesinin de mensubu olduğu o koca aile, bohçaları sırtlarında, bir umut Sivas’tan kalkıp Dersaadet‘e gelmişler. Mutluluk kapısı demektir, İstanbul’a belki de en çok yakışan isimdir. Onlara ilk hoş geldiniz diyen Haydarpaşa gar binası idi, 1920′lerin sonu…

Lisedeydik. Okula gidiyoruz diye evden çıkıp, sırf el ele gezebilmek için İzmit’ten trene atladık ve büyük şehre gittik. Çünkü aşıktık, Haydarpaşa’ya sorabilirsiniz. Sene 1994′tü.

On yıl sonra, 22 Ocak 2004 sabahı, İTÜ’deki yüksek lisans dersime gitmek için yine İzmit’ten trene bindim. Bu sefer yalnızdım ve param da yoktu, İstanbul benim gibi çulsuz taşralıyı kolay kolay kabul edeceğe benzemiyordu. Ama mutluydum be: Dünyanın en güzel şehrine gidiyordum, ve orada dünyadaki en güzel doğa olayıyla buluşacaktım – O gün tipi bekleniyordu. Buluşmamızın yeri ve saati belli değildi, gerçi böyle daha heyecanlıydı: Acaba kar, kollarını boynuma nerede, saat kaçta dolayacaktı?

Tren Haydarpaşa’da durduğunda, isteksiz isteksiz yere inen birkaç ıslak kar tanesinden başka bir şey göremedim, moralim bozuldu: Çok yağsın istiyordum, o kadar çok yağmalıydı ki her şeyi unutmalıydım, o beyaz gezegene üç günlük bir seyahat beni hayata, bütün zorluklara karşı dimdik edecekti.

Sağolsun, büyük saadeti Haydarpaşa gar binası hazırlamış. Peronlardan iskeleye çıkan kapılara doğru yürüdüm. Dışarı çıktığımda Boğaz’dan doğru esen sert rüzgar yüzümü tokatladı, kafamı o tarafa çevirdim: Yeni başlayan tipi Avrupa yakasını yavaş yavaş sarıyor; şehir, karın beyaz perdesinin arkasında görünmez oluyordu. İstanbul’da hep olageldiği gibi, hayal ettiğimden de güzeldi. “İşte bu,” dedim kendi kendime, “şehir tekrar ortaya çıktığında ben de yeniden doğmuş olacağım”.

—

Haydarpaşa denince benim aklıma ilk bunlar gelir. On yıllar boyunca yolu oraya düşen milyonlar da kimbilir neler yaşamış, iskeleye açılan kapılara, peronlara, raylara ne hatıralar gömmüştür. Şimdi diyorlar ki, yangın bir kundaklama olabilir, çünkü isteniyor ki bina ve çevresi halihazırdaki işlevini yitirsin, rant kapısı haline gelsin. O berbat fotoğrafları görmeye dayanamadım.

Kundaklama ya da değil, bilemem. Türkiye’de her şey olur, şaşırmam. Öyle bir yer, tut ki ihmalden yanmış olsun; bu daha mı az utanç vericidir? Herkesin bir şeyler yaşamış olduğu, tartışmasız herkese ait bir yeri, ticaret merkezi vb. haline getirip kalantorların keyfine sunmayı planlamak utanmazca değil midir? Kimsiniz siz arkadaşım? İsli ellerinizi İstanbul’un üzerinden çekin. O şehre sizin gibi kalbi kararmışlar değil, beyazlar yakışıyor.

İngilizler’in meşhur Independent gazetesinde 10 yıl önce çıkan bir haberden: (Welbane‘e teşekkürler)

Kar, artık hayatımızdan çıkmaya başlıyor… Kızak, kardanadam, kartopu, sabah kalktığımızda karın tutmuş olduğunu görmenin heyecanı; bunların hepsi Britanya kültürünün hızla yok olmakta olan parçaları…

Bilim insanları bunu sera gazı kaynaklı küresel ısınmaya bağlıyor. East Anglia Üniversitesi’nin İklim Araştırma Birimi’nden (CRU) Dr. David Viner, kar yağışının birkaç yıl içinde “çok ender ve heyecanlı bir olaya” dönüşeceğini söyledi.

2000 yılının Mart ayında İngiltere’de bunlar yazılırken, Türkiye’nin özellikle iç bölgeleri gayet sert bir kıştan kurtulmaya çalışıyor, baharı dört gözle bekliyordu.

Gün oldu, devran döndü. 2000′li yılların çoğunlukla pozitif NAO ile geçen (ki bunun böyle olması da zamanında “küresel ısınma”yla açıklanmıştır) ilk yarısından sonra, özellikle 2008 kışından itibaren, Avrupa’nın birçok yerinde tekrar gayet güzel kar yağışları başladı. 2010 kışı İngiltere’de son 30 yılın en soğuk kışı oldu. Tabii insanlar da haklı olarak, 10 yıl öncesinde yağmayan karların sorumlusu olarak gösterilen sera gazı kaynaklı küresel ısınmanın nereye gittiğini sormaya başladılar. Teorilerinin sarsılmasının araştırma bütçelerini feci biçimde etkileyeceğinin farkında olan bilim insanları, devreye girmekte gecikmedi. Yaptıkları yeni çalışmalardan birisi geçenlerde medyada da yer buldu. Reuters‘ten:

Potsdam İklim Etkileri Araştırma Enstitüsü’nde yapılan bir çalışmaya göre, iklim değişimi kuzey bölgelerde soğuk kışların görülmesine yol açabilir. (İklim değişiminin sanıldığı kadar önemli bir nane olmadığı anlaşılırsa bu gibi enstitülerin varlık sebebinin ortadan kalkacağını unutmayın – Havadelisi).

Çalışmanın baş yazarı Vladimir Petukhov, Arktik bölgenin doğusundaki buz kütlesinin azalmasının, yerel bir ısınmaya yol açarak atmosferik akışlarda değişikliğe neden olabileceğini, bunun da kuzey karalarının soğumasını tetikleyebileceğini söyledi.

“Bu anormallikler Avrupa ve Kuzey Asya’daki aşırı soğuk kış olasılığını üçe katlayabilir” diyen Petukhov, 2006 ya da 2010 gibi çok sert kışların küresel ısınmayla çelişmediğini, daha ziyade bunu tamamladığını söyledi.

Öyledir tabii. Akdeniz havzasında da giderek daha az yağışın görüleceği söyleniyordu. Bunun olmaması da herhalde yukarıdaki mekanizmanın bir yan etkisidir. Kutup bölgesi ısınıyor, Avrupa soğuyor, biz bol yağış alıyoruz.

Peki başka bir sebebi olamaz mı? İklimin kendi içindeki değişkenliğinin bunlarda rolü olamaz mı? Hayır olamaz. Çünkü sera gazı kaynaklı küresel ısınma teorisi, bilimsel olarak olmasa bile, politik olarak çok güçlü bir teoridir.

Güncelleme: İstanbul, Moskova ve Kiev’le de hemen hemen aynı durumda. Santiago’nun aşağıdaki yeni tablosunda görebilirsiniz. Kendisinin durumu özetleyen cümleleri de tablonun altında.

-İstanbul-Kiev-Moskova triosunun bu sıcak Kasım’ları geçirirken kader ortağı oldukları aşikardır (Doğu Avrupa).

-Buna keza bu sıcak Kasım’ları takiben hepsinin Ocak-Şubat ortalamaları ciddi anlamda mevsim normallerinin altındadır.

-ENSO verilerine göre bu Kasım’ların 3′ü La Nina, 1′i El Nino esnasında gerçekleşmiştir.

-Hatta son 3 tanesi El Nino’dan La Nina’ya geçerken gerçekleşmiştir. Bu sene de El Nino ile başlamıştır ve La Nina ile bitecektir.

-Kasım ne kadar sıcak geçerse, Ocak ve şubatın soğuk geçme şansı bir o kadar artmaktadır.

-Joe Bastardi’nin analizinde İngiltere’de Kasım soğuk geçerse takip eden kışın genelde sıcak olduğu yazıyor. Bu iyi haber, çünkü İngiltere ile kış sıcaklıklarımız genelde zıt.

Bu veriler ışığında, eğer kış sıcaklıkları normallerin üstünde seyrederse, oturup deli tavuk gibi düşünelim…

——-

İstatistiklerin lehimize olduğunu tespit edince hemen paylaşalım, aleyhimize olduğunda ses çıkarmamıza gerek yok sanırsam Ama bu öyle bir istatistik ki, şu kesat günlerde kırılan umutlarımızı yeniden yeşerteceğini düşünüyorum.

Başlarken baz noktamız Kasım ayı ortalama sıcaklıkları. Kasım ayında İstanbul’un ortalama sıcaklığı 11.3 C. Malum, çok ekstrem bir kasım ayı geçiriyoruz (bu sene birçok ay böyleydi). İstanbul’da 1912 yılından bu yana ortalama sıcaklığı 14 C ve üzerinde gerçekleşen Kasım aylarını başlama noktası seçtim kendime. Bu sene Kasım ayı tahminim 14 C civarındadır, ekteki resimde görülebilir.

Gelelim 1912′den bu yana gerçekleşen ortalama sıcaklıklara. 14 C ve üzerinde toplam yedi tane Kasım ayı görüyoruz. Bu yedi senenin yarısından fazlasında ağustos ayı da sıcak geçmiş, bu da bir başka benzer nokta. Bu hayli sıcak geçen kasım aylarını takip eden ocak ve şubat ayları nasıl geçmiş dersiniz? İşte rakamlar:

7 Sene x 2 Ay (Ocak-Şubat Toplamı) = 14 ay.

Bu 14 aydan 13 tanesi ortalama sıcaklıkların altında geçmiş! Müthiş bir rakam, %93!!! Çok sıcak kasım ayını takip eden yedi ocak ayının yedisi de mevsim normallerinin altında geçmiş, oran %100. Ve bunu takip eden yedi şubat ayının altısı mevsim normallerinin altında geçmiş, oran %85. Bunu tabloda görebilirsiniz.

Artık bize ne lazım? Kasım ayının 14 C üzerinde geçmesi lazım Yani, üzülmeyin havalar sıcak diye, biraz daha ısınsın ve yağmur yağsın diye dua edin bence Neden yağmur peki?? Çünkü geçmişte sıcak geçen kasım aylarında yağış ortalama olarak mevsim normallerinde seyretmiş. Güzel bir sistemde bu yağış 2-3 günde bile inebilir şehrimize, karamsarlık yok şimdilik.

Genel bir toparlama yaparsak; bunun tamamen bir rastlantı olabileceğini, rastlantı olmasa bile bu sene bu istatistiğin çalışmayabileceğini bilelim, ama şu sıralar havalar çok sıcak diye de kış umutlarımızı yitirmeyelim Hepinize saygılar…

(Nasıl yararlanacağınızı burada anlattığım KNMI veri arşivini kullanarak buna benzer analizleri siz de yapabilirsiniz.

Bu da Havadelisi usulü 10 Kasım yazısı olsun.

İlk tahmincimiz WowTurkey forumu meteoroloji sorumlusu ve HavaCity üyesi Orçun Bostancı bey.

Kendisi kırılması güç bir rekora imza atarak 17-19 gün sonrası için, tarih aralığı da vererek, kar yağışı “müjdeliyor”! Biliyorsunuz GFS modeli bile en fazla 15 gün sonrası için çıktı üretiyor.

Bununla da kalmıyor. 17 gün sonrası için, İstanbul’da, gece saatlerinde (ayrıntılardaki netliğe dikkat) kar yağacağını öngörüyor!

İkinci sırada HavaTurka’dan Efsane-Semih kardeşim var. O da 3 Kasım’da yayınladığı tahmininde 18-20 Kasım arası için İstanbul’da kar öngörmüş (arada 15-17 gün var). Belirsiz olan tek şey soğumanın şiddeti, bu, yağışın cinsini tayin edecek.

Son olarak yine HavaTurka’dan, Mistral rumuzlu arkadaşıma kulak verelim. Bu arkadaşımızın bir özelliği, meşhur Joe Bastardi’nin de mezunu olduğu PennState meteoroloji bölümünden mezun olması ve ayrıca zamanında NOAA’da da (Amerikan Milli Okyanus ve Atmosfer İdaresi) çalışmış olması. Hem bundan dolayı geliştirdiği kendine güveninden, hem de herhalde 31 Ekim’le 11 Kasım arasında sadece 12 gün olduğundan, soğuma ve yağış için kesin konuşmuş.

Bu insanların her biri gayet içtenlikle, büyük bir tutkuyla, hava olayları ve hava tahminiyle ilgileniyor; aynı ben ve burayı okuyan diğer hava delileri gibi. Bunu çeşitli forumlarda yazdıklarından anlayabilirsiniz. Birçok konuda gayet de bilgililer. Kimseyi kandırmak gibi bir niyetleri de yok. Burayı okuyorlarsa da lütfen bana kızıp gücenmesinler, enteresan olacağını umduğum bir tartışmanın zemini olması için, sadece örnek sunma açısından, yazılanlardan bir seçim yaptım.

Dünyanın herhangi bir yerinde herhangi bir yöntemle bu kadar uzun süreli hava tahmini yapılamıyor (burada, burada, burada ve burada anlatmıştım, dilimde tüy bitmişti). Bilim henüz o noktada değil, dolayısıyla buna imkan veren bir teknoloji de yok. Bu tahminleri yapanlar da dediğim gibi kafası çalışan insanlar, yani aslında bunun pekala farkındalar. Dolayısıyla, bilimsel bir yönteme dayanmadıkları için, bunlar birer tahmin değil; doğal olarak çoğu zaman isabetli de olmuyorlar.

Diyeceksiniz ki, sana ne, bırak herkes dilediği gibi atsın tutsun, eğlensin. Orası öyle, bir lafım yok. Ben sadece samimi olarak şu soruların cevabını arıyorum: Neden böyle tahminler ısrarla yapılmaya devam ediliyor? Bu, bizim insanımıza garip bir zevk mi veriyor? Müneccimlik bizde bir gelenek midir? Sıkı Müslüman olsun ya da din işleriyle alakası olmasın, Türk vatandaşlarının pek çoğunun kahve falı bakanları pür dikkat dinlemeleri tesadüf müdür, bu gözlemlerimle bir bağlantısı var mıdır? Kehanete, kahin olmaya neden bu kadar meraklıyız?

Atış Serbest’te birkaç gün önce hayatbu rumuzlu bir hava delisi arkadaşımla aramızda bu müneccimlik meselesi yüzünden tartışma çıktı, şuradan okuyabilirsiniz (bence mutlaka okuyun). Kendisi sosyoloji öğrenimi görüyor, pek bilmediğim konularda atıp tuttuğumu düşündüğü için bana kızdı. Onu daha da kızdırmak için siz de görüşlerinizi yazabilirsiniz İyi hafta sonları.

Ben merkez oyları her zaman daha fazla ciddiye alıyorum. 113 kişi (%38.3) bol karlı bir kış beklerken, 101 kişi (%34.2) bu kışın uyduruk sistemlerle geçeceğinden korkuyor. Kafa kafaya diyebiliriz. Öte yandan, 64 kişinin (%21.7) gönlünden efsane bir kış geçiyor. Aşırı karamsarlar ise %5.8′de kalmış.

%57.7 ile tipiciler, nam-ı diğer göz gözü görmesinciler kar severlerin çoğunluğunu oluşturmuş. Sakin yağabilir ama soğuk sağlam olsun, taneler boşa gitmesin diyen Anadolu kaplanları %22.1 ile ikinci sırada. Sea effect hastaları yani sağanak kar sevenler %16.7′de kalmış.

——

28 Ekim, saat 22.00: Ankara-Esenboğa 6 saatte 33 kg yağış almış. Merkezde uzun yıllar Ekim ayı ortalaması 25 kg. Son derece sıradışı.

——

28 Ekim, saat 12.00: Çanakkale 105, Bursa 92, İzmir 70 kg daha… Ekim 2010 efsanesi yorumlarda belgelenmeye devam ediyor… Dün öğlenden bugün öğlene kadar olan radar görüntülerinin filmi de yorumlar arasında.
——

Ekim ayı içerisinde Akdeniz “çukurundan” (Ali Esin’in lafıdır) iki büyük dalga halinde alçak basınç yağışları gelmişti, bundan önceki başlıklarda tartıştık, belgeledik. Bu da sonuncusu olacak, nispeten çabuk bir şekilde Anadolu’ya dalacak ve kuzeydeki soğukça havayı kısa süreliğine güneye çekecek. Rekorlara sahne olan Ekim 2010, kendisine yakışacak bir sistemle bitiyor. Burada tartışalım, ve lütfen konu dışına çıkmayalım. Çıkacaksak Atış Serbest var, kapı gibi. Teşekkürler.

Seferihisar: 25 Ekim 1930′dan sonra en yağışlı gün. 1930 Ekim’inden sonra en yağışlı Ekim.

İzmir-Merkez: Rekor yok. Daha fazla bilgi için yorumları okuyun.

————

Memleket de yağış manyağı olacak zamanı buldu. Yüksek basınç ve sis istiyorum artık, işler birikti

Geçtiğimiz yağışlı periyotta olaya çok fazla ağırlığını koyamayan İzmir-Antalya sahil şeridindeki istasyonlar, bu sefer biz de varız diyecekler gibi duruyor.

18-20 Ekim periyoduyla ilgili olmayan yorumları uyarmadan çöp sepetine yollayacağım. Duyarlılığınız için şimdiden teşekkürler.

Keşke seller ve can kayıpları yaşanmasaydı ama, biz de hava delileri olarak görevimizi yapıp, bu heyecan verici meteorolojik olayı incelemek durumundayız. Asıl tartışma ana yazının yorumları arasında zaten var, ama bunu ayrı bir yazı yapmaya karar verdim.

Öncelikle, şurada DMİ’nin de söylediği gibi, hadise aşırı (ekstrem). Bursa 115, Yenişehir 100, Bilecik 92, Nallıhan 86, Beypazarı 68 kg. Bu değerlerin hepsi istasyonların 24 saatlik yağış rekorları olarak tarihe geçti (bir tek, benim elimdeki verilerde Bursa’da 2 Temmuz 1942′ye ait bir 200 kg değeri gözüküyor, ama bu değer şüpheli).

Peki ne oldu da böyle oldu? Ben henüz düşünürken, bunun cevabını hava delisi arkadaşlarım Çihiro ve Havadansudan verdiler. İkisine de saygı ve sevgilerimi sunuyorum. Aşağıdaki haritada görüldüğü gibi, bir sıcak cephe dün gece Türkiye’nin batısındaydı.

Sıcak cepheler, taşıdıkları nispeten sıcak ve nemli havayı önlerindeki soğuk havanın üzerine tırmandırarak yağışa sebep olurlar. Tıpkı soğuk cephenin de soğuğu taşıyarak sıcak havanın altına daldırması gibi.

Dün geceki cephe çok yavaş hareket ederek, tam yağışın olduğu hatta durdu.

Sıcak cephelerin ön kısmında, yani yukarıdaki haritada kırmızıyla sınırlanan alanda yağış vardır. Cepheye yaklaşıldıkça yağış artar (yağışın en bol olduğu kısma dikkat). Cephe gerisinde (cephenin güneyi) ise yağış bıçak gibi kesilir.

Uzun süre aynı yerde sabit kalan sıcak cephe, batıdan da nemle beslendi. Böylece yağış, nemin topoğrafya koşullarına en uygun yolu da en çok beslemesi sebebiyle, yani dağların tepelerin arasındaki en müsait yerlerden geçerek, Bursa – Beypazarı hattı üzerinde rekorların kırılmasına yol açtı.

Hava delilerini izlemeye devam edin.

Soru: Polonyalı bilim adamları iddialarını hangi modele dayandırıyor? (son bin yılın en soğuk kışı olacak demişlerdi)
Cevap: Günlük ve haftalık modellerin yanı sıra bir de üretilen mevsimsel modeller var. Polonyalı bilim adamları bunlara bakıp böyle bir iddiada bulunmuşlar.

İnsaf, insan hiç değilse açar da Google’da bir arama yapar. Adamlar iddialarını Gulf Stream denen sıcak su akıntısının azalmasına dayandırıyor. Sağır sultan bile duydu, öğrendi.

Soru: Türkiye’yi nasıl bir kış bekliyor? Öngörülen senaryo nedir?
Cevap: 2010-2011 kışına El Nino’nun kız kardeşi La Nina damgasını vuracak. El Nino etkili olduğunda sert kışlar geçirmiştik. Örneğin 2004’te iki kez dört-beş gün boyunca yoğun yağan karın sorumlusu El Nino’ydu. (…) Marmara, Ege ve Batı Karadeniz’de sıcaklıkların ortalamanın biraz altında olacağı tahmin ediliyor. Bu da belki her zamankinden biraz fazla kar yağacağı anlamına gelebilir.

El Nino ve La Nina birbirinin tersi iki olay, tropikal Pasifik’teki deniz suyu sıcaklıklarının, sırasıyla, normalden sıcak ve soğuk olması demek. Pasifik Okyanusu kocaman bir yer olduğu için, oradaki su ısınıp soğuyunca küresel ortalama sıcaklıklarda da oynamalar oluyor. Ayrıca bu ısınıp soğumalar, olayın kuvvetine göre, o bölgeye yakın yerlerdeki sıcaklık ve yağış durumunu da etkileyebiliyor, ama Türkiye iklimine etkileri büyük ölçüde belirsiz.

Neyse ki, memleketin en kıymetli meteorologlarından Bünyamin Sürmeli olayı çözmüş. Zat-ı alilerine göre, El Nino olunca da çok kar yağıyor, La Nina olunca da biraz fazla kar yağabilir… İkisinin birbirinin tam tersi olaylar olması bir şey farkettirmiyor. Bizde hep kar yağıyor. Evet, öyle işte.

“Kar yağacak diye çok ısrar edince adım duyuldu.”

Tamam, şimdi anlaşıldı. Meşhur meteorolog olmanın sırrı işte bu. Devamlı sansasyonel tahminler yapacaksın, bir tanesi illa ki tutar. Sana soru sorulunca da konuyu yarım yamalak da bilsen atıp tutacaksın. Bir de şöyle sinekkaydı traş olup yakından fotoğraf çektirdin mi tamamdır. Artık hava olayları düşünsün, sen nasıl olacak dersen hava yarın öyle olur. CNNTürk’te editörlük falan istersen, o kolay, ayarlanır.

Nasılsa kimse bir şey bilmiyor, ne söylesen yiyorlar Bünyamin arkadaşım, sen de konuş. Sakın merak edip bu işler neymiş diye internete bile girme, insanlar bana soru soruyorlar, bari azıcık öğreneyim deme. Ne gerek var! Koskoca editör olmuşsun.

Koyunun olmadığı yerde, keçiye Abdurrahman Çelebi derler.

13 Ekim 2010, Bursa’da gelmiş geçmiş en yağışlı Ekim günü, tüm zamanların ise en yağışlı 2. günü oldu (veriler 1930′dan bu yana). Rekor 2 Temmuz 1942′ye ait. Yorumlar gelmeye devam ediyor. Marmara’da yağışlar sürecek, bu iyi değil.

—-

İstek üzerine, bu başlığı 12-15 Ekim arasında olacaklara ayırıyorum. Lütfen aynı geçen başlıkta yaptığımız gibi, konu ve periyot dışına çıkmadan tartışalım. Ben çok meşgul olacağım, yorumlar geldikçe ve zaman buldukça yorum eklemekle yetineceğim. Yorumlarınızı onaylamam çok zaman alabilir, endişelenmeyin. Bizim buraya da yağmur yağacak mı gibi sorularınızı sormadan önce ise şu adresi iyice incelemenizi rica ediyorum.

Yorumlara nasıl resim ekleneceğini burada anlatmıştım.

—–

Şiddetli hava olaylarına gebe bir yağışlı sistem geliyor. İnce ayrıntıya girmek için henüz erken olabilir, ama her türlü gelişmeyi bu yazının altında tartışalım. Ben, şu anda en olası şiddetli olay olarak görünen Marmara’nın kuzeyindeki (Çatalca-İstanbul-Kocaeli) aşırı yağışı takip edeceğim. Siz de kendi bölgenizdeki olaylarla ilgili tahmin ve yorumlarda bulunabilirsiniz, fakat yazdıklarınızı lütfen 6-10 Ekim arasında olacaklarla sınırlı tutun. Yorumunuza nasıl resim ekleyeceğinizi şurada anlattım.

Rusya’nın batısına yerleşen yüksek basınç merkezi, mevsime göre gayet soğuk havayı bizim bulunduğumuz enlemlere pompalamayı sürdürüyor.

Yani durum önceki yazımda anlattığımın aynısı, fakat bu sefer soğuk hava sadece Karadeniz’den değil, Ege’den ve Akdeniz’den de nem koparıyor, Akdeniz’de ve Anadolu üzerinde alçak basınç alanlarının oluşmasına yol açıyor ve bu da Türkiye’nin birçok yerinde yağışlar meydana getiriyor. Şu tablo Ocak ayında olsaydı efsane karlar yağardı, ah ah…

Bir örnek olarak, Cuma sabahının yağış haritası aşağıda. Bir alçak basınç alanının oluşacağı Hatay civarına ve İstanbul’un kuzeyinde Karadeniz boyunca uzunlamasına oluşan yağışlara dikkat. (Hatay ikliminin ilginç yanları şurada tartışıldı).

İskenderun’da deniz suyu sıcaklığı 28 derece. Karadeniz de halen 20 derecenin üzerinde. Yani en şiddetli hava olaylarına yol açacak etken, yine soğuk hava ve ılık deniz arasındaki etkileşim olacak. (Birçok kere bahsettiğim için artık bu mekanizmanın ayrıntılarına girmiyorum, taze okurlarım Sorular – Cevaplar bölümünü gözden geçirebilirler.)

İstanbul civarı için durum kritik. Ortada kesin bir şey olmamakla birlikte, GFS modelinde görülenler hiç de iç açıcı değil. Karadeniz’in aşağıda belirttiğim bölgesinde Cuma günü oluşacak rüzgar durumuna dikkatinizi çekmek istiyorum.

Yani soğuk hava, Karadeniz’in üzerinde kuzeyli rüzgarlarla büyük bir mesafe kat ederek, denizden koparabildiği kadar nem koparacak. Sonuç olarak aşağıdaki 3 saatlik yağış haritası ortaya çıkıyor.

Bu haritadaki yağış miktarına, zamana ve öteki ayrıntılara takılmayın. Hem daha değişir, hem de ince ayrıntılar çok önemli değildir. Önemli olan GFS’nin bile, bu aşırı sea-effect hadisesini bütün açıklığıyla görmesidir.

Daha yüksek çözünürlüklü ve böyle durumlardaki yağış miktarı için daha çok fikir veren SKIRON modeli ise tam bir felaket senaryosu çiziyor (Alkım Bey’e, çıktıların ana kaynağına yönlendirdiği için çok teşekkür ederim).

Öteki SKIRON çıktılarına linke tıklayarak ulaşabilirsiniz. Tabii tek bir modelin tek bir çıktısında 6 saatte 121 kg görünüyor diye illa ki böyle bir şey olacak dersek, DMİ’nin düştüğü şu hataya düşmüş oluruz, fakat bu sistemin yapısı birçok modelin birçok çıktısıyla destekleniyor. Şu anda SKIRON çıktıları Cuma ve Cumartesi’yi kapsamıyor, ilerleyen günlerde güncellenince yine bakalım…

Şu anki görüntüde fazla bir değişiklik olmazsa, İstanbul’da bazı istasyonlarda Cuma-Cumartesi günleri 48 saatte metrekareye 100-150 kg arası yağış sürpriz olmaz. İstanbul Boğazı’ndan başlayarak İğneada’ya kadar olan Karadeniz sahil şeridinde ise Perşembe-Cumartesi periyodunda 200 kg üzeri olasıdır. Oralarda AKOM ölçüm yapıyor. 2008 Eylül’ündeki benzer bir hadisede sözünü ettiğim sahil şeridindeki Çilingoz istasyonu 400 kg’ın üzerinde yağış kaydetmişti (yazısı burada).

—— 8-9 Ekim 2010 İstanbul radarı videoları ——

İştah açıcı giriş paragrafımızdan sonra konuya dönelim. Bu hafta sonu Türkiye’yi etkileyen sinoptik durum, mevsim kara uygun olmadığı için pek ilgi çekmiyor. Ama şu görüntü Ocak ya da Şubat ayında olsaydı tadından yenmezdi. Rusya’nın batısına oturan bir yüksek basınç merkezi, soğukça bir havayı kuzeyden Karadeniz üzerine boca ediyor.

Karadeniz’de su sıcaklıkları halen 20 derecenin üzerinde:

Ayrıca normalin de biraz üzerinde:

Gözlemler: 850 milibar sıcaklığı 0 ve 5 derece arasında, deniz suyu sıcaklığı 20 derecenin üzerinde. Sonuç: 15 ila 20 derecelik bu sıcaklık farkı, deniz üzerinde müthiş bir konvektif kararsızlık yaratıyor. (Eğer bu sıcaklık farkı 13 derecenin üzerinde ise denizden atmosfere dikey yönde ısı ve nem transferi kaçınılmaz oluyor, şu tabloyu inceleyin, hala okumadıysanız şu yazıyı da okuyabilirsiniz). Kümülonimbüs bulutları radarda görünmeye başladı bile.

Bu şahane sağanakların İstanbul’a ve Karadeniz kıyılarına ulaşabilmesi için tek gereken, rüzgar yönünün ve hızının elverişli olması. GFS yağış haritasına bakınca bu şartın da sağlanacağını anlıyoruz.

Karadeniz’in kuzeydoğusunda, kara üzerinde, Hazar Denizi etkisiyle gerçekleşen yağışa da dikkatinizi çekerim.

Karadeniz üzerinden gelen yağışların en önemli özelliği, sağanak karakterinde olmalarıdır. Yani ya dar bir alan (mesela İstanbul’da Boğaz Hattı) uzun süre etkilenir, ya da daha da ufak ve kısa süreli sağanaklar genişçe bir alana yayılmıştır. Bunları tahmin etmek çok zordur, radardan sürekli takip gerekir. Modeller de tam bir fikir vermez, yağış dar bir alana sıkışabildiği için bazı yerler hiç yağış almazken, çok uzakta olmayan başka bir yer sellerle sürüklenir veya kara gömülür.

Bu gibi durumlarda, daha yüksek çözünürlüğe sahip, mezo-ölçek dediğimiz modeller maksimum yağış miktarları konusunda daha iyi fikir verirler. Bunlardan biri sağ sütunda da linkini verdiğim SKIRON‘dur. SKIRON, mesela yukarıdaki radar resminde Karadeniz üzerinde görülen sağanakları gayet güzel yakalamış. Tabii tam bir çakışma beklemeyin.

Aşağıdaki SKIRON çıktısı da, Cumartesi’yi Pazar’a bağlayan gece sabaha kadar 6 saatlik periyot içinde gerçekleşecek yağış miktarını gösteriyor. Zonguldak-Ereğli’nin oradaki 56 mm’ye dikkat. Bu yağmur illa Ereğli’ye yağacak diye bir kural da yok, ama ben bu haritayı, o civarda bir yerlerin bu gece çok kuvvetli bir sağanağa maruz kalacağı şeklinde yorumlardım.Aynı periyot içinse GFS, 5 mm yağış bile vermemiş, aşağıya da onu aldım. Modelin alansal çözünürlüğü düşük olduğu için, Marmara’nın doğusunda ve Batı Karadeniz’de geniş bir alan üzerinde hafif, belki orta kuvvette yağışlar olacakmış gibi bir izlenim uyanıyor. Ama bence buna aldanmamak lazım. DMİ aldanıp Batı Karadeniz için uyarı vermemiş, ben olsam uyarıyı batıya doğru genişletirdim.

SKIRON’un dünkü runlarında, aynı dar kapsama alanlı, ama çok kuvvetli yağışlar İstanbul civarı için de gözüküyordu. Bugün kaybolmuşlar. Yine de bu gece ve yarın sürprizler olabilir. Kar kadar tat vermese de, fena mı olur…

Derslik‘te şimdilik, belirli sorulara cevap niteliğindeki yazı ve yorumlara bağlantılar içeren Sorular – Cevaplar, ve sağ sütunda verdiğim bazı linklerin açıklamalarını yazdığım Sağ Sütun Bağlantıları isimli iki bölüm var.

Neyse, ben teze döneyim. Kayda değer bir şeyler olursa Atış Serbest‘e yazmayı unutmayın. Kalın sağlıcakla.

Aşağıda da dün ve dün gece gerçekleşen yağışların açıklamalı haritası var:

Sea effect gibi yerel etkiler yoksa, en fazla yağış alçak basınç merkezinin kuzeybatı tarafında oluyor. Peki neden? Bilene her zaman olduğu gibi yoğurtlu döner var.

Onun için de yağışın büyük kısmı İstanbul’un uzağında oluşuyor.

Kuzeydeki alçak basınç merkezinin konumundan ötürü rüzgar da deniz etkisiyle yağış hadisesi için elverişli değil:

Bir dahaki sefere artık. Yanlış yerde oluşan alçak basınçlar kar severlerin kış kabusudur. Umalım da böyle talihsizlikler kışın olmasın.

Gerçi bizim kıyılar ve doğu kısımlar halen normalin üzerinde sıcak. Ama en azından soğumanın özellikle Karadeniz’de gayet hızlı gerçekleşebildiğini, yaz sonu ölçülen çok yüksek deniz suyu sıcaklıklarının şurada kaygılanıldığı gibi kışın yağacak karlara ekstradan mani olmasının zor olduğunu öğrenmiş olduk. Hatırlarsanız şimdi mavi gözüken yer de 30 dereceye yakındı, ama şu an 21-22 derece. Gerçek sıcaklıkları da aşağıdaki harita gösteriyor.

Öte yandan bütün bunlar, önümüzdeki haftalarda yoğun buharlaşmadan dolayı aşırı yağış olmayacağı anlamına gelmiyor, çünkü 22-24 derece de buharlaşma için çok yüksek bir sıcaklıktır. Doğa normalden farklara filan bakmaz, işine bakar.

Bu arada Hopa yaklaşık 30 saatte 111 kg’ı kapmış. Rize ve batısında ise korkulan olmadı.

Ben bu kadar yağış beklemiyordum ama bu sefer DMİ tutturdu, biz bilemedik. Kilyos 64, Sarıyer 54 kg yağış almış. Umarım bundan sonra da güzel tahminler yapıp bu başarılarının tesadüf olmadığını gösterirler. Gerçi İstanbul’un Anadolu yakasında ve oranın doğusunda daha çok yağacak demişlerdi ama… O kadar olur diyelim artık.

Son iki gündeki yağış miktarıyla ilgili Atış Serbest‘te başlayan tartışmaya lütfen bu konu başlığı altında devam edelim.

———————–

Aşağıdaki grafik Enka’nın İstinye sırtlarındaki istasyonundan:

Ağustos ayında ölçülen en düşük sıcaklık, Eylül’ün ilk günü ölçülen en yüksek sıcaklığın altına inememiş. Bu istasyon İstinye sırtlarında, Maslak’a yakın bir yerde, İstanbul’un devamlı kuzey rüzgarı alan, en serin yamaçlarından birinde kurulu.

Balmumcu istasyonu da aynı vaziyette, onun kayıtlarından ayrıca kuzey meltemini fazla alamayan yerlerin nasıl perişan olduğunu da anlıyoruz.

Neyse, bitti. Geçmiş olsun.